Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 1516/07 Naczelny Sąd Administracyjny - wobec cofnięcia przez Dyrektora Izby Celnej w K. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 705/07 w sprawie ze skargi C. H. na decyzję ww. organu z dnia 23 grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego – umorzył postępowanie w sprawie i orzekł o zwrocie Dyrektorowi Izby Celnej połowy uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 14 kwietnia 2008 r. w oparciu o art. 157 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwana "P.p.s.a.", wniósł o uzupełnienie ww. postanowienia poprzez orzeczenie o zwrocie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu pełnomocnik przyznał, że kazuistyczne uregulowanie zawarte w art. 203 i art. 204 P.p.s.a. nie przewiduje bezpośrednio możliwości zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego na rzecz strony przeciwnej w razie cofnięcia skargi. Koszty te należą się stronie m.in. w przypadku umorzenia postępowania na skutek wydania przez organ decyzji uwzględniającej w całości żądanie strony (art. 201 P.p.s.a.).
W ocenie pełnomocnika skarżącej cofnięcie skargi kasacyjnej przez organ po wydaniu pozytywnego dla strony skarżącej wyroku przez Sąd pierwszej instancji wywołuje analogiczne skutki i powinno być tak samo traktowane w zakresie orzekania o kosztach postępowania. W tym kontekście pełnomocnik strony powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 września 2001 r. sygn. akt P 3/01 (Dz. U. Nr 101, poz. 1113), dotyczący art. 55 ust. 1 dawnej ustawy o NSA (ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym – Dz. U. Nr 74, poz. 368, ze zm.), w którym stwierdzono, że przepis ten w części wyłączającej możliwość orzekania o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego w przypadku umorzenia postępowania w związku z uwzględnieniem skargi przez organ na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy o NSA jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pełnomocnik strony podkreślił również, że nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku będzie stało w sprzeczności z wyrażoną w art. 45 Konstytucji RP zasadą prawa do sądu i rzetelnego procesu.
Dalej pełnomocnik strony, argumentując swoje stanowisko odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego – w jego ocenie – wynikało, że "(...) zasada, iż do zwrotu kosztów jest zobowiązany ten, czyje stanowisko nie utrzymało się w toku postępowania, zaś osobą, której rację uznano – może liczyć na zwrot uzasadnionych wydatków – musi być uznana za odpowiadającą zasadzie równości i sprawiedliwości." (wyrok TK z 30 marca 2004r., SK14/03).
Nadto podkreślono, że roszczenie o zwrot kosztów postępowania jest roszczeniem majątkowym i jako takie podlega ochronie zagwarantowanej w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I FSK 1096/07, gdzie w stanie faktycznym, jak w niniejszej sprawie stwierdzono, że "Jeśli ustawodawca nie przewidział w art. 203 i art. 204 P.p.s.a. możliwości zasądzania na rzecz strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku jego umorzenia na skutek cofnięcia skargi kasacyjnej, to niedopuszczalne byłoby uzupełnianie w tym zakresie ustawy w drodze wykładni rozszerzającej lub analogii.".
Argumentując powyższą tezę Sąd zaznaczył, że zgodnie z podstawową zasadą dotyczącą kosztów postępowania, wynikającą z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, przy czym odstąpienie od tej zasady możliwe jest w takich przypadkach, gdy istnieje przepis pozwalający na obciążenie kosztami postępowania danej strony, związanymi z jej udziałem w sprawie, strony przeciwnej lub Skarbu Państwa (w części stanowiącej budżet sądu administracyjnego, por. np. art. 242 P.p.s.a.).
Sąd przypomniał, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie obowiązuje zasada odpowiedzialności za wynik procesu, zawsze pozwalająca na zasądzanie zwrotu niezbędnych kosztów postępowania od strony przegrywającej na rzecz strony wygrywającej sprawę. Przewidziano natomiast szczególne regulacje, które w pewnych sytuacjach uprawniają stronę po uzyskaniu korzystnego dla niej rozstrzygnięcia do zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do skutecznego dochodzenia praw. Jak podkreślił NSA w cytowanym orzeczeniu ustawodawca odmiennie uregulował przedmiotowe zagadnienie w ramach postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym w porównaniu z postępowaniem przed sądem kasacyjnym.
