Uzasadnienie
- 1. Relacja ze stanu sprawy objętej zażaleniem
- 1.1. Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 345/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę S. S. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia 13 marca 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do września oraz od listopada do grudnia 2013 r. Wyrok ten ogłoszono w obecności zawodowego pełnomocnika Skarżącego -adwokata T. K.
- 1.2. Pismem z dnia 16 września 2022 r. wskazany pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia powyższego wyroku, dokonując jednocześnie czynności objętej wnioskiem.
W motywach wniosku o przywrócenie terminu zawodowy pełnomocnik wskazał i podkreślił, że: - termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upływał z dniem 2 września 2022 r.; - w dniach 2-9 września 2022 r. był niezdolny do wykonywania obowiązków zawodowych "z uwagi na nagłą i poważną niedyspozycję zdrowotną"; - to na nim, zgodnie z ustaleniami dokonanymi ze Skarżącym, spoczywał obowiązek złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku.
W piśmie z dnia 16 września 2022 r. informującym o złożeniu wniosku o przywrócenie terminu w sprawie niniejszej (i trzech innych jeszcze spraw), pełnomocnik wskazał, że załącza zaświadczenie lekarskie, czego jednak nie uczynił.
1.3. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy, na podstawie pisma sądowego z dnia 14 października 2022 r., zawodowy pełnomocnik Skarżącego został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu przez nadesłanie rzeczonego zaświadczenia lekarskiego, w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas przedstawione okoliczności.
W piśmie z dnia 9 listopada 2022 r. pełnomocnik Skarżącego poinformował Sąd o zagubieniu zaświadczenia lekarskiego i możliwości jego ponownego wystawienia po powrocie lekarza prowadzącego z urlopu wypoczynkowego. W związku z tym wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego do dnia 23 listopada 2022 r.
Przy piśmie z dnia 23 listopada 2022 r. zawodowy pełnomocnik przedłożył odręcznie sporządzone zaświadczenie lekarskie z podpisem i odciskiem pieczątki lekarza specjalisty onkologii klinicznej, w którym stwierdzono, że w dniach 2-9 września 2022 r. pełnomocnik "nie był w stanie pełnić obowiązków zawodowych z powodu ostrego zapalenia oskrzeli (ICD-10: J 20)".
1.4. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 345/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku.
W uzasadnieniu postanowienia ustalono i przyjęto w szczególności, że: - w sprawie doszło do uchybienia terminu; - wymogi formalne wniosku o przywrócenie terminu, w postaci złożenia go w określonym czasie i dokonania czynności objętej tym wnioskiem zostały spełnione; - okoliczności podniesione przez zawodowego pełnomocnika nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu.
Sąd pierwszej instancji dokonując oceny ziszczenia się przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi stwierdził, że: - pełnomocnik przedstawiając zaświadczenie lekarskie uprawdopodobnił jedynie fakt choroby, co samo w sobie nie jest wystarczające do uznania, że strona należycie dbając o swoje interesy dołożyła wszelkiej staranności, aby dokonać wymaganej czynności procesowej; - z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego nie wynika, aby ostre zapalenie oskrzeli (symbol ICD-10: J 20) było chorobą obłożną, powodującą istotne i trwałe zakłócenie warunków codziennej egzystencji chorego i wymagającą otoczenia go stałą opieką lekarską, zwłaszcza, że nie zawarto w nim zalecenia leżenia; - pełnomocnik nie wykazał także, że nie mógł skorzystać z pomocy osób trzecich; - jakkolwiek za wiarygodne można uznać twierdzenie pełnomocnika o zaistniałej chorobie, co zostało uprawdopodobnione przedłożonym przez niego zaświadczeniem lekarskim, to jednak nie wykazano, aby wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowiła przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia, a sam pełnomocnik nie wykazał również należytej staranności