Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 531/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Sąd I instancji na wstępie swoich rozważań wyjaśnił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał żadnych okoliczności wskazujących na jego sytuację finansową. W związku z powyższym, pismem z dnia 6 stycznia 2009 r. został zobowiązany do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie zeznań podatkowych za okres 2006r. i 2007r., zaświadczenia o wysokości aktualnie osiąganego dochodu ewentualnie zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, wskazania wszystkich źródeł utrzymania, wskazania osób wspólnie z nim zamieszkujących, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, wskazania tytułu do nieruchomości na terenie której zamieszkuje, wysokości bieżących kosztów utrzymania oraz wysokości wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika. W odpowiedzi skarżący oświadczył, iż od kwietnia 2006r. nie prowadzi działalności gospodarczej i od tej daty nie osiąga żadnych dochodów, nigdzie nie pracuje, nie jest także zarejestrowany jako osoba bezrobotna.
Oświadczył, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie posiada żadnych rachunków bankowych ani lokat, nie ma nikogo na utrzymaniu, zaś właścicielem nieruchomości, na terenie której zamieszkuje jest jego siostra. Wskazał także, iż za obsługę prawną zapłacił 100 złotych. Do nadesłanego pisma K.B. dołączył zeznanie podatkowe za 2006 r., z którego wynika, że w roku tym osiągnął przychód w wysokości 220.189,36 złotych.
Sąd I instancji analizując powyższe informacje doszedł do wniosku, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji, która uzasadniałaby pozytywne rozpoznanie jego wniosku. Skarżący nie dowiódł bowiem, że nie dysponuje żadnym majątkiem i nie ma możliwości zgromadzenia środków finansowych. Z akt sprawy wynika, że prowadzona przez wnioskodawcę do 2006 r. pozarolnicza działalność gospodarcza w zakresie między innymi handlu paliwami płynnymi, olejem opałowym i gazem przynosiła znaczne przychody (220.189,36 złotych w 2006r.). Tym bardziej budzi wątpliwość oświadczenie wnioskodawcy, że od kwietnia 2006r. nie osiąga żadnych dochodów, pozostając na utrzymaniu rodziny, której sytuacji finansowej nie udokumentował. Wątpliwości co do oświadczeń, iż od 2006r. pozostaje bez pracy budzi także fakt, iż nie jest on nawet zarejestrowany jako bezrobotny. Poza kolokwialnym sformułowaniem dotyczącym ogólnie trudnej sytuacji kryzysu nie wyjaśnił z jakich względów nie podjął innego zatrudnienia - pracy stałej lub dorywczej. Nie udowodnił także podnoszonych argumentów o złym stanie zdrowia, ewentualnym sposobie podjętego leczenia oraz formie finansowania terapii.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W jego uzasadnieniu wskazano, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, których renta z trudem wystarcza na potrzeby trzyosobowej rodziny, w tym na zakup lekarstw dla chorego ojca. Skarżący nie oczekuje od rodziców pomocy finansowej na prowadzenie sprawy sądowej. Nie ma on również możliwości poszukiwania pracy, gdyż stan zdrowia ojca po przebytym zawale jest taki, że wymaga całodziennej opieki bliskich.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W tym świetle za niewystarczające należy uznać oświadczenie strony odnośnie do swojej sytuacji majątkowej oraz rodzinnej. To, że skarżący uważa, że jego rodzice są zwolnieni z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, nie zmienia faktu, że winien uwzględnić ich w stosownej rubryce urzędowego formularza PPF, jako osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ocenie Sądu winien zaś pozostawić okoliczność, czy utrzymywanie skarżącego przez rodziców zwalnia ich z obowiązku pomocy przy partycypowaniu w kosztach postępowania sądowego.
Taki sposób ujawniania danych na urzędowym formularzu powoduje, że trudno jest ustalić sytuację rodzinną oraz majątkową skarżącego. Za niejasne należy uznać również oświadczenie skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, albowiem z przedstawionych dokumentów wynika tylko, że skarżący wystąpił z jakiejś spółki cywilnej, która miała być w dalszym ciągu prowadzona, tyle że pod nazwą "M." Spółka cywilna M. P., J. B. W tych okolicznościach nie sposób czynić zarzutów Sądowi I instancji, że nie uwzględnił rzeczywistej sytuacji skarżącego, skoro ten przedstawia informacje w sposób wybiórczy i niejasny, uniemożliwiając w praktyce dokonanie kompleksowej oceny sytuacji finansowej, w której się znajduje.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.