Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FZ 122/12

Uzasadnienie

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 365/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A.D. po pierwsze, zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 365/11 w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a po drugie, odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 365/11 w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego

2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 4 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji nie uwzględnił wniosku wskazując, że skarżący nie wykazał zaistnienia ustawowych przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wobec nienadesłania wszystkich wymaganych dokumentów. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że nie została naświetlona w sposób nie budzący wątpliwości sytuacja finansowa wnioskodawcy oraz jego żony. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 września 2011 r.,sygn. akt I FZ 235/11, oddalił zażalenie na wskazane rozstrzygnięcie, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji.

Następnie, postanowieniem z dnia 9 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy stronie skarżącej w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku strony, gdyż dane wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny zasadności zawartego w nim żądania, zaś wnioskodawca nie spełnił obowiązku przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów umożliwiających pełną analizę jego możliwości płatniczych.

W dniu 26 stycznia 2012 r. wnioskodawca nadał w urzędzie pocztowym kolejny formularz urzędowy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podał, podobnie jak w poprzednich wnioskach, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, posiada dom o powierzchni 250 m2, nieruchomość rolną (5 ha). Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, jednak ona wraz z synem udziela skarżącemu pomocy finansowej w zakresie ograniczonym do pokrywania niezbędnych wydatków (w tym na żywność, leki, media i ubrania). Skarżący wskazał, że uzyskuje dochody na podstawie umowy o pracę w kwocie 360 zł, natomiast żona pobiera emeryturę w wysokości 870 euro. Dodał, że ponosi miesięczne wydatki na żywność, ubranie, środki czystości, leki i media w łącznej kwocie 780 zł.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu zważył, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wydane w niniejszej sprawie postanowienia z dnia 4 lipca 2011 r. (w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych) oraz 9 stycznia 2012 r. (w zakresie ustanowienia pełnomocnika) są postanowieniami niekończącymi postępowanie, które na podstawie art. 165 p.p.s.a., mogą być uchylone lub zmienione, jedynie w przypadku, gdy zmienią się okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć m.in. wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż poprzednio wydane, przy czym wnioskodawca winien przedstawić dodatkowe dokumenty, świadczące o zmianie sytuacji materialnej w sprawie o przyznanie prawa pomocy.

W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie przedstawił nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą wyżej wymienionych postanowień. Z porównania wniosków złożonych na formularzach PPF z dnia 14 kwietnia 2011 r., 3 listopada 2011 r. oraz 26 stycznia 2012 r. wynika, że zarówno stan majątkowy, jak też wysokość wydatków i dochodów skarżącego nie uległa zmianie. Pewne różnice polegają jedynie na zadeklarowanej wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków. We wniosku z dnia 14 kwietnia 2011 r. skarżący wskazał, że wspólnie z żoną ponosi koszty utrzymania domu (media, ogrzewanie) wynoszące 1800 zł, jak również wydatkuje miesięcznie kwotę 1200 zł na żywność, ubrania, leki i opiekę medyczną. Obecnie kwoty ponoszonych miesięcznych wydatków skarżący podał w wysokości 780 zł. Różnice te jednak, wobec braku jakichkolwiek innych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy, uznać należy jako pozostające bez wpływu na ocenę, czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności powodujących zmianę stanowiska od tego, które Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w powoływanych już postanowieniach.

Argumentacja podnoszona przez skarżącego, a mająca przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie uległa zmianie i w dalszym ciągu skarżący pozostaje biernym na dotychczasowe wezwania o przedłożenie dokumentów i oświadczeń umożliwiających dokonanie oceny jego możliwości płatniczych. Wobec tego należy uznać, że nie doszło do zmiany sytuacji w sprawie, umożliwiającej stwierdzenie, że obecnie skarżący wykazał się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Z powyższych względów sąd I instancji, na podstawie art. 165 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zaskarżył je w całości i wniósł o jego zmianę przez zmianę w całości postanowienia z dnia 4 lipca 2011 i z dnia 9 stycznia 2012 r., ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że w odniesieniu do postanowienia z dnia 4 lipca 2011 r., nienadesłanie wszystkich dokumentów wobec wezwania sądu, nie skutkowało niemożnością rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyłącznie w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach, a brak wykonania zarządzenia nie dawał powodów do przyjęcia, że skarżący niewyjaśnił w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej. Zarzucił też, że WSA nie wziął pod rozwagę faktu, że sytuacja finansowa skarżącego winna być brana pod uwagę z uwzględnieniem faktu, że małżonkowie zawarli w 1993r. umowę o rozdzielności majątkowej, która nadal ich wiąże.

