Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FSK 508/20

Uzasadnienie

1. 1. Wyrokiem 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 617/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. D. (dalej skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 15 grudnia 2018 r. w przedmiocie odmowy wydania dokumentów z akt sprawy (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. 2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie przedmiotem sporu pozostaje to, czy organ podatkowy prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy w zakresie odmowy wydania skarżącej, wyłączonej z akt sprawy, poświadczonej za zgodność z oryginałem, kopii zaświadczenia lekarskiego.
3. 3. W skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 176 § 1 w zw. z art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną według norm przepisanych, podnosząc zarzuty naruszenia:
4. I. przepisów postępowania, tj.:

1. 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 151 oraz w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., polegające na nie dokonaniu przez Sąd I instancji prawidłowej kontroli decyzji organu administracji publicznej i zaakceptowaniu przez Sąd I instancji naruszenia przez organ I i II instancji art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.), wskutek przyjęcia, że organy I i II instancji w sposób właściwy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i dowodowe, w zakresie konieczności odmowy wydania skarżącej, poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zaświadczenia lekarskiego z 12 lutego 2018 r. nr [...];
2. 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 122 p.p.s.a. poprzez nie przekazanie przez Sąd I instancji sprawy do rozpoznania na rozprawie, pomimo wniosku skarżącej z 15 kwietnia 2019 r. (data wpływu do Sądu 19 kwietnia 2019 r.) co uniemożliwiło skarżącej czynny udział w toczącym się postępowaniu przed Sądem I instancji;
3. 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granice mimo, że powinien to uczynić, a w konsekwencji naruszenie art. 151 p.p.s.a poprzez oddalenie skargi podlegającej uwzględnieniu;
4. 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak jednoznacznego wskazania jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął za ustalony, pomijając zupełnie stanowisko skarżącej przedstawione w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
5. 3.1. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

1. 4. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
2. 4.1. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 2 p.p.s.a.), w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) stwierdził, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd I instancji oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia nie naruszył wskazanych w jej zarzutach przepisów.
3. 4.2. Na wstępie, przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, konieczne jest przypomnienie, że podstawową zasadą postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnego wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest rozpoznanie sprawy w granicach wyznaczonych jej podstawami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Zasada ta oznacza, że to strona wnosząca ten środek odwoławczy, zarzucając naruszenie konkretnych przepisów prawa w określonej formie, sama wyznacza obszar kontroli kasacyjnej.

Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie przepisów, które zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną naruszył sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, itd. oraz oznaczeniem aktu prawnego, w którym są zawarte, a także wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04; opublikowane: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

Elementem składowym skargi kasacyjnej jest jej uzasadnienie, które powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym konkretnie polegało naruszenie wskazanych w zarzutach przepisów, w tym przypadku przepisów postępowania, a także wykazanie wpływu takiego uchybienia na wynik sprawy. Pominięcie, czy też zbyt lakoniczne sygnalizowanie określonych zagadnień w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez sąd I instancji, a przez to przyjętej przez ten sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (wyrok NSA z 7 września 2017r., sygn. akt I FSK 2298/15).

4.3. Przypomnienie powyższych, oczywistych i utrwalonych w orzecznictwie zasad ma w rozpoznawanej sprawie znaczenie istotne z uwagi na sposób sporządzenia skargi kasacyjnej, tj. jej zarzutów oraz ich uzasadnienie.

Należy bowiem odnotować, że w uzasadnieniu podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, poza odmienną od przyjętej przez Sąd I instancji oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i ogólną polemiką ze stanowiskiem przyjętym przez ten Sąd brak było wymaganego przez art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wyjaśnienia, na czym konkretnie polegało naruszenie przez Sąd I instancji wskazanych w zarzutach przepisów i w jaki sposób to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w lakoniczny sposób odwołała się do zarzutów w niej podniesionych, zaś formułowane w niej podstawy kasacyjne koncentrowały się z jednej strony na próbie wykazania braku należytego uzasadnienia odmowy udostępnienia wyłączonego z akt sprawy, wnioskowanego dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego (pkt I. 1.), z drugiej zaś zmierzały do podważenia przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego jako niejednoznacznego, przy jednoczesnym braku rozpatrzenia całości sprawy (pkt I. 3 i pkt I. 4.). Jednak poza wskazaniem ogólnych podstaw, próżno w uzasadnieniu skargi kasacyjnej szukać konkretnych przykładów wskazujących na uchybienia jakich miał dopuścić się Sąd I instancji w niniejszej sprawie.

