Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 6 maja 2016 r., sygn. akt I FSK 2016/14

Uzasadnienie

1. 1. Przedmiot skargi kasacyjnej
2. 1.1. Skarga kasacyjna została wniesiona przez D.N. (dalej: Skarżący) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 438/14. Wyrokiem tym oddalono skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: Dyrektor IS) z dnia 28 maja 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 5 lipca 2013 r. w sprawie określenia oraz zabezpieczenia przybliżonej kwoty zobowiązań i odsetek w podatku od towarów i usług.
3. 2. Stan sprawy przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji
4. 2.1. Dyrektor IS ustalił, że Skarżący: - mimo dwukrotnego awizowania przesyłki nie odebrał ww. decyzji, co skutkowało uznaniem jej za doręczoną w trybie zastępczym w dniu 25 lipca 2013 r.; - wnioskiem z dnia 11 marca 2014 r. wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia od niej odwołania; - we wniosku wskazał, że o toczącym się postępowaniu i wydanej decyzji powziął wiedzę dopiero w dniu 4 marca 2014 r., zapoznając się z aktami w urzędzie skarbowym; - brak winy w niedochowaniu terminu tłumaczył problemami zdrowotnymi, wprowadzeniem w błąd jego żony (A.N.) przez pracownika poczty, co do niemożności odbioru przesyłki bez upoważnienia oraz pominięciem pełnomocnika przy doręczaniu decyzji.
5. 2.2. W ocenie Dyrektora IS termin odwoławczy nie mógł zostać przywrócony, albowiem jego uchybienie było zawinione, gdyż: - nie doszło do pominięcia pełnomocnika, bo ten działał w imieniu Skarżącego dopiero od dnia 2 września 2013 r.; - problemy zdrowotne Skarżącego miały miejsce, ale od dnia 10 sierpnia 2013 r., czyli już po dniu doręczenia zastępczego i upływie terminu do wniesienia odwołania; - małżonka Skarżącego zaczęła zgłaszać się po korespondencję od września 2013 r., a więc także po wskazanych terminach; nadto prawnie nie istniał wymóg upoważnienia do odbioru.
6. 2.3. Organ odwoławczy stwierdził również, że: - Skarżący dowiedział się o ww. decyzji, nie w dniu 4 marca 2014 r., lecz już w dniu 5 listopada 2013 r. na skutek osobistego odbioru postanowienia Sądu Rejonowego w O. oddalającego wniosek organu o wpis hipoteki, a następnie w dniu 23 stycznia 2014 r. w wyniku odebrania zawiadomienia Sądu o wpisie hipoteki przymusowej tytułem zabezpieczenia zobowiązań podatkowych określonych ww. decyzją; - wniosek o przywrócenie terminu złożył zatem już po terminie, przewidzianym w art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.; dalej: O.p.).
7. 3. Skarga do Sądu pierwszej instancji i odpowiedź na skargę
8. 3.1. W skardze Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 162 § 1 O.p. przez nieprzywrócenie terminu odwoławczego, mimo uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu; - art. 145 § 2 w związku z art. 136 i art. 137 § 3 O.p. przez nie uznanie pełnomocnictwa znajdującego się w aktach kontroli podatkowej; - art. 191 w związku z art. 121 i art. 122 O.p. przez dowolną ocenę; - art. 129 w związku z art. 30, art. 31 i art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez dopuszczenie do udziału w postępowaniu urzędników nieprowadzących czynności w sprawie; - art. 173 § 1 O.p. przez brak w protokole informacji o roli urzędników w trakcie przesłuchania świadka.
9. 3.2. Dyrektor IS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
10. 4. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji
11. 4.1. Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). Uznał bowiem, że postanowienie nie narusza prawa.
12. 4.2. W motywach takiej oceny i rozstrzygnięcia Sąd podzielił ustalenia i wnioski Dyrektora IS przedstawione w płaszczyźnie nieuprawdopodobnienia przez Skarżącego braku winy w uchybieniu terminowi (art. 162 § 1 O.p.), przez wzgląd na prawidłowość doręczenia zastępczego, brak pełnomocnika, stan zdrowia i działań A. N.
13. 4.3. Ponadto, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo przyjął, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony z naruszeniem art. 162 § 2 O.p., tj. z przekroczeniem 7 dniowego terminu do jego złożenia. W tym zakresie Sąd również za trafne uznał ustalenia Dyrektora IS. Nie dał wiary twierdzeniom Skarżącego odnośnie do daty 4 marca 2014 r. jako mającej stanowić o ustaniu przyczyny uchybienia terminowi (powzięcia wiedzy o wydaniu decyzji), która w istocie ustała w dniu 5 listopada 2013 r.
14. 5. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną
15. 5.1. Skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
16. 5.2. W ocenie Skarżącego wyrok został wydany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w wyniku nieuwzględnienia skargi, mimo uchybienia przez Dyrektora IS:
17. 1) art. 162 § 1 O.p. na skutek nie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, chociaż Skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy;
18. 2) art. 191 w związku z art. 121 i art. 122 O.p. przez dowolną ocenę dowodów i przyjęcie, że niedochowanie terminu miało charakter zawiniony, podczas, gdy jest oczywistym, że winę Skarżącego wykluczała jego ciężka choroba oraz wprowadzenie w błąd żony przez pracowników poczty w zakresie upoważnienia do odbioru przesyłek;
19. 3) art. 129 O.p. w związku z art. 30, art. 31 i art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez dopuszczenie do udziału w postępowaniu osób postronnych (urzędników nieprowadzących czynności);
20. 4) art. 173 § 1 O.p. przez nieuwzględnienie w protokole z przesłuchania A.N. informacji dotyczącej roli, jaką w trakcie przesłuchania pełnili poszczególni urzędnicy.
21. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
22. 6.1. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 tego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie nie ujawniono. Podobnie nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a.
23. 6.2. Natomiast skarga kasacyjna zbadana według reguł zawartych w art. 183 § 1 ab initio P.p.s.a. okazała się niezasadna i jako taka podlegała oddaleniu. O takiej ocenie zadecydował zakres postawionych zarzutów, który nie pozwolił na podważenie wydanego wyroku z punktu widzenia art. 162 § 2 zd. pierwsze O.p. Ten element przesądził więc o wyniku niniejszej sprawy. Był on dla niej nie tylko kluczowy, ale - co należy szczególnie podkreślić - miał charakter poprzedzający dopuszczalność czynienia jakichkolwiek dalszych rozważań na tle braku winy Skarżącego w uchybieniu terminu.
24. 6.3. Instytucja przywrócenia terminu procesowego, np. do złożenia odwołania, na gruncie postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 O.p. Artykuł ten w § 1 stanowi, że: "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy." Rozważanie merytoryczne kwestii przywrócenia terminu (na ten użytek zainteresowany uprawdopodabnia brak winy w uchybieniu terminu) jest więc możliwe i konieczne zarazem tylko wtedy, gdy zostanie złożony wniosek (podanie). Najważniejsze jednak jest to, że na dokonanie takiej czynności przewidziany został ściśle określony termin, który jest przy tym terminem nieprzywracalnym.

