Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I FSK 1152/14

Uzasadnienie

1. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.
2. 1.1. Wyrokiem z 10 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1689/13, oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego wniesioną przez A. P. – nazywanego dalej "Skarżącym". Postępowanie sądowoadministracyjne, którego dotyczy skarga, zostało zakończone prawomocnym wyrokiem tego sądu z 15 maja 2012 r. (sygn. akt III SA/Gl 926/10).
3. 1.2. Stan sprawy sąd pierwszej instancji przedstawił następująco. Postępowanie sądowoadministracyjne, zakończone wspomnianym wyrokiem, zostało zainicjowane skargą wniesioną 5 lutego 2010 r. W skardze tej zamieszczono wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, który został uwzględniony.

W toku postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kilkukrotnie odraczał rozprawę w związku z chorobą Skarżącego. Rozprawa wyznaczona na 12 sierpnia 2012 r. została odroczona, ponieważ Skarżący przebywał w tym czasie w szpitalu, gdzie przeszedł zabieg usunięcia krtani. Z uwagi na zły stan zdrowia i hospitalizację Skarżącego, Sąd ponownie odroczył rozprawę, którą wyznaczył wcześniej na 22 marca 2011 r. Z tych samych względów odroczono rozprawę z 16 września 2011 r.

W korespondencji prowadzonej ze Skarżącym Sąd pouczał stronę, że może skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast jeżeli strona nie dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego, to może wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi Skarżący wyjaśniał, że po zabiegu usunięcia krtani nie może mówić, a to uniemożliwia porozumienie się z ewentualnym pełnomocnikiem. Równocześnie podtrzymywał swoją wolę osobistego uczestniczenia w rozprawie, co nie było możliwe ze względu na zły stan zdrowia. Skarżący wyjaśnił przy tym, że prowadząc korespondencję z Sądem korzysta z pomocy osób trzecich.

1.3. W piśmie z 7 października 2011 r. lekarz sądowy stwierdził, że Skarżący nie będzie mógł uczestniczyć w czynnościach procesowych do 8 stycznia 2012 r. W piśmie z 13 lutego 2012 r. Sąd spytał się Skarżącego, czy przyczyny uniemożliwiające stawienie się na rozprawie ustały. Jeżeli nie ustały, zobowiązał stronę do złożenia odpowiedniej dokumentacji. Sąd wezwał ponadto stronę do wyjaśnienia, czy nadal chce wziąć osobisty udział w rozprawie, i czy ma zamiar skorzystać z pomocy pełnomocnika, który mógłby wystąpić na rozprawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, Skarżący podniósł, że nadal nie może wziąć udziału w rozprawie, na dowód tego przesłał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy.

Po doręczeniu zawiadomienia o terminie rozprawy, wyznaczonym na 15 maja 2012 r., Skarżący podtrzymał swój wcześniejszy wniosek, tłumacząc, że brak kontaktu słownego stanowi przeszkodę do ustanowienia pełnomocnika.

Na rozprawie, która odbyła się 15 maja 2012 r., Sąd stwierdził, że Skarżący nie złożył orzeczenia lekarskiego dotyczącego możliwości uczestniczenia w czynnościach procesowych. Stąd też Sąd nie znalazł powodów do odroczenia rozprawy i po jej zamknięciu ogłosił wyrok, którym oddalił skargę.

1. 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.
2. 2.1. W skardze o wznowienie postępowania z 23 września 2013 r. Skarżący, powołując się na art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", podniósł, że ze względu na naruszenie art. 109 tej ustawy został pozbawiony możliwości działania. Przyczyna ta nie ustała przed uprawomocnieniem się wyroku.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że przed rozprawą przesłał Sądowi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązującym do końca 2012 r. Zwrócił także uwagę, że przed wyznaczeniem rozprawy, na której wydany został wyrok, Sąd nie wezwał strony do złożenia orzeczenia lekarskiego. Natomiast o wydaniu wyroku dowiedział się z pisma organu podatkowego z 16 lipca 2013 r. Wyjaśniając na czym polegała przeszkoda, której nie można było przezwyciężyć, Skarżący wskazał na swoją chorobę.

1. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
2. 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wskazanym na wstępie wyrokiem, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a".
3. 3.2. W motywach rozstrzygnięcia, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że przez nadzwyczajne wydarzenie, o którym jest mowa w art. 109 P.p.s.a. należy rozumieć takie wydarzenie, którego nie można było przewidzieć, wywołane przez siły przyrody albo inne nagłe zdarzenie. Natomiast inną znaną sądowi przeszkodą może być, jak przyjęto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, kolizja terminów, o której pełnomocnik strony powiadomił sąd, albo choroba uniemożliwiająca stawienie się w sądzie. W oby przypadkach przeszkody te muszą być tego rodzaju, że nie można ich przezwyciężyć. W konsekwencji odroczenie rozprawy jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną. Jeżeli sąd odmówi odroczenia rozprawy i przeprowadzi ją pod nieobecność strony lub jej pełnomocnika, nie można mówić o nieważności w rozumieniu art. 271 pkt 2 P.p.s.a. lub art. 183 § 2 pkt 2 tej ustawy.
4. 3.3. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, strona mogła ustanowić pełnomocnika lub wystąpić o jego ustanowienie w ramach pomocy prawnej. Skarżący nie mógłby wprawdzie nawiązać kontaktu słownego z pełnomocnikiem, ale mógł przekazać mu swoje stanowisko na piśmie. Natomiast niepełnosprawność, na którą powołuje się Skarżący, sama w sobie nie mogła stanowić przeszkody do udziału w rozprawie. Co istotne, lekarze sądowi w zaświadczeniach wyznaczali terminy, po upływie których Skarżący mógł osobiście występować w sądzie. Sąd zwrócił wreszcie uwagę, że sprawa została zakończona blisko dwa lata po tym jak wniesiono skargę, wcześniej natomiast kilkukrotnie odraczano rozprawę.