Sąd podkreślił, że: "W postępowaniu przed sądem pierwszej instancji kosztową odpowiedzialnością za wynik sprawy można obciążyć tylko organ w razie uwzględnienia skargi (art. 200 P.p.s.a.) lub umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 lub art. 118 § 2 P.p.s.a. (art. 201 P.p.s.a.); nie można natomiast zasądzić zwrotu kosztów od skarżącego na rzecz organu gdy skarga zostanie oddalona. W postępowaniu ze skargi kasacyjnej, stosownie do art. 203 i art. 204 P.p.s.a, możliwy jest zwrot od strony przeciwnej poniesionych przez drugą stronę – zarówno organ, jak i skarżącego - niezbędnych kosztów postępowania, jeżeli wydany zostanie jeden z wymienionych w tych artykułach, korzystnych dla niej wyroków.".
W oparciu o powyższe Sąd zauważył, że wolą ustawodawcy było precyzyjne unormowanie zasad zwrotu kosztów postępowania między stronami, a zatem regulacje te nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający, ani tym bardziej uzupełniane w drodze analogii, co sprzeciwiałoby się sformułowanej w art. 2 Konstytucji RP zasadzie demokratycznego państwa prawa, w myśl której niedopuszczalne jest nakładanie obowiązków bez wyraźnej podstawy ustawowej.
Nawiązując do stanowiska skarżącej zawartego we wniosku o uzupełnienie postanowienia, odnoszącego się m.in. do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 września 2001. sygn. akt P 3/01. tutejszy Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w cytowanym orzeczeniu, że "Wbrew wywodom pełnomocnika sytuacja, która występuje w przypadku umorzenia postępowania na skutek cofnięcia skargi kasacyjnej, gdy nie dochodzi do merytorycznego zbadania jej zasadności na posiedzeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest analogiczna do rozpatrzonej przez Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 6 września 2001. sygn. akt P 3/01. W tamtym przypadku Trybunał Konstytucyjny ocenił krytycznie zgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – art. 55 ust. 1 zdanie drugie nieobowiązującej ustawy o NSA w części, w której wyłączał on możliwość orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania przez NSA z uwagi na uwzględnienie przez organ skargi w całości.
Obecnie unormowanie odnoszące się do takiej sytuacji zawarto w art. 201 § 1 P.p.s.a. Uwzględnienie skargi w całości przez organ w wyniku autokontroli po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, które zostało dopuszczone w art. 54 § 3 P.p.s.a., może być traktowane jako równorzędne z uwzględnieniem skargi przez sąd. Natomiast cofnięcie skargi lub skargi kasacyjnej oznacza jedynie, że strona, która ją wniosła rezygnuje z uruchomienia sądowej kontroli. Nie może więc być traktowane jako tożsame z uznaniem przez nią stanowiska strony przeciwnej za zasadne, ani tym bardziej za równoznaczne w skutkach ze zbadaniem zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia organu administracji, czy wojewódzkiego sądu administracyjnego przez odpowiedni sąd administracyjny.
Nie należy przy tym zapominać, że wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną, które w przypadku jej sporządzenia przez zawodowego pełnomocnika powoduje powstanie kosztów wynagrodzenia tego pełnomocnika, stanowi uprawnienie, a nie obowiązek strony (art. 179 P.p.s.a.). To od strony zależy czy skorzysta z takiej możliwości. Z uwagi na brak regulacji szczególnej w razie umorzenia postępowania na skutek cofnięcia skargi kasacyjnej, w myśl art. 199 P.p.s.a., koszty poniesione przy sporządzaniu takiej odpowiedzi stanowią więc koszty obciążające stronę związane z jej udziałem w postępowaniu.".
Odnosząc się do wywodów pełnomocnika skarżącego w zakresie konstytucyjnie zagwarantowanej ochrony roszczeń majątkowych jednostek, tutejszy Sąd podkreśla, że w świetle powyższych rozważań stronie takie roszczenie w ogóle nie przysługuje.
Biorąc powyższe pod uwagę tutejszy Sąd stwierdza, że wniosek skarżącej jako bezzasadny podlega oddaleniu.