Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 516/23

Uzasadnienie

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji

Wyrokiem z 31 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 824/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę T. K. (dalej: Strona lub Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor IAS) z 12 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług.

1. 2. Stan sprawy
2. 2.1. Decyzją z 29 stycznia 2021 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. (dalej: Naczelnik US) określił Stronie zobowiązanie w podatku od towarów i usług. Stosownie do art. 144 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, z późn. zm.; dalej: O.p.), przedmiotowa decyzja została doręczona ówczesnemu pełnomocnikowi Skarżącego doradcy podatkowemu M. K. w formie elektronicznej za pomocą systemu ePUAP w dniu 11 lutego 2021 r., co wynika z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia (UPD).

W dniu 26 lutego 2021 r. (data stempla [...] Turzańskiego złożył odwołanie od ww. decyzji organu pierwszej instancji. W konsekwencji ustalenia, że odwołanie zostało wniesione z jednodniowym opóźnieniem, Dyrektor IAS postanowieniem z 8 kwietnia 2021 r., nr 1201- IOP2-3.4103.11.2021.4, stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

1. 2.2. Pismem z 16 kwietnia 2021 r. Skarżący reprezentowany przez adwokata [..] wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji. We wniosku podał, że uchybienie terminowi nie jest zawinione przez Skarżącego, gdyż odwołanie zostało złożone zgodnie z błędnym pouczeniem otrzymanym przez Skarżącego e-mailem oraz zgodnie z terminem wskazanym przez ówczesnego pełnomocnika - doradcę podatkowego.

1. 2.3. Po rozpoznaniu wniosku, Dyrektor IAS postanowieniem nr [...] z 12 maja 2021 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Dyrektor IAS stwierdził, że w sprawie bezspornym jest, iż przedmiotowa decyzja została doręczona prawidłowo, a do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania doszło w następstwie błędnego wskazania przez pierwszego pełnomocnika daty odbioru decyzji i terminu do wniesienia od niej odwołania. W niniejszej sprawie profesjonalny pełnomocnik nie zachował należytej staranności w prowadzeniu spraw Skarżącego i tym samym nie uprawdopodobnił braku swojej winy w formie umyślnej jak i w jej lżejszej formie - niedbalstwa. Pełnomocnik nie sprawdził, bowiem faktycznej daty odbioru decyzji, lecz przyjął bez weryfikacji wskazaną błędnie datę przez uprzedniego pełnomocnika.

1. 3. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji
2. 3.1. Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.).
3. 3.2. Według Sądu organ zasadnie przyjął, że nie został uprawdopodobniony brak winy Strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Strona i jej profesjonalny pełnomocnik wykazali się co najmniej lekkomyślnością, polegając w tak istotnej kwestii, jak data doręczenia decyzji, na stwierdzeniu doradcy podatkowego, który nie miał dalej Strony reprezentować. Nierzetelne działanie Strony i jej nowego profesjonalnego pełnomocnika w komunikacji z jej poprzednim pełnomocnikiem (radcą prawnym) należało zaś traktować jak działanie Strony.
4. 4. Skarga kasacyjna
5. 4.1. Skarżący, zaskarżając powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Jednocześnie złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
6. 4.2. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie:
7. 1) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 O.p. przez oddalenie skargi, w sytuacji gdy postanowienie Dyrektora IAS z dnia 12 maja 2021 r. zostało wydane z naruszeniem art. 162 § 1 O.p. uzasadniającym jego uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na wadliwym ustaleniu przez organ, że Skarżący nie uprawdopodobnił, iż błędne wskazanie Skarżącemu daty odbioru decyzji przez pełnomocnika nie stanowi o braku winy;
8. 2) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i przyjęcie, że błąd pełnomocnika polegający na uchybieniu terminu obciąża również Stronę reprezentowaną przez tego pełnomocnika, a tym samym obciążając Stronę w sposób nieproporcjonalny skutkami zaniedbań pełnomocnika.
9. 4.3. Dyrektor IAS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
10. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
11. 5.1. Na wstępie należy podnieść, że z uwagi na zrzeczenie się rozprawy przez pełnomocnika Skarżącego oraz wobec braku sprzeciwu organu, rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym w trybie art. 182 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
12. 5.2. Wobec powyższego skarga kasacyjna została zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio P.p.s.a.). W takim ujęciu okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu.
13. 5.3. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania Strona oparła na okoliczności otrzymania, od pełnomocnika świadczącego jej usługi podatkowe, błędnej informacji o dacie doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Pełnomocnik podał Stronie drogą e-mailową, że decyzję doręczono w dniu 12 lutego 2021 r., podczas gdy faktycznie decyzję doręczono w dniu 11 lutego 2021 r. Na skutek tej pomyłki - jak motywowała Strona - kolejny wyznaczony przez nią pełnomocnik złożył odwołanie jeden dzień po terminie. W ocenie Strony tego rodzaju pomyłka nie powinna ją obciążać, bowiem nie była ona świadoma, że przekazana data odbioru jest błędna. Organ podatkowy wniosku o przywrócenie terminu nie uwzględnił, stwierdzając zawinienie Strony, a Sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszeń prawa w kontrolowanym postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W skardze kasacyjnej Strona motywuje, że błąd jej pełnomocnika, ustanowionego przez nią do obsługi księgowo-rachunkowej, nie powinien obciążać Strony. Stanowiska tego tut. Sąd nie podziela. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest wszak stanowisko prawne, że skutki działania pełnomocnika ponosi strona. Ona też ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw (por. wyroki NSA: z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 166/17; z dnia 6 lipca 2022 r., sygn. akt I FSK 1259/19). W realiach sprawy oznaczało to, że jeżeli za Stronę przed organem pierwszej instancji działał pełnomocnik (będący doradcą podatkowym), to jego działanie odnosiło skutki dla Strony.