W ostatnim zaświadczeniu, wydanym 7 października 2011 r., lekarz stwierdził niemożliwość werbalnego porozumienia się ze Skarżącym ze względu na brak komunikacji słownej i niedosłuch. Przyczyna ta jednak miała ustać po 8 stycznia 2012 r. Po upływie tego terminu Sąd zobowiązał stronę do przesłania nowego orzeczenia. W sytuacji gdy orzeczenia takiego nie otrzymał, wyznaczył nowy termin rozprawy i ją przeprowadził.

1. 4. Skarga kasacyjna.
2. 4.1. W skardze kasacyjnej Skarżący podniósł, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.:
3. - art. 282 § 2 P.p.s.a. poprzez jego pominięcie;
4. - art. 93 pkt 5 P.p.s.a. poprzez nie zamieszczenie w zawiadomieniu o terminie rozprawy informacji o tym, że na rozprawie może zostać wydany wyrok;
5. - art. 106 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Ponieważ Skarżący nie mógł się komunikować werbalnie i nie mógł samodzielnie egzystować, odmawiając odroczenia rozprawy, sąd pozbawił stronę prawa do zajęcia stanowiska, zgłoszenia żądań, wniosków lub złożenia wyjaśnień;
6. - art. 271 pkt 2 P.p.s.a. poprzez pominięcie tego, że Skarżący został pozbawiony możliwości działania, a przyczyna ta nie ustąpiła przed uprawomocnieniem się wyroku z 15 maja 2012 r.;
7. - art. 6 P.p.s.a. w zw. z art. 107 tej ustawy poprzez nie udzielenie wskazówek co do czynności procesowych oraz braku pouczenia o skutkach prawnych niestawiennictwa bądź nie przekazania orzeczenia lekarskiego oraz możliwości wydania wyroku.
8. 4.2. Pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
9. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
10. 5.1. Skarga kasacyjna jest niezasadna, dlatego podlega oddaleniu.
11. 5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając skargę pod nieobecność strony, nie naruszył jej prawa do zabrania głosu podczas rozprawy (art. 106 § 2 P.p.s.a.).

Przede wszystkim, wbrew temu co wywodzi pełnomocnik Skarżącego, w zawiadomieniu z 14 grudnia 2013 r. strona została prawidłowo poinformowana o skutkach niestawiennictwa na posiedzeniu (art. 93 pkt 5 P.p.s.a.). Sąd wyraźnie w punkcie pierwszym tego zawiadomienia wskazał, że "niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy". Dalej Sąd wyjaśnił, że w przypadku wydania wyroku oddalającego skargę, strona może wnieść skargę kasacyjną pod warunkiem, że w terminie siedmiu dni od wydania wyroku złoży wniosek o jego uzasadnienie. Natomiast w przypadku uwzględniania skargi, Sąd z urzędu doręczy stronie wyrok wraz z uzasadnieniem (pkt 3 i 4 zawiadomienia, k. 16 akt sprawy).

Natomiast przywołane przez pełnomocnika Skarżącego postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 grudnia 2005 r. (sygn. akt II FZ 776/05), dotyczy sytuacji, w której strony nie pouczono o tym, że wyrok oddalający skargę podlega zaskarżeniu pod warunkiem złożenia wniosku o jego uzasadnienie w terminie siedmiu dni od jego wydania.

Na aprobatę nie zasługują także wyjaśnienia Skarżącego, że nie wniósł o odroczenie rozprawy, ponieważ w aktach sprawy znajdowała się już jego dokumentacja medyczna, potwierdzająca zły stan zdrowia. Przypomnieć należy, że zaświadczenia lekarskie, złożone w toku postępowania, którego wznowienia domaga się Skarżący, dotyczyły jego stanu zdrowia sprzed dwóch lat. Trudno tylko na tej podstawie domagać się od Sądu pierwszej instancji, aby wezwał stronę do złożenia aktualnej dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia i spyta się, czy może ona uczestniczyć w rozprawie.

Niezrozumiała jest także uwaga Skarżącego, że z pełnomocnikiem może porozumieć się jedynie za pośrednictwem żony. Z akt sprawy wynika, że Skarżący po usunięciu krtani nie może mówić. Niemniej jednak, o ile może pisać –, a takiej okoliczności wcześniej nie podnosił –, to wówczas kontakt z pełnomocnikiem jest możliwy, nawet jeżeli jest utrudniony.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się żadnych uchybień, które mogłyby w jakikolwiek sposób ograniczać możliwości strony do obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.). Zawarte w zawiadomieniu pouczenie było wystarczające i spełniało wymogi określone w art. 6 P.p.s.a.

5.3. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 282 § 2 P.p.s.a., należy stwierdzić, że jego uzasadnienie nie spełnia wymagań stawianych przez art. 176 § 1 pkt 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skarga kasacyjna jest bowiem wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Innymi słowy, wskazanie przez autora skargi kasacyjnej przepisów, jakie w jego ocenie naruszył sąd administracyjny pierwszej instancji, a także wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym to naruszenie polegało, wyznacza granice, w których rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 P.p.s.a.).

Tymczasem formułując zarzut naruszenia art. 282 § 2 P.p.s.a. autor skargi kasacyjnej ograniczył się do powtórzenia treści tego przepisu i stwierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przepis ten naruszył. Tak zdawkowe i pobieżne uzasadnienie zarzutu, w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 tej ustawy, uniemożliwia przeprowadzenie merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku.

1. 5.4. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 w zw. art. 205 § 2 P.p.s.a.