Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 617/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił O. S.A. w U. (zwanej dalej w skrócie "Spółką" lub "skarżącą") przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wydanego orzeczenia wskazał, że skarżąca Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że jej wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu został oddalony właśnie z powodu braku środków na pokrycie kosztów takiego postępowania. Ponadto wskazała, że w stosunku do jej majątku prowadzonych jest ponad 100 postępowań egzekucyjnych. Aktualne jej zobowiązania sięgają kwoty 6.500.000 zł. Wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.550.000 zł, a środki trwałe w 2013 r. miały wartość rzędu 545.000 zł. Spółka zasadniczo wykazywała, że znalazła się w tak trudnej sytuacji przede wszystkim z racji niesprzyjających realiów rynkowych, a dodatkowo wyniknęły istotne problemy we współpracy z kontrahentami z przyczyn zupełnie od niej niezależnych.
Następnie Sąd stwierdził, że zgodnie z deklaracjami VAT, w I i II kwartale 2015 r. skarżąca dokonała nabycia towarów i usług odpowiednio za kwotę 7.523 zł i 52.870 zł oraz dokonała dostaw towarów i usług odpowiednio o wartości 27.590 zł i 66.610 zł. Z kolei stosownie do raportów kasowych w czerwcu 2015 r. wpłynęły przychody rzędu 1.800 zł, w lipcu 5.600 zł. Przychody skarżącej za 2014 r. to kwota rzędu 96.200 zł, przy czym koszty uzyskania przychodu kształtowały się na poziomie 162.500 zł.
Sąd odniósł się następnie do kwestii niedoręczenia przez Spółkę ksiąg posiadanych podatkowych, wskazując w tym zakresie, na treść art. 3 pkt 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 poz. 613). Zaznaczył, że brak dostarczenia wymaganej przez Sąd dokumentacji należy postrzegać jako odmowę przedstawienia istotnych dokumentów, bez których nie sposób prawidłowo, rzetelnie ocenić jaka jest jej rzeczywista kondycja finansowa.
Wskazał jednocześnie, że w 2014 r. skarżąca wiedziała, że jest w sporze z organem podatkowym, który może zakończyć się sprawą w sądzie. Jako podmiot gospodarczy, planując wydatki, powinna uwzględnić także potrzebę gromadzenia środków na koszty związane z udziałem w ewentualnych postępowaniach sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia takich kosztów.
Ponadto Sąd I instancji podkreślił, że Spółka dysponowała środkami pozwalającymi na zapłatę wpisu od skargi, przy czym przeznaczyła je na inne cele, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
W złożonym zażaleniu Spółka powyższemu postanowieniu zarzuciła obrazę:
- 1. art. 197 § 2 w zw. z art. 174 pkt 2 w zw. z art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a.") w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez pominięcie dowodów wnioskowanych przez skarżącą wniesionych przez nią na etapie składania wniosku o przyznanie pomocy prawnej, a to:
- – rocznego zeznania podatkowego za 2013 r.,
- – sprawozdania finansowego skarżącej za 2013 r.,
- – raportów kasowych za marzec, kwiecień i maj 2015 r.,
- – informacji o stanie sald rachunków posiadanych przez Spółkę w Raiffeisen Bank Polska S.A., PKO BP S.A., Alior Bank S.A.,
- – tytułów wykonawczych oraz postanowień wydanych w ramach postępowań egzekucyjnych, wskazujących wysokość egzekwowanych kwot i oparcie rozstrzygnięcia jedynie na deklaracji VAT za pierwszy i drugi kwartał 2015 r. oraz raportach kasowych za czerwiec i lipiec 2015 r., co skutkowało błędnym przyjęciem, że skarżąca przedstawiła jedynie fragmentaryczną dokumentację, uniemożliwiającą przyjęcie, że uzyskiwane przez nią kwoty nie pozwalały na zgromadzenie niezbędnych środków w celu uiszczenia wpisu od skargi w sprawie;
- 2. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie ma żadnych podstaw do tego, aby przyznać skarżącej prawo pomocy i zwolnić ją od ponoszenia kosztów sądowych, pomimo że skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej Spółki pomocy prawnej w części poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Ponadto strona wniosła o przeprowadzenie dowodu ze sprawozdania finansowego skarżącej za 2014 r. oraz księgi rachunkowej za okres od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 30 września 2015 r. na okoliczność braku dostatecznych środków przez skarżącą od początku 2014 r. na poniesienie pełnych kosztów sądowych w toczącym się postępowaniu.
