Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 706/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił P. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 16 września 2011 r. wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług od marca 2005 r. do grudnia 2006 r.
Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że przedstawiona we wniosku oraz wynikająca z załączonych dodatkowych wyjaśnień i dokumentów sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani w zakresie częściowym. Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego Sąd zauważył, że przedłożona do akt historia rachunków skarżącego (osobistego i firmowego) prowadzonych przez Spółdzielczy Bank Powiatowy w P. (wolnego od zajęć egzekucyjnych) wykazuje, iż w okresie X-XII dokonywał wielokrotnie operacji finansowych (wpłaty i wypłaty) w znacznych kwotach i niejednokrotnie przewyższających kwotę należnych wpisów. Przyznał, że sumaryczne zestawienie końcowo na dzień 10.01.2012 r. dało wynik w kwocie 138.05. zł (rachunek firmowy) jednakże wypłaty w tym okresie wyniosły 227.155, 83 zł, a wpłaty 227.195.38 zł. Podobnie na rachunku osobistym saldo końcowe na 10.01.2012 r. wyniosło 14.06. zł, jednakże wpłaty na to konto stanowiły sumę 224.718 zł, a wypłaty 224.711.97 zł. Zdaniem Sądu istotnym przy tym stało się, że w większości przypadków wypłaty z konta firmowego trafiały na konto osobiste skarżącego, skąd były wypłacane przez niego gotówką.
Operacje te miały miejsce jednego dnia. Taki stan rzeczy - w ocenie Sądu - czyni niewiarygodnym twierdzenie podatnika, że pozostaje on na wyłącznym utrzymaniu rodziców, a świadczy jedynie o celowości działania skarżącego w dokonywaniu takich transakcji, w kontekście "dbałość o płynność finansową".
W kontekście wskazanej przez skarżącego straty z działalności gospodarczej (za X-XII 2011 r., w X w wysokości 88.530,17 zł, w XI w wysokości 49.909,33 zł, a w XII w wysokości 9.766,30 zł) Sąd wskazał, że bilans przychodów i kosztów tworzony jest na potrzeby rozliczeń podatkowych i w istocie nie obrazuje realnych korzyści z prowadzonej działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Samo wykazanie straty, jako wynik końcowy danego miesiąca, czy roku nie uzasadnia jeszcze stanowiska, że dany przedsiębiorca jest w złej kondycji finansowej i że jego sytuacja materialna jest na tyle ciężka, iż wymaga pomocy państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Zdaniem Sądu skarżący pominął, że z przedłożonego wyciągu z ksiąg za X-XII 2011 r. wynika, iż w tym okresie uzyskiwał wysoki przychód z tytułu sprzedaży towarów i usług (X- 133.989,10 zł, XI-142.908,79 zł, XII – 140 517,53 zł,) jak również dokonywał zakupu towarów handlowych na duże kwoty (X-202.486,99 zł, XI-190.855,40 zł, XII - 147.453, 83 zł), co oznacza w ocenie Sądu, że skarżący nie wykazał, iż utracił płynność finansową, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem P. P. wniósł zażalenie, w którym zarzucił Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia polegający na dowolnej i arbitralnej ocenie materiału dowodowego w szczególności historii rachunków bankowych, bilansu i kosztów oraz pominięciu dowodów świadczących o moim dużym zadłużeniu podczas, gdy właściwa ocena wszystkich dowodów, w szczególności okoliczności prowadzenia postępowań egzekucyjnych musi prowadzić do wniosku, że nie jest w stanie pokryć koniecznych opłat sądowych od wniesionej skargi. W uzasadnieniu zażalenia skarżący po raz kolejny zwrócił uwagę na trudną sytuację finansową, w której się obecnie znajduje.
Mając na uwadze powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony.
Z uwagi na to, że w/w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt. II FZ 574/06, niepubl.). Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek skarżącego, że nie wykazał on w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Należy zwrócić uwagę przede wszystkim na fakt, że brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającą wpływ na rozliczenia podatkowe, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i nie utracił zdolności ani płynności finansowej.
Ponadto obowiązek regulowania zobowiązań publicznoprawnych (podatku od towarów i usług) nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej. Trudno również przyjąć, że skarżący obracając (wpłaty i wypłaty z konta firmowego i konta osobistego) kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisów od skarg nie jest w stanie wygospodarować kwoty 6545 zł na uiszczenie wpisów od skarg w dwóch zainicjowanych przez niego postępowaniach sądowoadministracyjnych.
Konkludując zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od opłat sądowych oznacza bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.