Uzasadnienie
- 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami.
- 1.1. Wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Po 1105/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie ze skargi S. P. P. sp. z o.o. w P. (dalej jako Spółka lub Skarżąca) uchylił interpretację Ministra Finansów z dnia 3 września 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
- 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy podał, że wnioskiem z dnia 9 czerwca 2009 r., uzupełnionym 7 sierpnia 2009 r., Spółka zwróciła się do Ministra Finansów o udzielenie pisemnej interpretacji indywidualnej zastosowania przepisów prawa podatkowego. Ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku wynikało, że Spółka zawarła z kontrahentami umowy na dostawy towarów. Na podstawie umów wnioskodawca wypłacał kontrahentom pewne kwoty pieniędzy, po spełnieniu przez nich określonych w umowach warunków, np. osiągnięcie pewnego pułapu obrotu. Jednocześnie, ze względu na warunki w jakich ww. kwoty są wypłacane, wnioskodawca nie jest w stanie przypisać wypłacanych kwot do konkretnych dostaw (wypłacana kwota uzależniona jest od wielu dostaw, a nie połączona z jedną dostawą). W umowach kwota ta jest różnie nazywana, najczęściej określa się ją mianem "premii pieniężnej". Kontrahenci wystawiali na rzecz wnioskodawcy noty obciążeniowe lub wnioskodawca wystawiał noty uznaniowe.
W uzupełnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że:
- - wypłacane premie miały wyłącznie charakter pieniężny,
- - spółka nie jest wstanie przypisać wypłacanej kwoty do konkretnej dostawy,
- - w zamian za udzielenie premii nie miało miejsca świadczenie innych usług, w tym usług o charakterze promocyjnym, marketingowym, reklamowym, bądź zobowiązanie się do dokonywania zakupów wyłącznie u wypłacającego premie, zobowiązanie się do posiadania pełnego asortymentu towarów kontrahenta itp.,
- - premie przyznawane są miesięcznie, kwartalnie, rocznie,
- - warunkiem uzyskania premii pieniężnych jest wyłącznie osiągnięcie określonego obrotu (poziomu zakupów),
- - wysokość premii określana jest procentowo i różnicowana ze względu na wielkość obrotów na podstawie zawartych z kontrahentami umów.
W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym zadano pytania:
- 1) Czy wnioskodawca jest uprawniony do obniżenia obrotu w podatku od towarów i usług w przypadku, gdy posiada wyłącznie notę obciążeniową (lub notę uznaniową) od klienta i zainteresowany nie wystawia z tego tytułu faktury korygującej?
- 2) Czy kwota wynikająca z noty obciążeniowej (lub noty uznaniowej) jest kwotą netto?
- 3) Czy prawo do obniżenia obrotu powstaje w momencie otrzymania (wystawienia) noty? Zdaniem Skarżącej udziela ona i będzie udzielała rabatu (gdyż zmniejszyło się jej wynagrodzenie za dostarczane towary), a zatem ma prawo dokonać obniżenia obrotu wyłącznie na podstawie noty obciążeniowej uzyskanej od klienta (lub noty uznaniowej wystawionej przez Spółkę). Korekta taka powinna być dokonana w miesiącu, w którym zainteresowany otrzyma (wystawi) taką notę. Według Skarżącej, w przedstawionym przez nią stanie faktycznym i przyszłym zastosowanie ma art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm., dalej jako ustawa o VAT). Mając na uwadze powyższe Spółka stwierdziła, że rabat ma zostać udokumentowany, lecz zgodnie z powołanym przepisem "udokumentowanie" nie oznacza wystawienia faktury korygującej. Na poparcie swojego stanowiska wnioskodawca powołał następujące orzeczenia: wyrok ETS w sprawie C-317/94 Elida Gibbs Ltd przeciwko Commissioners of Customs and Excise z dnia 24 października 1996 r., wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3856/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 2866/08.
