Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji
Wyrokiem z dnia 31 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1266/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę X. s.c. J.T., T.R. w G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2005 r.
- 2. Przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji tok postępowania
- 2.1. Pismem datowanym z dnia 24 kwietnia 2008 r. strona skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowanie w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2005 r. o sygn. akt I SA/Ka 2306/03, argumentując udziałem w sprawie sędziego wyłączonego z mocy ustawy oraz pozbawieniem strony możliwości działania.
W uzasadnieniu skargi powołano się na otrzymaną przez stronę decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 7 grudnia 2007 r. stwierdzającą fakt udziału E.K. w postępowaniu odwoławczym dotyczącym wymiaru podatku od towarów i usług za 1998r.
Nadto zarzucono również Sądowi, który wydał wyrok, że nie przeprowadził dowodów wnioskowanych przez stronę.
2.2. Postanowieniem z 13 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 555/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę o wznowienie postępowania z uwagi na jej wniesienie po terminie. Na postanowienie to została wniesiona skarga kasacyjna i Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 lipca 2011 r. (sygn. akt I FSK 1048/11) uchylił zaskarżone postanowienie.
2.3. Na rozprawie w dniu 17 października 2011 r. pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że sędzia NSA Z. była wprawdzie wcześniej wicedyrektorem Izby Skarbowej w K., ale nie brała udziału w rozstrzyganiu sprawy podatkowej. Na potwierdzenie powyższego dołączył kserokopie Regulaminów Organizacyjnych Izby Skarbowej w K. nr 3/97, 1/99 i 7/02.
2.4. W związku z zamknięciem rozprawy i wyznaczeniem publikacji wyroku w sprawie na dzień 31 października 2011 r. do tutejszego Sądu wpłynęło w dniu 25 października 2011 r. pismo strony skarżącej – wniosek o ponowne otwarcie rozprawy. Oprócz ponownego otwarcie rozprawy strona wniosła o: nakazanie Dyrektorowi Izby Skarbowej w K. dostarczenia korespondencji kierowanej do Ministerstwa Finansów w sprawie dot. zwrotu podatku VAT za luty 1998 r., a które to pisma były podpisywane przez ówczesną wicedyrektor Izby Skarbowej w K. a późniejszą sędzię WSA w Gliwicach mgr Z. na okoliczność, że brała udział w rozstrzyganiu sprawy tożsamej ze sprawą, która następnie rozstrzygała jako sędzia; nakazanie dostarczenia na termin rozprawy dokumentacji podatkowej podatnika A.K. z R. za rok 1998 na okoliczność, że transakcja sprzedaży pieca PITS-8 zrodziła u niego skutki podatkowe, zaś za cały rok podatkowy 1998 ma nadpłatę VAT w wysokości około 10.000 zł; przesłuchanie w drodze pomocy prawnej J.S., na okoliczność prawidłowości przeprowadzonej transakcji oraz jawnej dyskryminacji skarżących; zakreślenie stronie terminu dwóch tygodni na dostarczenie dowodów świadczących o niewiarygodności organu.
Uzasadniając swoje żądania skarżąca wskazując na jawność posiedzeń sądowych zaakcentowała, że na rozprawie dnia 17 października 2011 r. pełnomocnik organu złożył obszerną dokumentację, mającą istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia, a dokumentacja ta nie była ujawniona na rozprawie i dopiero po zamknięciu rozprawy dokumenty te były rozpatrywane przez sędziego-sprawozdawcę.
Nadto podtrzymała swoją argumentację dotyczącą udziału w sprawie sędziego wyłączonego z mocy ustawy powołując się na § 7 Regulaminu organizacyjnego Izby Skarbowej w K. i wskazując, że pismo do Ministerstwa zostało podpisane przez Z. po samodzielnym rozstrzygnięciu przedmiotu sprawy.
Strona powołała się również na istnienie nowych dowodów i świadków dotyczących transakcji sprzedaży pieca PITS-8 będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji.
3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji
Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił. Sąd uznał, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie, co wynikało z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2011 r., wiążącego Sąd w niniejszej sprawie. Oparta została również na ustawowej podstawie wznowienia wskazanej w art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.). Jednakże Sąd w niniejszym postępowaniu uznał ją za niezasadną, podobnie jak zarzut z pkt 2 - pozbawienie możliwości udziału w postępowaniu.