W sprawie o braku zawinienia miała świadczyć pomyłka pełnomocnika w przekazanej Skarżącemu informacji o dacie otrzymania decyzji. W tym kontekście należało więc wyjaśnić, że winę o której mowa w art. 162 § 1 O.p. należy pojmować w sposób obiektywny, wymagając od strony należytej staranności. Brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o nim tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od strony. Powoływana więc przez Skarżącego okoliczność mylnego podania daty doręczenia decyzji nie może być uznana za świadczącą o należytej staranności. Pomyłka, czy niewłaściwe, błędne, zapisanie faktu odebrania korespondencji zasadniczo świadczy bowiem samo w sobie o niedbalstwie dokonującego tej czynności.

Oczywiście, na pomyłkę tego rodzaju mogą też mieć wpływ okoliczności ją usprawiedliwiające z punktu widzenia przywrócenia terminu. Przykładowo można wskazać tu na chorobę wyłączającą prawidłowe zapisanie daty odbioru przesyłki przez odbiorcę. W realiach niniejszej sprawy okoliczności takie jednak nie wystąpiły. Trudno zatem mówić, aby w sprawie przyczyną popełnionego błędu były inne okoliczności niż te wynikające z jego istoty, tj. formy zawinienia mającego postać nazywaną niedbalstwem.

Zachowania należytej staranności nie można również upatrywać w działaniu drugiego profesjonalnego pełnomocnika działającego w imieniu Strony. Pełnomocnik ten podjął się czynności wniesienia (i sporządzenia) odwołania nie bazując jednak na dowodzie adekwatnym dla stwierdzenia daty doręczenia decyzji, a polegając na informacji otrzymanej od Strony. Tymczasem - w okolicznościach tej sprawy - sprawdzenie daty otrzymania decyzji, tak jak to się czyni w obrocie prawnym, nie było nawet utrudnione. Godzi się zauważyć, co odnotował organ w zaskarżonym postanowieniu, że "z kopii przedłożonej wiadomości e-mail z błędnym wskazaniem daty odbioru decyzji i terminu do złożenia odwołania, którą otrzymał Skarżący z biura doradcy podatkowego wynika, że załączono do niej również kopie decyzji jak i samego Urzędowego Poświadczenia Odbioru decyzji. Odczytanie zaś przez Skarżącego lub jego pełnomocnika załączonego UPD pozwoliłoby skorygować błąd w zakresie daty odbioru decyzji przez pierwszego pełnomocnika". Pełnomocnik nie skorzystał jednak z takowej możliwości, jak również z możliwości weryfikacji terminu doręczenia decyzji w aktach sprawy, co z kolei słusznie dostrzegł Sąd pierwszej instancji.

1. 5.4. W związku z powyższymi uwagami nie sposób było podzielić motywów Skarżącego. Strona postępowania, wyznaczając pełnomocników, pierwszego będącego de facto pełnomocnikiem do doręczeń i drugiego do reprezentowania jej w postępowaniu odwoławczym, była obarczona ryzykiem popełnienia błędu przez te osoby, tak jakby go sama popełniła. Sąd pierwszej instancji trafnie zaś ocenił stanowisko organu, że w okolicznościach sprawy nie został uprawdopodobniony brak winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły zatem zostać uwzględnione.

1. 5.5. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, o czym stanowi art. 184 ab initio P.p.s.a. Powołując się na ten przepis orzeczono więc jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
2. s. del WSA Elżbieta Olechniewicz s. NSA Marek Olejnik s. NSA Artur Mudrecki