Zdaniem wnioskodawcy Spółce przysługuje uprawnienie do obniżenia obrotu z tytułu dostaw towarów o kwoty wykazywane w otrzymywanych notach obciążeniowych (wystawianych notach uznaniowych) jako prawnie dopuszczalnego oraz udokumentowanego rabatu (bonusu, premii pieniężnej) przyznanego z tytułu przekroczenia określonego poziomu obrotów. Kwoty wykazane w notach obciążeniowych (notach uznaniowych) Spółka powinna traktować jako kwoty netto. Obniżenie obrotu może nastąpić w deklaracji podatkowej VAT składanej za miesiąc, w którym otrzymano notę obciążeniową (wystawiono notę uznaniową).
- 1.3. W interpretacji indywidualnej z dnia 2 września 2009 r. Minister Finansów uznał stanowisko Spółki z nieprawidłowe. W ocenie organu w sytuacji, gdy wypłacona premia pieniężna jest związana z konkretną dostawą (dostawami) i nie wiąże się z wykonywaniem na rzecz sprzedawcy dodatkowych czynności (zobowiązanie do prowadzenia akcji o charakterze promocyjnym, marketingowym, reklamowym etc), to nawet jeżeli jest to premia wypłacona po dokonaniu zapłaty, powinna być traktowana jak rabat, o którym mowa w art. 29 ust. 4 ustawy o VAT. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącą wynika, że Spółka wypłaca premie z tytułu osiągnięcia przez kontrahentów określonego obrotu (poziomu zakupów) i od tej wielkości jest ona uzależniona. Zatem, zdaniem organu, w sytuacji gdy wnioskodawca wypłaca kontrahentom premie z tytułu realizowania określonego poziomu obrotów przedmiotowe wynagrodzenia stanowią rabat obniżający wartość konkretnych dostaw udokumentowanych poszczególnymi fakturami - zgodnie z art. 29 ust. 4 ustawy - zmniejszający podstawę opodatkowania. Zatem, wnioskodawca udzielający po wystawieniu faktury VAT rabatu, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 grudnia 2008 r., powinien – zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 212, poz. 1337, dalej jako rozporządzenie) - wystawić fakturę korygującą, uwzględniającą wymogi wynikające z § 13 ust. 2 ww. aktu.
- 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.
- 2.1. Nie godząc się z powyższą interpretacją Strona, po uprzednim bezskutecznym wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzuciła jej naruszenie:
- 1) art. 29 ust. 4 ustawy o VAT
- 2) art. 14c § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej jako Ordynacja podatkowa)oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podtrzymała swoją dotychczasową argumentację, powołując orzecznictwo sądów administracyjnych oraz wyrok ETS w sprawie C-317/94.
Skarżąca podniosła, iż w opisanej we wniosku sytuacji zastosowanie ma art. 29 ust. 4 ustawy o VAT i stosownie do treści powołanego przepisu, rabat winien być udokumentowany, co nie oznacza obowiązku wystawiania faktury korygującej.
- 2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
- 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
- 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
- 3.2. Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że z treści art. 29 ust. 4 ustawy o VAT wynika, iż warunkiem zmniejszenia obrotu o udzielone rabaty jest ich udokumentowanie, przy czym oczywistym jest, jak zasadnie podnosi Skarżąca, że przepisy te w sposób rozłączny traktują kwoty udokumentowanych, prawnie dopuszczalnych i obowiązkowych rabatów oraz kwoty wynikające z dokonanych korekt, co świadczy o tym, że jego intencją było dopuszczenie możliwości dokumentowania rabatów w sposób inny niż przez wystawienie faktury korygującej. Dodał również, że dokonanie korekty faktury nie stanowi jednak jedynej możliwości dla zmniejszenia obrotu. Zmniejszenie takie możliwe jest także w oparciu o inne dokumenty, które zawierać będą wszelkie dane potrzebne dla zobrazowania wysokości udzielonego rabatu. Ustawodawca nie sprecyzował bowiem tego, w jaki sposób i w jakiej formie następować by miało dokumentowanie rabatów, zarówno co do faktu ich udzielenia, jak i co do ich wysokości i przedmiotu.
Na poparcie swojego stanowiska WSA powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt 1653/07, w którym wskazano, że udokumentowanie rabatu może nastąpić nie tylko przez wystawienie faktury korygującej, ale w każdy inny dopuszczalny sposób.