Sąd wskazując na treść art. 18 § 1 pkt 7 u.p.p.s.a. uznał, że fakt, iż Z. pełniła funkcję wicedyrektora Izby Skarbowej w K., nie mógł być równoznaczny z przyjęciem, że brała udział w rozstrzyganiu sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją. Sprawa zaległości skarżącej spółki w podatku od towarów i usług za luty 1998 r. była dwukrotnie przedmiotem decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. Z. przestała pełnić funkcję wicedyrektora Izby w dniu 1 lipca 2000 r., kiedy to została sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego też nie mogła brać udziału w rozstrzyganiu sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją z 12 września 2003 r., tym bardziej, że odwołanie strony dotyczyło decyzji z 8 lutego 2001 r., co oznaczało, że całe postępowanie w tym zakresie toczyło się bez udziału Z., gdyż w tym czasie była już sędzią NSA.
Z kolei poprzednia decyzja z 20 czerwca 2000 r. została wydana w okresie pełnienia przez Z. wspomnianej wyżej funkcji, ale zgodnie z obowiązującym wówczas Regulaminem Organizacyjnym Izby Skarbowej w K. nr 3/97, 1/99 i 7/02 rozstrzyganie spraw kończących się indywidualną decyzją nie leżało w gestii wicedyrektora Izby tylko kierownika oddziału, w tym wypadku oddziału [...], działającego z upoważnienia Dyrektora Izby Skarbowej. Wicedyrektor Z. podpisała jedynie pismo do Ministerstwa Finansów z dnia 24 lutego 1999 r. z prośbą o wystąpienie do niemieckich organów podatkowych, gdyż podpisywanie korespondencji z Ministerstwem oraz innymi organami zewnętrznymi należało do jej obowiązków służbowych. Pismo to jednak było wyłącznie konsekwencją postanowienia z dnia 24 lutego 1999 r. również podpisanego przez kierownika oddziału z upoważnienia Dyrektora Izby, w sprawie uwzględnienia żądania strony w części dotyczącej wystąpienia do niemieckich organów podatkowych. Nie sposób zatem było uznać powyższe za przejaw aktywności własnej wicedyrektor Z., zwłaszcza że nie było w nim ani oceny stanu faktycznego ani wykładni prawa.
Reasumując powyższe Sąd stwierdził, że Z. podpisując wspomniane pismo nie brała udział w rozstrzyganiu sprawy jako pracownik organu administracji publicznej wypełniając tym samym ustawową przesłankę warunkującą dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego
Za bezzasadne Sąd uznał pozostałe argumenty podniesione w skardze i piśmie procesowym z dnia 25 października 2011 r. Skarżący nie wykazał aby był pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu, a analiza akt o sygn. I SA/Ka 2306/03 wskazywała, że na każdym etapie postępowania przed tutejszym Sądem taki udział był zapewniony, co potwierdzały stosowne zarządzenia, wezwania oraz zwrotne potwierdzenia odbioru kolejnych pism kierowanych do strony.
Również zarzut nieuwzględnienia przez Sąd wniosków dowodowych strony skarżącej był bezzasadny, gdyż sąd administracyjny co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego i orzeka na podstawie akt sprawy. Z art. 106 § 3 u.p.p.s.a. wynika możliwość przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów, jednak przepis ten ma charakter fakultatywny, przez co ewentualne zaniechanie takiego procedowania nie stanowi wady postępowania skutkującej jego wznowieniem.
Podobnie okoliczności podane w piśmie procesowym z dnia 25 października 2011 r. zostały uznane za bez znaczenia dla sprawy. Samo ujawnienie nowych okoliczności faktycznych czy środków dowodowych mogłoby – stosownie do art. 273 § 2 u.p.p.s.a. - skutkować wznowieniem postępowania gdyby można mówić o ich potencjalnym wpływie na wynik sprawy. Tymczasem wskazane przez skarżącego okoliczności odnoszą się do postępowania podatkowego i nawet jeśli miałyby być brane pod uwagę jako przesłanki wznowienia tego postępowania nie oznaczałyby konieczności uwzględnienia skargi przez sąd.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b u.p.p.s.a. sąd administracyjny jedynie wtedy jest obowiązany uchylić zaskarżoną decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, przy czym naruszenia tego winien dopuścić się organ podatkowy. Wznowienie to bowiem uzasadniają tylko te przesłanki wznowienia postępowania, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną, a takowych strona nie wykazała.
