Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 2019/15, działając na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi P.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 maja 2015r., w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. Ze stanu sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 października 2015 r. odrzucił skargę P.L. (dalej zwanego "Skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 15 maja 2015 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. Od tego postanowienia Skarżący złożył zażalenie, wnosząc jednocześnie wniosek o zwolnienie od kosztów zażalenia z uwagi na trudną sytuację finansową.
W formularzu PPF Skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe; wynajmuje pokój z prawem korzystania z kuchni i łazienki, za co ponosi miesięczne obciążenie w kwocie 600 zł. Do końca 2014r., prowadził działalność gospodarczą, jednakże z uwagi na zmianę sytuacji gospodarczej zakończył jej prowadzenie. Skarżący korzysta z pożyczek od matki, uzyskuje co miesiąc ok. 1800 zł dochodu netto. Ponosi, co miesiąc, wydatki na mieszkanie (600 zł), wyżywienie (800 zł), lekarstwa (200 zł), alimenty dla syna (600 zł). Do formularza załączył kserokopie zeznań podatkowych oraz umowę o pracę. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego o przekazanie wyciągów z rachunków bankowych (także tych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej), nadesłanie dokumentów finansowych (bilans, księga przychodów, kserokopie zestawienia faktur) za okres, w którym prowadził działalność gospodarczą, kalkulacji kosztów życia (karta 58 akt sądowych), Skarżący, w piśmie z 3 grudnia 2015 r., przekazał strukturę ponoszonych przez niego wydatków, wyjaśnił przyczyny zakończenia w 2014r., prowadzenia działalności gospodarczej.
Postanowieniem z 10 grudnia 2015 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżący złożył sprzeciw. Podkreślił, że łoży na utrzymanie małoletniego syna zadłużając się u znajomych i rodziny w celu uniknięcia postępowania sądowego o alimenty. Dodał, że nieuwzględnienie jego wniosku skutkować będzie brakiem możliwości skutecznej obrony przed skutkami zaskarżonej decyzji, co spowoduje dla Skarżącego nieodwracalne skutki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zaskarżonym postanowieniu, odmawiając przyznania prawa pomocy, wskazał na art. art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Argumentował, że prawo pomocy jest prawem ubogich, zaś Skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie 1800 zł. Sąd uznał, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie sprowadzają się do 100 zł wpisu od zażalenia.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 p.p.s.a. poprzez uznanie, że Skarżący nie udowodnił, że nie posiada środków finansowych na dokonanie opłaty sądowej do wniesienia odwołania. Ponownie wskazał na swoją sytuację materialną i możliwości płatnicze, które w ocenie Skarżącego, nie pozwalają na ponoszenie kosztów sądowych w analizowanej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe.
Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu słusznie uznał, że Skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz w sposób dokładny stanowisko to uzasadnił. W szczególności nie można uznać, że Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie wpis od zażalenia, od którego zwolnienia domaga się Skarżący, wynosi 100,00 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
Kwota ta w porównaniu z deklarowaną przez Skarżącego kwotą uzyskiwanych przez niego stałych, miesięcznych dochodów, nawet z deklarowanymi wydatkami, nie pozwala uznać, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym nie można uznać, że Skarżący spełnia przesłankę przyznania mu prawa pomocy wymienioną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.