Podnosząc bowiem w punkcie I. 1 skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 151 oraz w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. nie wyjaśniono na czym polegała błędna wykładnia tych przepisów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skupiono się bowiem na wykazaniu, że "Sąd pominął i w konsekwencji zaakceptował fakt, iż organ ten wydając decyzję wskutek odwołania skarżącego, naruszył przepisy art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, (...)" (str. 5 skargi kasacyjnej). Skarżąca nie wskazała okoliczności, które zostały pominięte, bądź nie wyjaśnione przez Sąd, nie sposób za takie uznać, odmowy wydania uwierzytelnionej kopi zaświadczenia lekarskiego dotyczącego osoby trzeciej w niniejszym postępowaniu podatkowym, która to została należycie uargumentowana zarówno przez organy, jak i Sąd I instancji.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną zauważa, że odniesienie się przez skarżącą w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do okoliczności nieprawidłowego doręczenia postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 15 grudnia 2018 r., nie mogło odnieść zamierzonego skutku, ponieważ zarzut taki nie został bezpośrednio sformułowany w podstawach kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny pomimo braku odniesienia się przez skarżącą do uregulowań zawartych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, ze zm., dalej o.p.) postanowił przytoczyć podstawowe regulacje tej ustawy, na których swoje rozstrzygnięcie oparł Sąd I instancji, a których wykładnię skład w niniejszej sprawie podziela. Na podstawie art. 178 o.p. prawodawca uregulował prawo wglądu strony do akt postępowania podatkowego. W szczególności, strona, stosownie do art. 178 § 1 o.p. ma możliwość żądania wydania jej kserokopii dokumentów z akt sprawy. Podkreślenia wymaga jednak, że prawo to nie jest prawem nieograniczonym. W art. 179 § 1 o.p. zostały bowiem wskazane okoliczności, w których wgląd do akt, a zatem również sporządzanie kopii znajdujących się tam dokumentów podlega wyłączeniu. Przesłankami ograniczenia wglądu do akt sprawy są: ochrona tajemnicy państwowej oraz interes publiczny.

Strona kwestionując zasadność odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy (art. 179 § 2 o.p.), może bowiem jednocześnie wykazać brak podstaw do ich wyłączenia na podstawie art. 179 § 1 o.p. W odniesieniu do pierwszej podstawy wyłączenia strona może wykazać, że wyłączone dokumenty nie zawierają informacji niejawnych, kwestionując zaś drugą przesłankę - że wyłączenie z akt sprawy określonych dokumentów nie jest uzasadnione interesem publicznym. Obowiązkiem organu podatkowego jest wskazanie w realiach konkretnej sprawy, w czym upatruje owego "interesu publicznego", jaka jest jego treść. Sąd administracyjny ma natomiast obowiązek badania wszelkich okoliczności, które mają znaczenie dla badania legalności zaskarżonego aktu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji poddając ocenie ustalenia faktyczne dotyczące odmowy udostępnienia skarżącej, wyłączonego z akt sprawy, wnioskowanego dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego, trafnie zwrócił uwagę na to, że "dane zawarte w zaświadczeniu lekarskim takie jak okres niezdolności do pracy i przyczyny takiego stanu rzeczy, także ewentualnie informacja o pobycie w szpitalu, dane w zakresie wskazań lekarskich, dane lekarza, w szczególności jego specjalizacja, nie są jawne dla osób trzecich i są objęte tajemnicą w zakresie danych osobowych, tzw. danych wrażliwych".

1. 4.4. Bezzasadny był podniesiony w pkt I.
2. 3. skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji naruszenie art. 151 p.p.s.a.