Skarżący wskazał, że mimo nieuchylenia postanowienia z dnia 4 lipca 2011 r. postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2011r., to przy ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 26 stycznia 2012 r. nie uwzględnia wskazówek i wytycznych NSA, co do faktu obowiązywania pomiędzy małżonkami umowy o rozdzielności majątkowej. Skarżący uznał, że skoro sąd musi odnosić się do wytycznych z postanowienia NSA z dnia 2 września 2011 r. sygn. I FZ 235/11 to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest to, że w kolejnym wniosku skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności. W ocenienie skarżącego skoro kolejny wniosek sąd I instancji zbadał w ten sam sposób, to nie zauważył, że kolejny wniosek, chociaż w brzmieniu podobnym i opartym na tych samych dokumentach, jednak wskazuje nową okoliczność. Poprzednio nie wziętej pod uwagę przez WSA, poprzez pominięcie okoliczności, że skarżącego z jego żonę wiąże umowa o rozdzielności majątkowej i w świetle uzasadnienia NSA z dnia 2 września 2011r. stała się ona nową okolicznością.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. 5. Zażalenie skarżącego jest bezzasadne.
2. 6. Całkowicie nieprawidłowe jest rozumowanie skarżącego w zakresie, w jakim zarzuca Sądowi pierwszej instancji w zażaleniu, że nie wziął pod uwagę faktu, że sytuacja finansowa skarżącego winna być rozpatrywana z uwzględnieniem faktu, że małżonkowie zawarli w 1993r. umowę o rozdzielności majątkowej, która nadal ich wiąże. Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie przedstawił nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą wyżej wymienionych postanowień. Z porównania wniosków złożonych na formularzach PPF wynika, że zarówno stan majątkowy, jak też wysokość wydatków i dochodów skarżącego nie uległa zmianie. Pewne różnice polegają jedynie na zadeklarowanej wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków. Różnice te jednak, wobec braku jakichkolwiek innych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy, sąd I instancji uznał jako pozostające bez wpływu na ocenę, czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności powodujących zmianę stanowiska sądu I instancji. Argumentacja podnoszona przez skarżącego nie uległa zmianie i w dalszym ciągu skarżący pozostaje biernym na dotychczasowe wezwania o przedłożenie dokumentów i oświadczeń umożliwiających dokonanie oceny jego możliwości płatniczych. Nieprawidłowe jest rozumowanie skarżącego w zakresie, w jakim zarzuca Sądowi pierwszej instancji błędne działanie polegające na odmowie przyznania pomocy wobec nie nadesłania dokumentów obrazujących sytuację finansową żony wnioskodawcy. Istotnie, nie ma regulacji prawnej nakazującej małżonkowi partycypowanie w kosztach sądowych, a art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ma charakter ogólnej zasady wzajemnego finansowego wspierania się małżonków, która jednak musi być odpowiednio interpretowana w zależności od tego, jaki pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój majątkowy. Nie mniej jednak, w sytuacji, gdy żona skarżącego pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a co więcej, jak oświadczył sam wnioskodawca, wspiera go materialnie, to nie bez znaczenia dla możliwości płatniczych skarżącego pozostaje kondycja finansowa jego żony. Innymi słowy, dla pełnego zobrazowania sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, a zwłaszcza dla oceny zakresu w jakim skarżący może liczyć na pomoc finansową małżonki, niezbędne było wykazanie odpowiedniej, dotyczącej jej osoby dokumentacji, ponieważ dokumentów źródłowych skarżący nie przedłożył, Sąd nie był w stanie w pełni przeanalizować jego możliwości płatniczych.
3. 7. Poza tym trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art.168 § 1 P.p.s.a., orzeczenie sądu, od którego nie przysługuje środek odwoławczy, staje się prawomocne. Oznacza to, że orzeczenie takie nie może zostać wzruszone w zwykłym trybie. Natomiast art. 165 P.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a do takich należy postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne. Przepis ten, jako wyjątek od zasady wyrażonej w art. 168 § 1 P.p.s.a., nie może być interpretowany rozszerzająco. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do jego zastosowania jest wykazanie, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy.
4. 8. W niniejszej sprawie powyższe przepisy mają zastosowanie z uwagi na okoliczność, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została już prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2011 r., sygn. akt I FZ 235/11 jak i prawomocnym postanowieniem WSA z dnia 9 stycznia 2012 r., w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
5. 9. Rozpoznając przedmiotowe zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 20 lutego 2012 r., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w istocie skarżący w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego nie wykazał, że okoliczności sprawy uległy zmianie.

Wobec tego uznać należy, że zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Omawiany wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierały jego wcześniejsze wnioski złożone w tej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że podstawą nieuwzględnienia przez Sąd I instancji wniosku o przyznanie mu prawa pomocy było nie wykazanie przez skarżącego, że jego sytuacja majątkowa i osobista uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę przedmiotowego postanowienia. Nie przedstawił on bowiem jakichkolwiek dokumentów dotyczących swojej sytuacji majątkowej i osobistej.

Oznacza to, że w ponownym wniosku skarżący nie wyjaśnił istotnych okoliczności faktycznych dotyczących jego sytuacji majątkowej i sytuacji majątkowej jego rodziny, z którą pozostaje na wspólnym utrzymaniu. W związku z powyższym, skoro w kolejnym złożonym w tej sprawie wniosku powyższe okoliczności nie zostały przez skarżącego wyjaśnione, to Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

1. 10. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.