w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu; - winą za uchybienie terminu może być obarczona również osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej, a więc może to dotyczyć także działania profesjonalnego pełnomocnika; - w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników (m.in. adwokatów) należy oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych; - nie sposób oceniać stopnia zaniedbań profesjonalisty na równi z takimi samymi zaniedbaniami, które poczyniłaby osoba nieobeznana z prawem samodzielnie dochodząca swoich interesów w postępowaniu sądowoadministracyjnym; - uwzględnienie zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego prowadzi do wniosku, że nie jest czynnością nadzwyczajną, niemożliwą do wykonania w razie złego samopoczucia pełnomocnika, podjęcie przez niego działań ukierunkowanych na znalezienie pełnomocnika substytucyjnego do czynności przygotowania wniosku o sporządzenie uzasadnienia bądź poinformowanie o zaistniałej sytuacji skarżącego celem pozostawienia stronie decyzji w przedmiocie zastępstwa procesowego; - co więcej, w tym konkretnym przypadku, profesjonalny pełnomocnik, mając świadomość wpływu jaki wywrze jego choroba na możliwość złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie, pozwolił biernie temu terminowi upłynąć, a takiego zachowania nie sposób zakwalifikować jako przejaw najwyższej czy nawet należytej staranności.
- 2. Zażalenie
- 2.1. W zażaleniu na postanowienie zawodowy pełnomocnik wniósł o jego "zmianę" przez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku z dnia 26 sierpnia 2022 r. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) polegające na uznaniu, że pełnomocnik Skarżącego uchybił terminowi czynności w postępowaniu sądowym ze swojej winy, ponieważ nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak tejże winy w uchybieniu terminowi.
- 2.2. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik Skarżącego odwołał się do definicji encyklopedycznej choroby sklasyfikowanej jako ostre zapalenie oskrzeli. Na tej zaś podstawie wyprowadził wniosek o błędnej ocenie Sądu, że z przedłożonego w sprawie zaświadczenia lekarskiego nie wynikała niemożność wykonywania obowiązków zawodowych pełnomocnika.
Dodatkowo zauważył, że: - choroba wskazana w zaświadczeniu jest chorobą obłożną; - gdyby takiego charakteru nie miała, to zapewne w zaświadczeniu lekarskim nie znalazłby się zapis o niemożności wykonywania obowiązków zawodowych; - przywołana niedyspozycja zdrowotna miła ostry przebieg i rozpoczęła się ostatniego dnia terminu, co pozostawiało bardzo mało czasu na skorzystanie z pomocy osoby trzeciej, a skorzystanie z takowej wymagałoby w pierwszej kolejności dostępu do akt sprawy, które przechowuje on w swoim miejscu pracy; - konieczność pozostania w domu z zaleceniem leżenia uniemożliwiła pełnomocnikowi choćby kontakt ze Skarżącym, którego numer telefonu zapisany został w aktach sprawy; - nie było możliwe zlecenie tej czynności jakiejkolwiek innej osobie trzeciej, bo albo wymagałoby to sporządzenia stosownego wniosku (w celu nadania go w urzędzie pocztowym), albo substytucji dla innego pełnomocnika; - wymaganie, aby pełnomocnik Skarżącego zmagający się z typowymi dla ostrego zapalenia oskrzeli objawami w postaci gorączki, ostrego kaszlu, bólu głowy, klatki piersiowej i mięśni, musiał jeszcze w tych warunkach zabiegać (poszukując pomocy osób trzecich) o dochowanie terminu do dokonania czynności procesowej, uznać należy za dalece wykraczające poza wymogi stawiane profesjonalnym pełnomocnikom.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 3.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
- 3.2. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodabniając okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.
- 3.3. W sprawie bezsporne było, że nastąpiło uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oraz że na warunkach przewidzianych przepisami prawa zawodowy pełnomocnik Skarżącego złożył wniosek o przywrócenie wskazanego terminu.