W lakonicznym uzasadnieniu tego zarzutu argumentowano, że "(...) gdyby Sąd w niniejszej sprawie prawidłowo dostrzegł naruszenie przepisów prawa, których dopuścił się organ II instancji, skarga na decyzję tegoż organu zostałaby uwzględniona." (str. 8 uzasadnienia skargi kasacyjnej), zatem jego uzasadnienie ograniczono do gołosłownego i ogólnikowego stwierdzenia, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami skargi nie wyszedł poza treść wskazanych w skardze zarzutów kontrolując prawidłowość zaskarżonego postanowienia, pomimo tego, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe.

Sposób zredagowania tego zarzutu oraz jego uzasadnienie, wskazuje na to, że jest on ściśle związany z podniesionym w pkt I. 1 skargi kasacyjnej zarzutem naruszenia przepisów postępowania, w którym kwestionowano prawidłowość ustaleń faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonego postanowienia.

Sąd I instancji odniósł się do wszystkich związanych z tymi zarzutami kwestii i prawidłowo ocenił zgodność z prawem przeprowadzonego postępowania podatkowego oraz przyjętych w jego wyniku ustaleń. Wbrew zatem twierdzeniom skargi kasacyjnej wyczerpująco wyjaśnił, z jakich powodów uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. To, że ocena przyjęta przez Sąd I instancji była odmienna od stanowiska zaprezentowanego w skardze nie oznaczało, że naruszała wskazane w zarzutach przepisy postępowania podatkowego W szczególności nie budziła zastrzeżeń przyjęta przez Sąd I instancji ocena zastosowania w toku postępowania podatkowego art. 178 § 1 i 3, art. 179 § 1 o.p. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 182. poz. 1228).

Sąd ten prawidłowo stwierdził, że nie stanowiła naruszenia tych przepisów odmowa udostępnienia skarżącej wyłączonej z akt sprawy, poświadczonej za zgodność z oryginałem, kopii zaświadczenia lekarskiego, dotyczącej osoby trzeciej.

Powyższa ocena wyrażona przez Sąd I instancji nie została w żaden sposób podważona, co powoduje, że wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostają ustalenia przyjęte w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

4.5. Odnosząc się do zarzutu skarżącej wyrażonego w pkt I. 4 skargi kasacyjnej wskazać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wnoszący skargę kasacyjną musi więc wskazać, jakich konkretnie elementów brak, lub który z nich nie został w sposób należyty zastosowany oraz wykazać, jaki to miało wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej uzasadnieniem dla tego zarzutu jest to, że Sąd I instancji nie wskazał w sposób jednoznaczny jaki stan faktyczny przyjął za ustalony, przy jednoczesnym pominięciu stanowiska skarżącej przedstawionego w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Sąd I instancji wyczerpująco wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z jakich powodów uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i drobiazgowo wskazał jakie okoliczności przemawiały za odmową udostępnienia skarżącej wnioskowanego dokumentu. To, że ocena przyjęta przez Sąd I instancji była odmienna od stanowiska zaprezentowanego w skardze kasacyjnej nie oznaczało, że uzasadnienie wyroku zawierało wady konstrukcyjne czy też, że było wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

1. 4.6. Również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 122 p.p.s.a. (pkt I.
2. 2. skargi kasacyjnej) należało uznać za bezzasadny.

Zgodnie z art. 122 p.p.s.a. sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Z treści powołanego przepisu wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem a nie obowiązkiem sądu, któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się stosując art. 122 p.p.s.a. Przyjmuje się, że celem regulacji zawartej w art. 122 p.p.s.a. było stworzenie możliwości wyeliminowania tych wszystkich przypadków, w których skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym było, z różnych powodów, wadliwe.

Rozpoznanie w trybie uproszczonym skargi na zaskarżalne postanowienie nie jest uzależnione od wniosku strony, ale równocześnie, skierowanie sprawy na rozprawę także nie może być automatycznym efektem złożenia wniosku w tym przedmiocie. Dlatego też wniosek skarżącej o przeprowadzenie rozprawy nie wiązał Sądu I instancji.

1. 5. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.