Uzasadnienie
Do skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 23 listopada 2013 r., sygn. akt I FSK 2044/11, strona skarżąca – Stowarzyszenie F. w K. – załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu PPPr wskazano, że Stowarzyszenie, ze względu na trwający z organem podatkowym spór, zmuszone zostało do znaczącego ograniczenia działalności i obecnie nie dysponuje własnymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawiając dane dotyczące swego majątku i dochodów strona wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 52 489,42 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a według bilansu za ostatni rok obrotowy Stowarzyszenie poniosło stratę w wysokości 96 168,89 zł. Strona wskazała również na brak środków na dwóch rachunkach bankowych oraz brak innego majątku i dochodów.
Na podstawie zarządzenia z 20 sierpnia 2013 r. Stowarzyszenie zostało wezwane w trybie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") do przedstawienia szeregu dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, a także do złożenia oświadczenia o ilości członków i wysokości wpłaconych w 2013 r. składek członkowskich. Wezwanie to zostało doręczone 30 sierpnia 2013 r. Termin wskazany przez Sąd na wypełnienie wezwania upłynął bezskutecznie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W przedmiotowej sprawie strona ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego w sposób jednoznaczny wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy – wskazuje na to określenie "gdy wykaże". Tak więc to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy.
Z kolei z art. 255 P.p.s.a. wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPPr wniosku i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego czy dochodów strony. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uniemożliwia przeprowadzenie oceny jego stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której się znalazł, wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 lub 2 P.p.s.a., co z kolei należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy.
Z taką też sytuacją mamy do czynienia w sprawie, gdyż skierowane do Stowarzyszenia w trybie z art. 255 P.p.s.a. wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Konsekwencją tego jest niepoparcie oświadczeń zawartych w formularzu PPPr żadnymi dokumentami źródłowymi. Oświadczenia te pozostają zatem gołosłowne i nie mogą być uznane za wystarczające do stwierdzenia, że Stowarzyszenie wykazało, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, tj. że spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.