Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 14 września 2012 r., sygn. akt I FSK 899/12

Uzasadnienie

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 592/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny Lublinie, odrzucił skargę P. Sp.z.o.o. w L. (dalej: "spółka", "skarżąca’) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 21 lipca 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień – październik 2008 r.

2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że pismem z dnia 23 sierpnia 2011 r. spółka wniosła skargę na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W wykonaniu zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 września 2011 r. i 28 września 2011 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej oraz uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 7.117 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisów zarządzeń o wezwaniu pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sądowych wynikało, że doręczenie przesyłki zawierającej wezwania nastąpiło w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dale: "P.p.s.a."). Skarżąca w zakreślonym terminie nie uzupełniła wskazanego braku formalnego skargi i nie uiściła wpisu sądowego.

Następnie postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r. sąd I instancji odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu (odpis postanowienia doręczony został skarżącej 3 lutego 2012 r. potwierdzenie odbioru k. 39).

Natomiast postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r. Sąd I instancji przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniem biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sprawy oraz brzmienie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., odrzucił skargę, gdyż nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Sąd I instancji wskazał, że wezwanie do uzupełnienie braków formalnych skargi zostało skarżącej doręczone w sposób określony w art. art. 73 P.p.s.a., ze skutkiem prawnym w dniu 19 października 2011 r. Siedmiodniowy termin zakreślony do uzupełnienia braków skargi upłynął zatem bezskutecznie w dniu 26 października 2011r. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 P.p.s.a. sąd I instancji orzekł o odrzuceniu skargi.

3. Skarżąca nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, złożyła skargę kasacyjną. Na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 P.p.s.a wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, (powinno być "postanowienia") w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu niezbędnych kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi (powiano być "postanowieniu") zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2.P.p.s.a.), to jest:

1. 1. art. 49 § 3 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 P.p.s.a. w związku z art. 45 § 1 Konstytucji Rzeczpospolitej poprzez uznanie, ze skarga Spółki powinna ulec odrzuceniu ze względu na fakt, ze spółka nie uzupełniła w terminie wyznaczonym przez WSA w Lublinie braków formalnych skargi, gdy tymczasem termin do uzupełnienia braków formalnych w ogóle nie rozpoczął biegu, a braki formalne skargi zostały przez skarżącą uzupełnione, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do sądu gwarantowanego przez Konstytucje RP;
2. 2. art.. 73 P.p.s.a. w związku z art. 49 § 2, 77 § 1 i § 2 oraz 82 P.p.s.a. w związku z art. 45 § 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez uznanie, ze wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało skarżącej doręczone w sposób określony w art. 73 P.p.s.a., w sytuacji gdy doręczenie w ogóle nie miało miejsca, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do sądu gwarantowanego przez Konstytucje RP;
3. 3. art. 164 P.p.s.a. w związku z art. 160 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – poprzez rozstrzygniecie sprawy w sposób sprzeczny z uzasadnieniem postanowienia WSA w Lublinie z dnia 27.01.2012, sygn. akt I SA/LU 592/11, o odrzuceniu wniosku Spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu, wbrew związaniu Sądu tym postanowieniem;
4. 4. art. 170 P.p.s.a. w związku z art. 160 P.p.s.a. poprzez rozstrzygniecie sprawy w sposób sprzeczny z prawomocnym postanowieniem WSA w Lublinie z dnia 27.01.2012, sygn. akt I SA/Lu 592/11, o odrzuceniu wniosku Spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenie wpisu, wiążące Sąd w sprawie niniejszej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem sąd I instancji, że przyczyną odrzucenia skargi był fakt nieuzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym przez Sąd terminie, co w ocenie spółki nie znajduje żadnych podstaw w stanie faktycznym sprawy. Sąd I instancji pominął w zupełności uzasadnienie postanowienia z dnia 27 stycznia 2012 r. o odrzuceniu wniosku spółki o przywrócenie terminu. W uzasadnieniu tego postanowienia sąd wskazał, że wniosek skarżącej został odrzucony jako niedopuszczalny z tej przyczyny, że nie było uchybienia terminu.

Sąd I instancji ustalił, że nie można przyjąć, że nastąpił w sprawie skutek doręczenia wezwania w trybie art. 73 P.p.s.a., a w konsekwencji nie można przyjąć, że bieg terminu do uzupełnienia braków skargi i wniosku o przyznanie prawa pomocy w ogóle rozpoczął swój bieg. Zatem jeżeli termin do uzupełnienia braków formalnych skargi nie rozpoczął biegu, to nie zaistniała przesłanka odrzucenia skargi wskazana w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a, powołana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Ponadto Spółka zaznaczyła, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminie złożyła żądane przez sąd dokumenty. W takiej sytuacji sąd I instancji powinien był uznać, że braki formalne skargi zostały usunięte przed upływem terminu (a w zasadzie przed rozpoczęciem przez niego biegu) i przyjąć skargę do rozpoznania zgodnie z art. 49 § 3 P.p.s.a.