Odnosząc się do argumentacji przedstawionej przez Sąd I instancji Spółka podniosła, że przeciwko niej prowadzonych jest obecnie ponad 100 postępowań egzekucyjnych, w ramach których zajęty jest jej cały majątek, jak i znaczna część wierzytelności. Mając więc na uwadze dynamiczny charakter prowadzonych postępowań egzekucyjnych w tak dużej ilości oraz fakt zajęcia kont bankowych stronie skarżącej trudno sobie wyobrazić jakąkolwiek możliwość gromadzenia rzeczonych środków, tym bardziej, że Spółka od kwietnia 2014 r. zaprzestała prowadzenia podstawowej działalności operacyjnej i faktycznie dysponuje jedynie niewielkimi przychodami z tytułu wynajmu części nieruchomości, której jest właścicielem. O powyższym świadczą chociażby dowody dołączone do akt niniejszej sprawy, w tym:
- - postanowienie Sądu Rejonowego w L. z siedzibą w S. z dnia 6 lutego 2014 r. o oddaleniu wniosku Spółki o ogłoszenie upadłości, ze względu na to, że majątek Spółki nie wystarcza na przeprowadzenie postępowania upadłościowego,
- - sprawozdanie finansowe Spółki za 2013 r., w którym podano informację, że Spółka nie zamierza kontynuować działalności gospodarczej,
- - raporty kasowe.
Jednocześnie wskazano, że Spółka nie uchylała się od dostarczania wymaganej dokumentacji w zakresie dostarczenia księgi podatkowej dokumentującej przychody i wydatki. Zaznaczono, że księga rachunkowa nie dokumentuje przychodów i wydatków, gdyż informacje te zawarte są w wyciągach bankowych oraz raportach kasowych, którymi to dokumentami WSA dysponował. Ponadto informacje zawarte w księdze rachunkowej mają pełne odzwierciedlenie w rachunku zysków i strat jak i w bilansie, gdyż dokumenty te sporządzane są na podstawie obrotów i sald na poszczególnych kartach księgowych księgi. Ponieważ w Spółce akcyjnej nie istnieje taki dokument jak księga podatkowa dokumentująca przychody i wydatki, skarżąca nie miała możliwości jej dostarczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Należy przypomnieć, że stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do Sądu, a zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja taka mogłaby mieć miejsce w rozpoznawanej sprawie na skutek nieprawidłowej oceny aktualnych możliwości finansowych strony.
Naczelny Sąd Administracyjny nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu I instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia przez stronę skarżącą środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez Sąd pierwszej instancji stanowi daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FZ 234/06 CBOSA). W kontekście wyrażonego stanowiska Sądu I instancji, co do gromadzenia rezerw na poczet postępowania sądowego, Sąd pominął bowiem bardzo istotną okoliczność. W toku postępowania strona wskazywała, że Spółka nie ma nie tylko żadnych środków na rachunku, ale nawet możliwości dysponowania środkami pieniężnymi, gdyż rachunek bankowy został zajęty na skutek licznych postępowań egzekucyjnych (strona podaje tu liczbę przekraczającą 100).
Podnosiła zarazem (na etapie wnoszenia sprzeciwu), że posiadany przez Spółkę majątek jest przedmiotem licznych zajęć. Sąd I instancji nie odniósł się do tej okoliczności. Nie zostało zatem wyjaśnione czy nawet w sytuacji gdyby Spółka pozyskała w jakiś sposób środki pieniężne w celu pokrycia kosztów sądowych, to czy środki te uległyby zajęciu w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych.
Ponadto potwierdzeniem bardzo trudnej sytuacji finansowej Spółki jest w szczególności podnoszona przez nią okoliczność oddalenia przez SR w L. wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, z uwagi na to, że jej majątek nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego oraz fakt, że od kwietnia 2014 r., strona nie prowadziła działalności gospodarczej.
Nie można zarazem uznać, że Spółka uchylała się od przedstawienia wymaganej dokumentacji, gdyż w toku całego postępowania przedstawiała dokumenty, o które zwracał się WSA w Lublinie. Podkreślić przy tym należy, że w aktach sprawy brak jest dokumentów przedłożonych przez stronę na skutek wezwania sądowego z dnia 5 czerwca 2015 r., mimo że z treści postanowienia Referendarza z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 617/15, wynika, że tego rodzaju dokumenty strona przedłożyła (k. 29, k. 31 akt sądowych). Odnotować również należy to, że Spółka w przypadku niemożności pozyskania jakiegoś dokumentu wskazywała na przyczyny, które przeszkodziły jej w terminowym wypełnieniu nałożonego przez Sąd obowiązku. Powyższe zatem świadczy o tym, że strona wypełniała, co do zasady, polecenia nałożone przez Sąd.
W tym świetle uznać należy, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie pozwala w sposób bezsprzeczny uznać, że Sąd dokonał rzetelnej analizy sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącej oraz wyjaśnił z jakich konkretnie przyczyn uznał, że Spółka nie spełnia przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając wniosek skarżącej, powinien uwzględnić wszystkie wskazane powyżej wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w szczególności rozważyć, czy w świetle zgromadzonych dowodów (w tym dokumentów przedłożonych na etapie zażalenia), dysponuje ona dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów postępowania
Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.