I tak, zgodnie z art. 162 § 2 zd. pierwsze O.p.: "Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi." Odpadnięcie powodów, które spowodowały, że dany termin procesowy nie został dochowany, wymaga zatem odpowiedniej czasowo reakcji zainteresowanego. Jak już wspomniano, spóźniony wniosek uniemożliwia przywrócenie terminu nim objętego, a tym samym czyni bezprzedmiotowym ocenę treści w nim zawartych (tj. przyczyn mających świadczyć o braku winy w niedochowaniu terminu).

6.4. Wobec powyższego przypomnieć należało, że w rozpoznanej sprawie Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na powołane na wstępie postanowienie Dyrektora IS podzielił zapatrywanie tego organu, że wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia 5 lipca 2013 r. został złożony z uchybieniem 7 dniowego terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 zd. pierwsze O.p. (zob. pkt 2.3. i 4.3. niniejszego uzasadnienia). W skardze kasacyjnej takiego ustalenia i ceny prawnej nie zakwestionowano. Skoro tak, to odmowa przywrócenia terminu odwoławczego była prawidłowa. Nie jest bowiem możliwe przywrócenie terminu procesowego, bez terminowego złożenia podania o jego przywrócenie, o czym była już wyżej mowa.

6.5. Powyższe oznaczało, że w takiej sytuacji procesowej bezprzedmiotowe i zbędne zarazem było wypowiadanie się przez Sąd pierwszej instancji na temat nieuprawdopodobnienia przez Skarżącego, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, podobnie jak i wypowiedzi Dyrektora IS w tym zakresie (zob. pkt 2.2. i 4.2. niniejszego uzasadnienia). Nawet gdyby Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania bez zawinienia, to i tak spóźniony wniosek o jego przywrócenie nie mógłby doprowadzić do przywrócenia tego terminu.

Rozważania zatem w aspekcie zawinienia lub jego braku formułowane na tle art. 162 § 1 O.p., jako uzależnione od terminowego złożenia podania o przywrócenia terminu, nie powinny być w ogóle prowadzone. Oznaczało to, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, jako zwalczające oceny Sądu pierwszej instancji wyrażone we wskazanym zakresie (zarzuty zawarte w pkt 5.2. ppkt 1-4 niniejszego uzasadnienia), nie mogły zostać uznane za zasadne, gdyż nie miały znaczenia dla rozpoznanej sprawy.

6.6. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych postaw, o czym stanowi art. 184 ab initio P.p.s.a. Na tej podstawie orzeczono zatem jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

6.7. Natomiast w zakresie orzeczenia w przedmiocie kosztów z punktu drugiego sentencji wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę, że: - wyrok Sądu pierwszej instancji oddalał skargę objętą wpisem stałym; - skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Skarżący przed dniem 1 stycznia 2016 r.; - Dyrektor IS nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną, a na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjny w jego imieniu stawił się radca prawny, który nie prowadził sprawy przed Sądem pierwszej instancji; - niniejszym wyrokiem oddalono skargę kasacyjną.

Wobec takiego stanu faktycznego wskazać należało, że zgodnie z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 w związku z art. 207 § 1 i art. 209 P.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę; do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się w szczególności jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach; wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w orzeczeniu oddalającym skargę kasacyjną. Według natomiast § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490, z późn. zm.) stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna wynosiła 240 zł, o czym stanowi § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia.

Zastosowanie przepisów ww. rozporządzenia uzasadniał § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804), zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2016 r. stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.

O wysokości kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono zatem na podstawie ww. przepisów, zasądzając kwotę 180 zł (75% z 240 zł), obejmującą koszty zastępstwa procesowego.