Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 828/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że dnia 23 sierpnia 2010 r. Strona wniosła skargę, w której zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionych w tym wniosku informacji wynika, że Skarżący wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zaś jedynym źródłem dochodu czteroosobowej rodziny jest prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza, z której osiąga dochód miesięczny w wysokości 2.500 zł. Jako majątek wskazano mieszkanie o powierzchni 110 m2 oraz halę warsztatową o powierzchni 250 m2.
W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 14 września 2010 r. wnioskodawca, wraz z pismem z dnia 30 września 2010 r. nadesłał szereg dokumentów obrazujących jego sytuację finansową.
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 828/10 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc.
W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu Skarżący zarzucił referendarzowi nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wyjaśnił, że pomimo posiadania pewnych środków finansowych nie jest w stanie ponieść całego wpisu bez uszczerbku dla własnego utrzymania oraz najbliższej rodziny.
Rozpatrując ponownie wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie przedłożonych przez Skarżącego dokumentów uznał, że osiąga on dochody znacznie przekraczające zadeklarowaną kwotę 2.500 zł miesięcznie. Wskazał, że w 2009 r. wnioskodawca osiągnął przychód w wysokości 5.003.223,95 zł, który po odliczeniu kosztów jego uzyskania dał dochód rzędu 175.592,74 zł., w tym samym roku podatkowym dochód żony, ukształtował się na poziomie 24.000 zł. Zdaniem Sądu I instancji uzyskana łącznie kwota w wysokości 199.592,74 zł, a więc około 16.500 zł miesięcznie kwalifikuje małżonków B. do grona osób zamożnych.
Sąd dodał, że w 2010 r. Skarżący osiągnął z przedmiotowej pozarolniczej działalności gospodarczej dochód w wysokości 170.961,76 zł. Ponadto Sąd I instancji wziął pod uwagę wysokość zadeklarowanych kosztów utrzymania rodziny (ok. 3800 zł.) oraz fakt posiadania przez stronę skarżącą znacznej wartości składników majątkowych i środków pieniężnych na kontach bankowych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona powtórzyła zarzuty i argumentację zawartą w sprzeciwie. Ponadto Skarżący stwierdził, że posiadany przez niego majątek trwały, nie może być brany pod uwagę jako majątek działalności gospodarczej służący do utrzymania Skarżącego i jego rodziny – źródło przychodów. Autor zażalenia dodał, że na zdolności płatnicze Skarżącego nie ma wpływu również to, iż podatnik uzyskiwał znaczny dochód. Uznał, iż wobec wskazanych zajęć i konieczności regulowania innych zobowiązań, sam "goły" dochód z deklaracji PIT nie oddaje faktycznej sytuacji majątkowej podatnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zdaniem Sądu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji dokonał gruntownej analizy możliwości płatniczych Skarżącego, biorąc pod rozwagę wysokość obciążeń finansowych, spoczywających na Stronie i możliwość ich poniesienia. Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że Skarżący oraz jego żona uzyskują wysokie dochody, pochodzące z prowadzonej działalności gospodarczej, wielokrotnie przekraczające wysokość zadeklarowanych kosztów utrzymania. W tych okolicznościach brak było zatem podstaw by uznać, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla Skarżącego barierę w dostępie do Sądu.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu wskazać należy, że w orzecznictwie już dawno ugruntował się pogląd, że ubiegający się o prawo pomocy powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. II CZ 104/84, LEX nr 8623). Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 lipca 1980 r. (I CZ 99/80, LEX nr 8272) uznając, że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela również pogląd, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r. FZ 131/04, niepubl.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan majątkowy skarżącego, a w szczególności fakt, iż w latach poprzedzających w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, osiągał on znaczne dochody, nie uzasadniały przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Dodatkowo należy wskazać, że w zażaleniu podniesiono zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podstawą prawną zaś zaskarżonego postanowienia był przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bowiem strona wnosząca zażalenie występuje w niniejszym postępowaniu nie jako osoba prawna lecz jako osoba fizyczna.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.