Sąd dodał, że przepis art. 113 § 2 u.p.p.s.a. zezwala zamknąć rozprawę również w przypadku, gdy ma być przeprowadzony jeszcze uzupełniający dowód z dokumentów znanych stronom, a przeprowadzenie rozprawy co do tego dowodu sąd uzna za zbyteczne. Wskazywane przez stronę skarżącą dowody - Regulaminy Organizacyjne Izby Skarbowej w K. nr 3/97, 1/99 i 7/02 – zostały przedłożone na rozprawie sądowej przez pełnomocnika organu odwoławczego i ujawnione przez Sąd. Nieobecność zaś strony na rozprawie nie miała wpływu na powyższe; tym bardziej, że pełnomocnik strony skarżącej – J.T. i - został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy i jego absencja na posiedzeniu Sądu była jego wolą, bez wpływu na możliwość kontynuacji procesu sądowego.
- 4. Skarga kasacyjna
- 4.1. W skardze kasacyjnej, sporządzonej przez pełnomocnika skarżącej, zaskarżono powyższy wyrok w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 18 § 1 i § 7 u.p.p.s.a. polegające na uznaniu, że sędzia Z. nie brała udziału w rozstrzygnięciu sprawy w organie administracji publicznej pomimo tego, że samo uzasadnienie skarżonego wyroku zawiera argumenty świadczące przeciwko takiemu uznaniu.
- 4.2. W oparciu o wskazane podstawy wniesiono o: zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, że skarga o wznowienie postępowania będzie przyjęta; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy pod nieobecność skarżących.
- 5. Odpowiedź na skargę kasacyjną
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, sporządzonej przez pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej, wniesiono o: oddalenie skargi kasacyjnej; wydanie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w tym o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
- 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 6.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawy skargi kasacyjnej zostały określone w art. 174 u.p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna w rozpatrywanej sprawie została oparta na zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania.
6.2. W tym miejscu należy zauważyć, że obowiązek wskazania przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia został powiązany z obowiązkiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego (art. 175 § 1 u.p.p.s.a. albo przez osoby wymienione w art. 175 § 2 i 3 tej ustawy.
Wskazanie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wymienienie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podanych w przytoczonych podstawach kasacyjnych. W tym znaczeniu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania z przyczyn określonych w art. 183 § 2 u.p.p.s.a., która w rozstrzyganej sprawie nie występuje.
W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 18 § 1 i § 7 u.p.p.s.a. Tymczasem podstawa do wznowienia postępowania sądowego, która mogła mieć zastosowanie w rozstrzyganej sprawie została określona została w art. 271 pkt 1 u.p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia.
A zatem podstawą do wznowienia postępowania sądowego są nie tylko przesłanki do wyłączenia sędziego ale również strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Tymczasem strona przed uprawomocnieniem się wyroku z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt I SA/Ka 2306/03 złożyła w dniu 10 maja 2006 r. wniosek o wyłączenie sędziego. Wniosek ten postanowieniem z dnia 1 czerwca 2006 r. został oddalony. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 10 lipca 2006 r. i nie zostało zaskarżone zażaleniem. Natomiast ww. wyrok uprawomocnił się w dniu 28 lutego 2008 r.
W związku z tym zarzut skargi kasacyjnej dotyczący jedynie naruszenia art. 18 § 1 i § 7 u.p.p.s.a. bez sformułowania zarzutu naruszenia art. 271 pkt 1 u.p.p.s.a., który zawęża przyczyny wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego nie mógł odnieść pożądanych skutków.
- 6.3. Z tych względów skargę kasacyjną na podstawie art. 184 u.p.ps.a. należało oddalić. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 204 pkt 1 u.p.p.s.a.