Uzasadnienie
Pismem z dnia 23 kwietnia 2024 r. Sędzia NSA Sylwester Golec, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), wniósł o wyłączenia go "od rozpoznania sprawy o sygnaturze I FSK 2051/23, która została wyznaczona do rozpoznania na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r." z jego udziałem jako sędziego członka składu orzekającego.
Odnotować w tym miejscu należało, że w ramach sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt I FSK 2051/23 przedmiotem rozpoznania na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. miała być skarga kasacyjna H. P., która wniesiona została od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1627/22.
W uzasadnieniu żądania wyłączenia (bo tym było w istocie przywołane na wstępie pismo złożone w trybie art. 19 P.p.s.a.) Sędzia podał, że w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej przez udział w składzie Sądu pierwszej instancji, który wydał wyrok zaskarżony w sprawie I FSK 2051/23, Sędzi Anny Rotter, powołanej na stanowisko sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w sposób wadliwy - w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), co skutkowało naruszeniem standardu niezawisłości i bezstronności sędziego w rozumieniu przywołanych przepisów.
Sędzia Sylwester Golec, mając na uwadze okoliczność, że na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego również został powołany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), uznał, że jego udział w rozstrzyganiu ww. sprawy może budzić wątpliwości co do jego bezstronności i dlatego domaga się wyłączenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 P.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy z zachowaniem bezstronności sędziowskiej.
Jak wskazuje Jan Paweł Tarno w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V (LexisNexis 2011) "Dokonując oceny, czy w konkretnej sprawie wystąpiła przyczyna uzasadniająca wyłączenie sędziego na podstawie komentowanego przepisu [art. 19 P.p.s.a. - dop. NSA], należy mieć na względzie dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Z jednej strony jest ona "niezbywalną cechą władzy sądowniczej", a z drugiej - indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji - por. np. wyr. TK z 26 czerwca 2006 r., SK 55/05, LexPolonica nr 411521 (OTK-A 2006, nr 6, poz. 67). Istotą pierwszego z tych wymiarów bezstronności, tzw. bezstronności obiektywnej, jest "nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom.
Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości [...] przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności" - wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, LexPolonica nr 367720 (OTK-A 2004, nr 7, poz. 67). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega na tym, że sędzia musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości wydania wyroku bez faworyzowania któregokolwiek z uczestników postępowania.".
Mając powyższe na uwadze, kierując się względami tzw. bezstronności obiektywnej, żądanie Sędziego NSA Sylwestra Golca wyłączenia go od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 2051/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej H. P. zasługiwał na uwzględnienie, skoro w skardze tej strona kwestionuje status Sędziego Anny Rotter, biorącej udział w rozstrzyganiu sprawy w pierwszej instancji, jako osoby powołanej na stanowisko sędziowskie przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), a Sędzia Sylwester Golec również został powołany na swoje stanowisko na wniosek ww. KRS ukształtowanej ww. przepisami.
W tej sytuacji ma miejsce okoliczność tego rodzaju, która może wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Celem unormowania art. 19 P.p.s.a. jest budowanie zaufania, które sądy w demokratycznym państwie muszą wzbudzać w społeczeństwie poprzez usunięcie wszelkich uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności danego sędziego oraz zapewnienia takiej bezstronności poprzez wyeliminowanie podstaw do wysuwania takich wątpliwości.
Wydanie orzeczenia w warunkach mogących wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego narusza "powagę i dobro wymiaru sprawiedliwości" (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1975 r., sygn. akt III CRN 22/75).
Dobro wymiaru sprawiedliwości mogłoby ucierpieć, gdyby w sprawie orzekał sędzia, co do którego istniałyby choćby pozory braku bezstronności w sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1970 r., sygn. akt II CO 18/69).
W świetle powyższego zasadne stało się wyłącznie Sędziego NSA Sylwestra Golca od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 2051/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej H. P. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w związku z art. 22 § 1 i § 2 oraz art. 193 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.
Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA
Hieronim Sęk (spr.) Janusz Zubrzycki Danuta Oleś