Dlatego też naruszenie przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 oraz art. 49 § 3 P.p.s.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji ich zastosowania strona został pozbawiona prawa do sądu, gwarantowanego jej przez art. 45 § 1 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483).

Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi de facto zmienił swoje wcześniejsze postanowienie z dnia 27 stycznia 2012 r. i stwierdził, że termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął bezskutecznie.

Skarżąca podniosła, że sąd I instancji wydał postanowienie o odrzuceniu skargi tylko i wyłącznie w oparciu o sentencje postanowienia z dnia 27 stycznia 2012r. o odrzuceniu wniosku Spółki o przywrócenie terminu, bez żadnej refleksji w odniesieniu do jego uzasadnienia. Spowodowało to wypaczanie sensu tego postanowienia i doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia kończącego w sprawie niekorzystnego dla spółki. Z tego względu naruszenie art. 164 P.p.s.a. przez sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

1. 4. Skarga kasacyjna skarżącej spółki zasługuje na uwzględnienie.
2. 5. Na wstępie należy wskazać, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest rozstrzygniecie, czy sąd I instancji wydając rozstrzygniecie w przedmiocie odrzucenia skargi z uwagi na uchybienie terminowi do uzupełnienia jej braków formalnych postąpił zgodnie z przepisami postępowania sądowadministracyjnego i czy wziął pod uwagę fakt wydania postanowienia w dniu 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 592/11 odrzucającego wniosek spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu, poprzez uznanie, że spółka nie uchybiła terminowi, gdyż wskutek nieprawidłowego doręczenia wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi, termin ten nie rozpoczął swojego biegu.

Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi najprawdopodobniej pominął powyżej przytoczone ustalenie, że spółka nie uchybiła terminowi do uzupełnienia braków, ponieważ termin ten nie rozpoczął swojego biegu. Biorąc to pod uwagę, należy zważyć, że sąd I wziął pod uwagę jedynie sentencję rozstrzygnięcia z dnia 27 stycznia 2012 r. pomijając całkowicie ustalenia poczynione w uzasadnieniu tego postanowienia.

6. Zatem skarżący prawidłowo podniósł zarzut naruszenia przez sąd I instancji przepisów art. 49 § 3 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 P.p.s.a. w związku z art. 45 § 1 Konstytucji poprzez uznanie, że skarga Spółki powinna ulec odrzuceniu ze względu na fakt, że spółka nie uzupełniła w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Słusznie podniosła spółka fakt, że z okoliczności sprawy niezbicie wynikało, że termin do uzupełnienia braków formalnych w ogóle nie rozpoczął biegu, co prawomocnie zostało stwierdzone w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2012 r. W jego uzasadnieniu sąd I instancji prawidłowo uznał, że spółka nie uchybiła terminowi, ponieważ w skutek nieskutecznego doręczenia wezwania do uzupełnienia braków, nie rozpoczął on swojego biegu, dlatego wniosek te został odrzucony jako niedopuszczalny na podstawie art. 88 P.p.s.a. Natomiast braki formalne skargi zostały przez skarżącą uzupełnione, poprzez złożenie przy wniosku o przywrócenie terminu, po pierwsze, odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, a po drugie, wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr.

Zauważyć przede wszystkim należy, że art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu odrzucenie skargi w sytuacji, gdy strona nie usunęła w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Celem tego przepisu jest zdyscyplinowanie strony do podporządkowania się sprawności postępowania sądowego, niewłaściwe jego zastosowanie niesie jednak za sobą poważne konsekwencje prawne, może bowiem doprowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Wezwanie strony do uzupełnienia braku formalnego pisma procesowego musi być zatem na tyle precyzyjne, a przede wszystkim musi być skutecznie doręczone, aby strona mogła się z nim zapoznać i przede wszystkim mogła w terminie uzupełnić wskazane przez sąd braki formalne, co pozwoli na rozpoznanie jej skargi. Niezachowanie tego wymagania uniemożliwia zastosowanie sankcji określonej w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Zatem wezwanie to powinno być skutecznie doręczone, by u strony nie powstała wątpliwość, co do przedmiotu tegoż wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. W przypadku, gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych w niniejszej sprawie nie zostało skutecznie stronie doręczone to nie można z tego wyprowadzać skutków niekorzystnych dla strony

7. Trafny zatem jest również zarzut naruszenia art. 73 P.p.s.a. w związku z art. 49 § 2, 77 § 1 i § 2 oraz 82 P.p.s.a. w związku z art. 45 § 1 Konstytucji RP poprzez uznanie, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało skarżącej doręczone w sposób określony w art. 73 P.p.s.a., w sytuacji gdy doręczenie w ogóle nie miało miejsca, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do sądu gwarantowanego przez Konstytucje RP.

