Postanowienie NSA z 10 listopada 2017 r., I FPS 2/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku W. S.A. z siedzibą w W. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika

Sprawa

w sprawie ze skarg kasacyjnych: 1) Rzecznika Praw Obywatelskich, 2) S. sp. z o. o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 230/16 w sprawie ze skargi S. sp. z o. o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S.) z dnia 22 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III, IV kwartał 2011 r., I, II, III i IV kwartał 2012 r. postanawia odmówić dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym.

Skład

Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska

Uzasadnienie

Pismem z dnia 26 października 2017 r. W. S.A. (Spółka) wniósł o dopuszczenie go do udziału do postępowania toczącym się na skutek postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1857/16 o skierowaniu pytania prawnego do składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie stawki podatku od towarów i usług na usługi polegające na odbudowie i rozbudowie umocnień brzegu Morza Bałtyckiego, służące zachowaniu w stanie niepogorszonym już istniejących brzegów morskich i ich zabezpieczeniu przed dalszym zniszczeniem.

Powołując się na art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako: ustawa p.p.s.a), Spółka wskazała, że treść podjętej uchwały będzie miała bezpośredni i decydujący wpływ na jej sytuację w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i z tego tytułu posiada interes prawny w przystąpieniu do postępowania mającego za przedmiot wydanie uchwały.

W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że zarówno planowana uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jak również postępowanie sądowoadministracyjne toczące się względem Spółki dotyczą brzmienia art. 83 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, dalej jako: ustawa o VAT) w stanie prawnym obowiązującym w latach 2011-2012. W konsekwencji wykładnia art. 83 ust. 1 pkt 11 ustawy o VAT wyrażona w przedmiotowej uchwale będzie odnosiła się do brzmienia tego przepisu znajdującego zastosowanie w sprawie toczącej się względem Spółki przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Ponadto stan faktyczny sprawy, w ramach której Naczelny Sąd Administracyjny wyda uchwałę jest zbieżny ze stanem faktycznym sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dotyczącej Spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wniosek nie podlega uwzględnieniu z uwagi na brak po stronie Spółki interesu prawnego w przystąpieniu do postępowania w przedmiocie wydania uchwały w charakterze uczestnika tego postępowania.

W myśl art. 33 § 1 ustawy p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Na podstawie art. 33 § 2 ustawy p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić także osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 ustawy p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Regulacja ta znajduje zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zgodnie z art. 193 ustawy p.p.s.a. Jednocześnie postanowienie w tym przedmiocie sąd wydaje jednoosobowo na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 33 § 2 w związku z art. 16 § 2 ustawy p.p.s.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego, jest ustalenie, czy posiada ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie zapadłe w postępowaniu, do którego zgłasza się jako uczestnik.

Pojęcie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje uprawnienia (zob. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Interes prawny to zatem taki interes, który jest chroniony przez prawo, a ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Aby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być on interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski w. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224 i n.).

Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, w ramach którego podmiot jakkolwiek pozostaje bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie można wskazać przepisu prawa, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności od organu administracji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że interes faktyczny to interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Stwierdzenie interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99, niepubl.).

Spółka nie wykazała, że wynik sprawy dotyczy jej interesu prawnego. Wnosi o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, mającym na celu rozstrzygnięcie przez poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. Zagadnienie to zostało przedstawione przez skład orzekający w konkretnej sprawie, stosownie do art. 187 § 1 ustawy p.p.s.a. Jakkolwiek sporne zagadnienie ujęte zostało w sposób ogólny (nie można pytać o sposób załatwienia sprawy), to jednocześnie osadzone pozostaje w realiach faktyczno-prawnych rozpoznawanej sprawy, inaczej bowiem byłoby pytaniem abstrakcyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2006r., I FPS 3/05, ONSAiWSA z 2006r., nr 3, poz. 72). Ewentualna uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne będzie więc wiążąca tylko w sprawie, w której je przedstawiono (art.187 § 2 p.p.s.a.). Ta zaś nie dotyczy wprost sytuacji prawnej Spółki, która pozostaje zainteresowana wynikiem postępowania uchwałowego. Rozróżnienie to wiąże się ze wskazywanym wyżej odróżnieniem od interesu prawnego - interesu faktycznego, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak brak jest związku o charakterze materialnoprawnym.

We wniosku Spółka nie powołała się na żaden przepis prawa materialnego, z którego mógłby wynikać jej interes prawny w udziale w niniejszym postępowaniu. Powołała się jedynie na okoliczność, że w sprawie toczącej się z jej udziałem, Sąd zawiesił postępowanie ze skargi Spółki do czasu podjęcia przedmiotowej uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji podstawą do uzyskania statusu uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego miałaby być okoliczność, że w jej sprawie, mają zastosowanie przepisy, których wykładnia i stosowanie budzą poważne wątpliwości w sprawie niniejszej.

Tak ujęty związek nie może stanowić źródła interesu prawnego, nie można mu bowiem przypisać przymiotu bezpośredniości. Może on być uznany wyłącznie za interes faktyczny. Wpływ, jaki uchwała wydana w niniejszej sprawie będzie miała na wynik postępowania w sprawie Spółki będzie jedynie pośredni i potencjalny, gdyż zgodnie z dyspozycją art. 187 § 2 ustawy p.p.s.a., będzie ona wiązać Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie. Stanowiska Spółki nie uzasadnia również powołany art. 269 § 1 w związku z art. 125 § 1 ustawy p.p.s.a. Należy bowiem zauważyć także § 3 pierwszego z przepisów, który przewiduje możliwość odstąpienia przez Sąd orzekający w sprawie Spółki od stanowiska zawartego w uchwale. Okoliczność ta ma również decydujące znaczenie dla oceny interesu prawnego Spółki, ponieważ trudno uznać jej udział w tym przypadku za celowy, skoro uchwała zapada w danej, konkretniej sprawie z uwzględnieniem szczególnych okoliczności dla tej tylko sprawy właściwych.

Brak było zatem podstaw do uwzględnienia wniosku o dopuszczenie Spółki do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika i uznania, że legitymuje się interesem prawnym w rozumieniu art. 33 § 2 ustawy p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w związku z art. 64 § 3 w związku z art. 151 oraz art. 193 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.