Zdaniem WSA powyższe stanowisko pozostaje w zgodzie z Dyrektywą Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, która w art. 73 oraz 90 ust. 1 określa podstawę opodatkowania, przewidując uprawnienia do jej obniżenia w przypadku każdorazowego, faktycznego zmniejszenia obrotu.
3.3. Zasadnym, w ocenie Sądu, okazał się zarzut skargi dotyczący tego, że organ podatkowy, w zaskarżonej interpretacji, nie ustosunkował się do przedstawionych przez Spółkę wyroków sądów administracyjnych oraz do wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W tej sytuacji, organ podatkowy, nawet w przypadku, gdy nie podzielał stanowiska zawartego w przedstawionych wyrokach, winien się do nich odnieść pod względem merytorycznym. Takiego ustosunkowania się zabrakło w zaskarżonej interpretacji.
Następnie Sąd dodał, że organ wydający interpretację jest obowiązany zgodnie z art. 14c § 2 Ordynacji podatkowej dokonać oceny prawnej stanowiska wnioskodawcy, w tym orzeczeń, na które występujący o interpretację się powołał. Dlatego też nie może poprzestać na stwierdzeniu, że wyroki, na które powołał się podatnik zapadły w indywidualnych sprawach. W tych okolicznościach odniesienie się przez organ do powołanego i mającego zastosowanie w sprawie orzecznictwa sądów administracyjnych konieczne jest dla zachowania wyrażonej w art. 121 Ordynacji podatkowej zasady zaufania do organów podatkowych. Zatem, według WSA, pominięcie przez organ podatkowy w swojej analizie powołanych przez Stronę orzeczeń sądów administracyjnych narusza również przepisy procesowe tj. art. 121 § 1 w związku z art. 14h Ordynacji.
- 4. Skarga kasacyjna.
- 4.1. Minister Finansów zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 29 ust. 4 ustawy o VAT mającą wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Ministra Finansów premie pieniężne wypłacane kontrahentom z tytułu realizowania określonego poziomu obrotów stanowią rabat obniżający wartość konkretnych dostaw udokumentowanych poszczególnymi fakturami – zgodnie z art. 29 ust. 4 ustawy o VAT – zmniejszający podstawę opodatkowania. Zatem, wnioskodawca udzielający po wystawieniu faktury VAT rabatu, w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 listopada 2008 r. powinien – według § 16 ust. 1 rozporządzenia – wystawić fakturę korygującą, uwzględniającą wymogi wynikające z § 16 ust. 2 rozporządzenia.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
- 4.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
- 5. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:
- 5.1. Skarga kasacyjna Ministra Finansów jest uzasadniona z uwagi na słuszny zarzut błędnej wykładni art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 listopada 2008 r.
- 5.2. W punkcie wyjścia należy odnotować, że Skarżąca we wniosku o udzielenie interpretacji wskazała, iż wypłaca (miesięcznie, kwartalnie, rocznie) swym kontrahentom (nabywcom towarów) pewne kwoty pieniężne za osiągnięcie pewnego pułapu obrotów. Wskazano, że wysokość premii określana jest procentowo i różnicowana ze względu na wielkość obrotów na podstawie zawartych umów z kontrahentami. Jednocześnie zastrzeżono, że wnioskodawca nie jest w stanie przypisać wypłacanych kwot do konkretnych dostaw i z tego względu sformułowano pogląd, że Spółce przysługuje uprawnienie do obniżenia obrotu z tytułu dostaw towarów o kwoty wykazywane w otrzymywanych notach obciążeniowych (wystawianych notach uznaniowych) jako prawnie dopuszczalnego oraz udokumentowanego rabatu (bonusu, premii pieniężnej) przyznanego z tytułu przekroczenia określonego poziomu obrotów.
Mając na względzie przedstawiony przez Stronę stan faktyczny i przytoczone wyżej uregulowania ustawy o VAT odpowiedzieć należy w pierwszym rzędzie na pytanie, czy omawiane "premie pieniężne z tytułu osiągnięcia określonego poziomu obrotów" można uznać za "prawnie dopuszczalny rabat, o którym mowa w art. 29 ust. 4 ustawy o VAT.
Na pytanie to należy odpowiedzieć twierdząco. Ustawa o podatku od towarów i usług nie zawiera definicji legalnej tego pojęcia. W orzecznictwie wskazuje się, że "bonifikata" to obniżka ceny, przyznawana po dokonaniu transakcji, zwykle jako zachęta do zwiększania zakupów lub forma rekompensaty z powodu gorszej jakości towaru. "Upust" polega na obniżeniu ceny dla zachęcenia do kupna, stosowany wobec stałych klientów lub odbiorców hurtowych. "Uznana reklamacja" oznacza obniżenie ceny z powodu uprawnień nabywcy z tytułu gwarancji lub rękojmi. "Skonto" stanowi procentowe obniżenie ceny za natychmiastową zapłatę gotówkową za towar objęty sprzedażą kredytową lub ratalną (tak m.in.: wyrok WSA w Poznaniu z 2 września 2010 r., sygn. akt I SA/Po 398/10). Przytoczone wyjaśnienia odwołują się do językowego znaczenia terminów i prowadzą do ogólnego stwierdzenia, że rabat stanowi określoną kwotowo lub procentowo zniżkę od ustalonej ceny określonego towaru, udzielaną najczęściej nabywcom, płacącym gotówką, kupującym duże ilości towaru, jednorazowo lub w określonym czasie a także udzielaną z powodu wad towaru (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Po 818/10).
5.3. Odnosząc się do sformułowanego we wniosku o udzielenie interpretacji pytania, na tle przedstawionego przez niego stanu faktycznego, nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że podatnik w oparciu o art. 29 ust. 4 ustawy o VAT może dokonywać zmniejszenia podstawy opodatkowania z tytułu rabatów premiowych udzielanych swoim odbiorcom w oparciu o inne dokumenty niż faktury korygujące.
Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym do 30 listopada 2008 r.) obrót zmniejsza się o kwoty udokumentowanych, prawnie dopuszczalnych i obowiązkowych rabatów (bonifikat, upustów, uznanych reklamacji i skont) i o wartość zwróconych towarów, zwróconych kwot nienależnych w rozumieniu przepisów o cenach oraz zwróconych kwot dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze, a także kwot wynikających z dokonanych korekt faktur.
Wykładnię cytowanego wyżej przepisu w kontekście analogicznego stanu faktycznego przeprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 819/10 (opubl. CBOS). W uzasadnieniu tego wyroku wskazano: "... Faktem jest, że przepis ten jako podstawę zmniejszenia obrotu wymienia niezależnie udokumentowane, prawnie dopuszczalne i obowiązkowe rabaty oraz kwoty wynikające z dokonanych korekt faktur. Wbrew jednak stanowisku Sądu pierwszej instancji nie wynika z tego, że udokumentowanie rabatów, o których mowa w art. 29 ust. 4 ustawy o VAT nie powinno następować w formie faktur korygujących. Interpretacji przepisów prawa należy bowiem dokonywać, m.in. z uwzględnieniem wykładni systemowej wewnętrznej, co w tym przypadku oznacza konieczność sięgnięcia do przepisów, wydanego, m.in. na podstawie art. 106 ust. 8 ustawy o VAT, rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 95, poz. 798 ze zm.) (...).
Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z § 16 ust. 1 tegoż rozporządzenia z 25 maja 2005 r., w przypadku gdy po wystawieniu faktury udzielono rabatów określonych w art. 29 ust. 4 tej ustawy, podatnik udzielający rabatu wystawia fakturę korygującą. Natomiast w § 17 ust. 1 postanowiono, że fakturę korygującą wystawia się również, gdy podwyższono cenę po wystawieniu faktury lub w razie stwierdzenia pomyłki w cenie, stawce lub kwocie podatku bądź w jakiejkolwiek innej pozycji faktury.
Jak widać w przepisach tych określono dwa tytuły wysławienia faktury korygującej:
- 1) gdy po wystawieniu faktury udzielono rabatów określonych w art. 29 ust. 4 ustawy o VAT,
- 2) gdy podwyższono cenę po wystawieniu faktury lub w razie stwierdzenia pomyłki w cenie, stawce lub kwocie podatku bądź w jakiejkolwiek innej pozycji faktury.
- 5.4. Istotnym jest przy tym, że z przepisu § 16 ust. 1 rozporządzenia M.F. z 25 maja 2005 r., expressis verbis wynika, że gdy po wystawieniu faktury udzielono rabatów określonych w art. 29 ust. 4 ustawy, podatnik udzielający rabatu jest zobligowany do wystawienia faktury korygującej, a więc jednoznacznie określono formę udokumentowania rabatów, o których mowa w art. 29 ust. 4 u.p.t.u., w sytuacji gdy pierwotny obrót z kontrahentem był dokumentowany fakturą.
Zatem z wykładni gramatycznej oraz systemowej przepisów art. 29 ust. 4 ustawy o VAT oraz § 16 ust. 1 i § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 25 maja 2005 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 95, poz. 798 ze zm.) wynika, że jeżeli podatnik dokonuje obniżenia obrotu z tytułu rabatu udzielonego po wystawieniu faktur, fakt udzielenia takiego rabatu - zgodnie z § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia w zw. z art. 29 ust. 4 ustawy o VAT - musi zostać przez niego udokumentowany fakturą korygującą; podstawę obniżenia obrotu na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy o VAT stanowią również kwoty wynikające z faktur korygujących wystawionych na podstawie § 17 ust. 1 rozporządzenia M.F. z 25 maja 2005 r., czyli w razie stwierdzenia pomyłki w cenie, stawce lub kwocie podatku bądź w jakiejkolwiek innej pozycji faktury".
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wykładnię tą w całości podziela.
Należy przy tym dodać, że chociaż nie wynikało to expresis verbis z omawianego Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 maja 2005 r. nie było przeszkód, aby faktura korygująca miała charakter zbiorczy i odnosiła się do kilku faktur sprzedaży za dany przedział czasowy. Możliwość taką dopuścił wprost przepis § 13 ust. 2a (dodany przez § 1 pkt 5 lit. b) rozporządzenia z dnia 27 grudnia 2010 r. (Dz.U.10.255.1713) zmieniającego Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 listopada 2008 r. z dniem 1 stycznia 2011 r.), który stanowi, że: "W przypadku gdy podatnik udziela rabatu w odniesieniu do wszystkich dostaw towarów lub usług dokonanych dla jednego odbiorcy w danym okresie, faktura korygująca powinna zawierać co najmniej:
- 1) numer kolejny oraz datę jej wystawienia;
- 2) dane określone w § 5 ust. 1 pkt 1 i 2;
- 3) okres, do którego odnosi się udzielany rabat;
- 4) kwotę udzielonego rabatu oraz kwotę zmniejszenia podatku należnego".
- 5.5. Zaakcentować również należy, że dopuszczenie możliwości zmniejszenia obrotu na podstawie innego dokumentu niż faktura korygująca prowadziłoby do zaburzenia konstrukcji podatku od towarów i usług w ramach mechanizmu "opodatkowanie – odliczenie". Na powyższą okoliczność zwrócił w szczególności uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 883/09 (opubl. CBOS), w którym stwierdzono, że sytuacja taka prowadziłaby do: "... braku korelacji pomiędzy obniżoną wielkością podatku należnego wynikającego z faktur uwzględnionych przez podatnika z tytułu udzielenia kontrahentowi rabatu "premiowego", a nieobniżoną wielkością podatku naliczonego wynikającego z tychże faktur pierwotnych otrzymanych przez kontrahenta podatnika, który podlegał odliczeniu. Ponadto w pełni logicznym jest, że fakt obniżenia z tytułu rabatu obrotu udokumentowanego fakturą, z uwagi na rolę tegoż dokumentu w podatku od towarów i usług w zakresie odliczania podatku naliczonego w nim wykazanego, powinien zostać udokumentowany również fakturą - korygującą tenże pierwotny obrót i wykazany uprzednio podatek".
- 5.6. Podsumowując, z uwagi na trafność zarzutu błędnej wykładni art. 29 ust. 4 ustawy o VAT na podstawie art. 185 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.