Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 14 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 672/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę R. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 5 stycznia 2007 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji określającej zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r. i styczeń 2002 r. i zarządził na rzecz skarżącej zwrot uiszczonego wpisu.
W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że zarządzeniem z 13 marca 2007 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi na powyższą decyzję w kwocie 200 zł ustalonej na podstawie § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skarżąca 30 marca 2007 r. uiściła tę kwotę. W związku z błędnym określeniem wcześniej podstawy prawnej wpisu, zarządzeniami z 21 czerwca 2007 r. określono należną kwotę wpisu od wniesionej skargi na 500 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 cytowanego rozporządzenia i wezwano skarżącą do uzupełnienia uiszczonego już wpisu o kwotę 300 zł z pouczeniem, że nieuiszczenie tej kwoty w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia spowoduje odrzucenie skargi.
Przesyłkę zawierającą odpisy zarządzeń z 21 czerwca 2007 r. zwrócono do Sądu 11 lipca 2007 r. z adnotacją, że była ona awizowana pod wskazanym w skardze adresem 25 czerwca 2007 r. oraz powtórnie 3 lipca 2007 r. i skarżąca nie podjęła przesyłki w terminie.
W związku z tym, iż skarżąca po dwukrotnym awizowaniu przesyłki nie odebrała, to wg tego Sądu należało ją uznać za doręczoną 10 lipca 2007 r., zatem termin do uiszczenia brakującej kwoty wpisu upłynął 17 lipca 2007 r., a skarżąca w terminie tym nie uzupełniła wpisu.
WSA zgodnie z art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) odrzucił więc skargę, bowiem pomimo wezwania nie uiszczono od niej należnego wpisu sądowego.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę kasacyjną i zaskarżyła je w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 220 § 1 p.p.s.a. przez jego zastosowanie wskutek błędnego pouczenia przez Sąd o wysokości wpisu sądowego od przedmiotowej skargi, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego jej odrzucenia, więc bezzasadnego przerzucenia skutków błędnego pouczenia na skarżącą;
- - art. 220 § 3 p.p.s.a. przez jego zastosowanie w braku ku temu przesłanek, albowiem Sąd bezpodstawnie odrzucił skargę de facto należycie opłaconą zgodnie z zarządzeniem tegoż Sądu z 13 marca 2007 r., a skarżąca działała w zaufaniu do Sądu, zakładając prawidłowość treści tego zarządzenia;
- - art. 166 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a przez odmowę ich zastosowania, a to z uwagi na fakt, iż zaskarżone postanowienie, a w zasadzie jego uzasadnienie nie zawiera de facto wszystkich obligatoryjnych elementów określonych tymże przepisem, tj. nie zawiera podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, albowiem nie odnosi się w zasadzie do wyjaśnienia, czy brak uzupełnienia wpisu sądowego, którego wysokość ustalił błędnie sam Sąd wypełnia dyspozycję art. 220 § 3 p.p.s.a.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zdaniem skarżącej Sąd przerzucił skutki (w tym skutki ekonomiczne) błędnego pouczenia o wysokości wpisu na skarżącą, co jest niedopuszczalne w świetle konstytucyjnej zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Kwotę 200 zł skarżąca wpłaciła i uznała, że dokonała w ten sposób wszystkich czynności mających na celu dochodzenie swoich praw. W związku zaś z okresem urlopowym skarżąca pozostawała przez dłuższy czas poza swoim stałym miejscem zamieszkania. Natomiast o odrzuceniu skargi dowiedziała się dopiero ze skarżonego postanowienia.
Dalej skarżąca podniosła, iż zgodnie z art. 45 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, podkreślając, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego prawo do sądu obejmuje w szczególności: prawo dostępu do sądu, czyli do uruchomienia postępowania przed sądem, prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, prawo do wyroku sądowego, tj. prawo uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Tak rozumianego prawa została skarżąca w jej opinii pozbawiona.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego instytucja doręczenia zastępczego wymaga w szczególności nie nazbyt restryktywnej oceny zawinienia strony w kwestii uchybienia terminu i oceny dowodów mających uzasadniać uprawdopodobnienie przyczyn niepodjęcia awiza. Nie można wymagać stałej obecności skarżącej w miejscu zamieszkania, a ponadto trzeba liczyć się z możliwością niedotarcia awiza do adresata.