8. Sąd I instancji naruszył również przepis art. 164 P.p.s.a. w związku z art. 160 P.p.s.a. poprzez rozstrzygniecie sprawy w sposób sprzeczny z uzasadnieniem postanowienia WSA w Lublinie z dnia 27.01.2012, sygn. akt I SA/Lu 592/11, o odrzuceniu wniosku Spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu, wbrew związaniu Sądu tym postanowieniem. Zatem słusznie skarżący wskazał na naruszenie przepisów art. 170 P.p.s.a. w związku z art. 160 P.p.s.a. poprzez rozstrzygniecie sprawy w sposób sprzeczny z prawomocnym postanowieniem WSA w Lublinie z dnia 27.01.2012, sygn. akt I SA/Lu 592/11, o odrzuceniu wniosku Spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenie wpisu, które było wiążące dla Sąd I instancji.

9. Wobec wydania błędnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi, bez uwzględnienia obowiązującego postanowienia z dnia 27 stycznia 2012 r. należy uznać, że zaskarżone postanowienie jest błędne i nie odpowiada ustalonemu w sprawie stanowi faktycznemu poczynionemu przez ten sąd.

10. Należy jeszcze raz uporządkować przebieg tego postępowania. Po pierwsze, w przedmiotowej sprawie wystosowane zostało do strony wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi przez "złożenie dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentowania strony skarżącej na dzień złożenia skargi, tj. odpis z KRS-u zgodnie z art. 29 P.p.s.a. (...)" (k. 13). Zatem prawidłowo został wskazany termin do usunięcia braków (7 dni), jak i prawidłowo pouczono o skutkach nieusunięcia tych braków (odrzucenie skargi). Po drugie spółka, w złożonym wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do usunięcia braku skargi oraz braku wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że wskazane braki nie zostały przez nią usunięte z tego powodu, że spółce nie doręczono przedmiotowego wezwania. Prezes Zarządu M.S. w dniu 5 grudnia 2011 r. w trakcie rozmowy telefoniczne z Kierownikiem Sekretariatu I Wydziału dowiedziała się o fakcie wysłania do spółki przedmiotowego wezwania, a z informacji udzielonych jej w rozmowie wynikało, że przedmiotowe wezwanie zostało złożone na okres 14 dni w Urzędzie Pocztowym w dniu 5 października 2011 r. Z ustaleń poczynionych przez spółkę wynikało, że zawiadomienia te nie zostały przekazane spółce, na co zostało załączone stosowne oświadczenie. Biorąc powyższy stan faktyczny i zaistniałe okoliczności sąd I instancji postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r. uznał argumentację spółki oraz stwierdził, że awiza dotyczące przesyłki sądowej nie trafiły do rąk właściwego adresata i otrzymywał je inny podmiot, zatem nie można było przyjąć, że w sprawie nastąpił skutek doręczenia tej przesyłki w trybie art. 73 P.p.s.a. Zatem w sprawie nie doszło do uchybienia terminowi, ponieważ nie rozpoczął on biegu, a wniosek spółki został z tego względu odrzucony.

Biorąc powyższe fakty pod uwagę należy zważyć, że spółka w dniu 5 grudnia 2011 r. została zatem skutecznie poinformowana o treści przedmiotowego wezwania. Termin uzupełnienia braków upływał zatem w dniu 12 grudnia 2011r. Biorąc te terminy pod uwagę spółka uzupełniła braki poprzez wniesienie w dniu 12 grudnia 2011 r. winsoku o przywrócenie uchybionego terminu wraz z żądanym KRS-em oraz formularzem PPPr.

1. 11. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać, że z treści wezwania wynikało, iż brakiem formalnym było niedołączenie do akt odpisu z KRS-u na dzień złożenia skargi. Stąd też za prawidłowe uznać należy działanie Prezesa Zarządu, który po uzyskaniu informacji, że sąd I instancji skierował do niego takie wezwanie, a które na skutek bezskutecznego doręczenia nie zostało odebrane przez spółkę, złożył wniosek o przywrócenie uchybionego terminu dołączając jednocześnie kopię odpisu aktualnego z KRS-u poświadczonego ze zgodnością z oryginałem wraz z wnioskiem PPPr o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Strona więc uzupełniła w terminie braki na skutek skierowanego do niej wezwania do usunięcia braków formalnych skargi. Zatem za przedwczesne należy uznać odrzucenie środka zaskarżenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., co czyniło podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut zasadnym.
2. 12. Uwzględniając przedmiotową skargę kasacyjną należy podkreślić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w dacie posiedzenia, na którym odrzucono skargę spółki – 30 marca 2012 r. – posiadał wiedzę w przedmiocie postanowienia z dnia 27 stycznia 2012 r. (k.32–34 akt sądu I instancji). Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie miał możliwości uwzględnienia okoliczności faktycznych w swym rozstrzygnięciu.
3. 13. Z powyższych względów zaskarżone postanowienie należało uchylić, zgodnie z art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a.