- 3.4. Na etapie postępowania zażaleniowego sporna była zatem jedynie kwestia oceny uprawdopodobnienia braku winy po stronie pełnomocnika Skarżącego w uchybieniu terminowi.
W zażaleniu nie przedstawiono przekonywującej argumentacji pozwalającej na podważenie prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, że pełnomocnik Skarżącego – w przedstawionych okolicznościach sprawy – nie uprawdopodobnił, że nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołana przez zawodowego pełnomocnika okoliczność jego choroby (według przedłożonego, jak odnotowano to powyżej dopiero na wezwanie Sądu, zaświadczenia lekarskiego - ostrego zapalenia oskrzeli) nie mogła sama w sobie stanowić o niezawinionym uchybieniu terminowi. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że "(...) jakkolwiek za wiarygodne można uznać twierdzenie pełnomocnika o zaistniałej chorobie, co zostało uprawdopodobnione przedłożonym przez niego zaświadczeniem lekarskim to jednak nie wykazano, iż wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowiła przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia, a sam pełnomocnik nie wykazał również należytej staranności w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu."
Sąd pierwszej instancji przez odwołanie się do ugruntowanego orzecznictwa sądowego najzupełniej trafnie przyjął rygorystyczne kryteria ocen postawy zawodowego pełnomocnika, który dokonał czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem profesjonalnego pełnomocnika strony do szczególnej (podwyższonej) staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona, a tym bardziej jej zawodowy pełnomocnik, dopuści się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia.
Elementem kluczowym, który nie pozwolił na uznanie uchybienia terminowi za niezawinione, była ta okoliczność, że zawodowy pełnomocnik występujący w sprawie, pozostał całkowicie bierny i nie podjął żadnych działań w kierunku należytego zabezpieczenia interesów swojego mocodawcy.
Powołanie się na etapie zażalenia przez zawodowego pełnomocnika na encyklopedyczną definicję przebytej przez niego choroby, brak możliwości dostępu do akt sprawy i kontaktu ze Skarżącym, nie podważa oceny przyjętej przez Sąd pierwszej instancji.
Okoliczności te należało ocenić zarówno w kontekście przepisów prawa i ugruntowanego orzeczniczo sposobu jego rozumienia, jak również w płaszczyźnie doświadczenia życiowego.
W tym względzie odnotować zatem należało, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym istnieje możliwość składania pism procesowych (wniosków) w formie elektronicznej, a sam wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia nie wymaga żadnej szczególnej formy i w istocie może sprowadzać się do jednozdaniowego komunikatu skierowanego do Sądu. Zapalenie oskrzeli, którego przebieg nie wymagał hospitalizacji, mogło zostać ocenione przez Sąd pierwszej instancji w sposób zaprezentowany w zaskarżonym postanowieniu. Ocena ta nie nosi cech dowolności.
W kontekście powyższego godziło się zauważyć i to, że choroba pełnomocnika rozpoczęła się w ostatnim dniu terminu do dokonania czynności objętej wnioskiem o jego przywrócenie. Do zadań zawodowego pełnomocnika należy również rozplanowanie swoich obowiązków w takie sposób, który pozwoli na zabezpieczenie interesów mocodawcy w jak najwyższym stopniu. Dokonywanie czynności w ostatnim dniu terminu nie przeczy samo w sobie należytej staranności pełnomocnika w dbałości o interesy swojego mocodawcy, niemniej jednak decydując się na jej dokonanie w tym właśnie terminie pełnomocnik ten powinien liczyć się z konsekwencjami chociażby zdarzeń losowych mogących doprowadzić do uchybienia terminowi, a w razie ich zajścia podjąć wszelkie działania w celu uniknięcia, bądź zniwelowania ich negatywnych skutków w stosunku do mocodawcy.
- 3.5. Podsumowując, w niniejszej sprawie nie uprawdopodobniono należycie braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi, a w ślad za tym należało przyjąć, że postanowienie Sądu pierwszej instancji było prawidłowe.
- 3.6. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.