Zdaniem skarżącej Sąd naruszył art. 166 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a, bowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera wszystkich obligatoryjnych elementów - nie zawiera pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej swego rozstrzygnięcia w zakresie wyjaśnienia czy nieuzupełnienie wpisu sądowego, którego wysokość Sąd ustalił błędnie, wypełnia dyspozycję art. 220 § 3 p.p.s.a. i daje podstawę do odrzucenia skargi wniesionej przez skarżącą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna w tej sprawie wniesiona została na postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające skargę skarżącej wobec nieuiszczenia należnego od tej skargi wpisu. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.).
Zarzucając naruszenie art. 220 §1 p.p.s.a autor skargi kasacyjnej podnosi, że do odrzucenia skargi doszło wskutek błędnego pouczenia skarżącej o wysokości należnego wpisu i w efekcie przerzucenia na skarżącą błędu Sądu. Skarga kasacyjna pomija jednak to, że skarżąca wskazanym wcześniej zarządzeniem wezwana została do uiszczenia brakującej części wpisu. Zarządzenie to nie zostało zaskarżone przez skarżącą, mimo, że takie uprawnienie skarżącej przysługiwało. Zgodnie bowiem z art. 227 § 1 p.p.s.a zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Zarządzenie to jest więc prawomocne i nie może być przedmiotem kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny może bowiem, rozpoznając skargę kasacyjną, stosownie do treści art. 191 p.p.s.a objąć swoją kognicją jedynie niezaskarżalne postanowienia sądu pierwszej instancji, a do takich należą postanowienia niekończące postępowanie w sprawie i niepodlegające zaskarżeniu na podstawie art. 194 § 1 p.p.s.a. lub przepisów szczególnych tej ustawy.
Skoro na zarządzenie przewodniczącego dotyczące wezwania skarżącej do uzupełnienia należnego wpisu przysługiwało zażalenie, a mimo to nie zostało ono zaskarżone, to zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące zasadność wezwania skarżącej do uiszczenia tego wpisu nie mogą być przedmiotem rozpoznania w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podobnie nie podlegają rozpoznaniu w tym postępowaniu, jako nie mające znaczenia okoliczności podnoszone przez autora skargi kasacyjnej, a dotyczące przyczyn nieodebrania wezwania do uiszczenia brakującej części wpisu. Mogłyby mieć bowiem one znaczenie w ewentualnym wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia tego wpisu, gdyby taki wniosek został złożony.
Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji wbrew zarzutom skarżącej zawiera wyjaśnienie (choć lakoniczne) podstawy prawnej, zatem zarzut naruszenia art. 166 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny. Skarga kasacyjna nie zawiera przy tym zarzutu naruszenia art. 223 § 1 p.p.s.a., a Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany ze względu na treść art. 176 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a zarzutami skargi kasacyjne j- może bowiem wziąć jedynie z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania - nie ma możliwości oceny zaskarżonego postanowienia pod kątem ewentualnego naruszenia art. 223 § 1 p.p.s.a.
Sąd pierwszej instancji nie naruszył też art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (tzw. zasada prawa do sądu). Prawo to bowiem nie ma charakteru absolutnego, jego realizacja jest zależna od różnych wymogów proceduralnych, jak np. odpowiedni termin dokonywania czynności, uiszczenie wpisu w prawidłowej wysokości. Nie zaskarżając zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia brakującej części wpisu, skarżąca sama pozbawiła się możliwości kontroli tego zarządzenia przez sąd kasacyjny. W tej sytuacji powoływania się obecnie na ograniczenie prawa do sądu i w związku z tym naruszenie art. 45 Konstytucji RP nie można uznać skuteczne.
Wobec powyższego na podstawie art. 184 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji