Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę R. w Z. (dalej: Skarżąca) na wymienioną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 1 grudnia 2010 r.
Odrzucenie skargi nastąpiło na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 w związku z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), albowiem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżąca złożyła skargę po upływie 30-dniowego terminu do jej wniesienia.
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego postanowienia Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 53 § 1 oraz art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i odrzucenie skargi z powodu wniesienia jej po upływie terminu wynikającego z art. 53 § 1 P.p.s.a. w sytuacji, gdy dokumentacja zgromadzona w sprawie wskazuje, że skarga Skarżącej została wniesiona w ustawowym terminie,
- 2) art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 151 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: O.p.) poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez sąd czynności zmierzających do ustalenia, czy doręczenie Skarżącej decyzji z dnia 1 grudnia 2010 r. nastąpiło zgodnie z dyspozycją art. 151 O.p., to jest osobie uprawnionej do odbioru korespondencji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że zaskarżona decyzja nie została skutecznie doręczona w dniu 8 grudnia 2010 r., ponieważ przesyłkę ją zawierającą odebrała pracownica Skarżącej – M. B., które nie była upoważniona do odbioru korespondencji. Przepis art. 151 O.p. wymaga dla skuteczności doręczenia tego, aby odbyło się ono w określonym miejscu i do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji. Na poparcie swoich twierdzeń Skarżąca dołączyła pełnomocnictwo pocztowe z 2008 r., w którym wymienione zostały trzy inne osoby upoważnione do odbioru korespondencji, jak również pismo Poczty Polskiej S.A. z dnia 22 marca 2011 r. stanowiące odpowiedź na postępowanie reklamacyjne Skarżącej, w którym przyznano, że przesyłka została doręczona osobie nieuprawnionej do jej odbioru.
Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie.
W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, iż skarga została wniesiona w dniu 10 stycznia 2011 r. (data złożenia skargi w siedzibie organu podatkowego). Kwestię sporną stanowi natomiast data doręczenia zaskarżonej decyzji z dnia 1 grudnia 2010 r., a więc data początkowa niezbędna do oceny terminowości wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyjął bowiem w zaskarżonym orzeczeniu, że decyzja została doręczona w dniu 8 grudnia 2010 r. Podstawą dokonania takiego ustalenia Sąd pierwszej instancji uczynił znajdujące się w aktach "Potwierdzenie odbioru", z którego wynika, że przesyłka zwierająca zaskarżoną decyzję została doręczona właśnie w tej dacie. Z kolei Skarżąca utrzymuje, że skarga została wniesiona z dochowaniem terminu ustawowego, ponieważ doręczenie zaskarżonej decyzji nastąpiło w dniu 9 grudnia 2010 r.
Sąd pierwszej instancji przyjmując datę doręczenia zaskarżonej decyzji z "Potwierdzenia odbioru" co do zasady postąpił prawidłowo. Należy bowiem mieć na uwadze, że wypełniony druk zwrotnego potwierdzenia odbioru posiada walor dokumentu urzędowego. Pozwala zatem przyjąć, że stanowi dowód tego co zostało w nim stwierdzone. Nie oznacza to jednak, że przeprowadzając kontrolę terminowości wniesienia skargi w oparciu o jego treść sąd jest zwolniony z obowiązku dokonania kompleksowej oceny prawidłowości wypełnienia tego dokumentu i że może poprzestać wyłącznie na odczytaniu zapisanej w nim daty odbioru przesyłki. Są ku temu co najmniej dwa główne powody. Pierwszy – wynika z faktu, określenia przez ustawodawcę wyraźnych reguł dotyczących doręczeń w przepisach procesowych, które muszą stanowić swoistego rodzaju wzorzec kontroli, drugi - nie mniej istotny - że od takiej oceny zależy realizacja gwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu.
Tymczasem uwadze Sądu uszło, a w każdym razie Sąd nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że już sam Dyrektor Izby Skarbowej w Z., jako nadawca przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję, miał wątpliwości co do okoliczności jej doręczenia i z tego powodu wszczął postępowanie reklamacyjne. W dniu 13 stycznia 2011 r. wystosował pismo do podmiotu doręczającego wskazując, że na "Potwierdzeniu odbioru" znajduje się nieczytelny zapis komu przesyłkę doręczono i w związku z tym zwrócił się "z prośbą o czytelne wypełnienie komu zaskarżoną decyzję doręczono". W odpowiedzi Poczta Polska S.A. poinformowała, że przesyłka została doręczona pod wskazany adres, a jej odbiór pokwitowała Pani M. B. – sekretarka R., oraz przekazała uzupełniony w tym zakresie dokument "Potwierdzenie odbioru".
W takim stanie rzeczy stwierdzić jednak trzeba, że o ile Dyrektor Izby Skarbowej w Z. słusznie zainicjował postępowanie reklamacyjne, to jednak formułując swoje żądania wobec podmiotu doręczającego nie uwzględnił treści art. 151 O.p., zgodnie z którym osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej (czyli podmiotom takim jak Skarżąca) pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji (podkreśl. NSA). Reklamując wykonanie usługi pocztowej należało domagać się od podmiotu wykonującego tę usługę wyraźnego wskazania czy przesyłkę wydano do rąk osoby uprawnionej do jej odbioru. Na taką kategorie osób wskazują bowiem również przepisy dotyczące doręczania przesyłek rejestrowych, a mianowicie art. 26 ust. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 ze zm.) oraz § 14 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz. U. Nr 5. poz. 34 ze zm.).
W realiach niniejszej sprawy organ odwoławczy przyjął błędne założenie, a Sąd milcząco je zaaprobował, że z samej istoty sekretarka danego podmiotu, w tym przypadku Skarżącej, jest osobą upoważnioną do odbioru korespondencji, co nie zawsze musi mieć miejsce. Założenie takie w świetle wskazanych przepisów prawa i przedstawionych powyżej okoliczności sprawy należało ocenić jako wadliwe. Kwestia doręczenia zaskarżonej decyzji powinna była zostać wyjaśniona zanim nastąpiło odrzucenie skargi, np. przez zażądanie od organu podatkowego jako nadawcy przesyłki udzielenia informacji i przedstawienia dowodów usuwających wszelkie wątpliwości w analizowanym zakresie. Oczywistym bowiem jest, że zależnie od dokonanego wyboru sposobu doręczenia korespondencji (za pokwitowaniem przez pocztę, swoich pracowników lub przez osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów – art. 144 O.p.), to organ podatkowy powinien zadbać o to, aby w aktach sprawy znalazła się dokumentacja jednoznacznie potwierdzająca prawidłowe dokonanie tej doniosłej prawnie czynności procesowej. Sąd natomiast, nie żądając uzupełnienia akt sprawy, wydał kwestionowane skargą kasacyjną postanowienie bez dysponowania wystarczającymi ku temu udokumentowanymi danymi.
Równocześnie zauważyć należy, że na etapie postępowania kasacyjnego Skarżąca już podważyła okoliczność doręczenia decyzji w dniu 8 grudnia 2010 r., przedkładając wraz ze skargą kasacyjną upoważnienie pocztowe do odbioru kierowanej do niej korespondencji dla trzech osób, pośród których nie wymieniono sekretarki M. B. oraz pismo Poczty Polskiej S.A., w którym potwierdzono, że w tym dniu przesyłka została doręczona osobie nieuprawnionej do jej odbioru. W takim stanie rzeczy za datę doręczania decyzji należało przyjąć datę wskazaną przez Skarżącą, tj. 9 grudnia 2010 r. W konsekwencji zasadnym okazał się pierwszy z przedstawionych przez Skarżącą zarzutów. Uznać zatem należało, że skarga została wniesiona z dochowaniem terminu ustawowego, co otwiera Skarżącej drogę do zrealizowania konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 151 O.p. wskazać należy, że jest on niezasadny z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze, aby art. 106 § 3 P.p.s.a. mógł znaleźć zastosowanie sąd musi powziąć wątpliwość, o której w tym przepisie mowa, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, gdyż Sąd takich wątpliwości nie powziął. Po drugie, z przepisu tego wynika, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Sama zaś Skarżąca na etapie wniesionej skargi nie domagała się przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.