Uzasadnienie
Z akt sprawy wyłania się następujący przebieg postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 14 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 267/06 odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 16 sierpnia 2007 r. (doręczonym w dniu 16 października 2007 r.) zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Pomimo zobowiązania, wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń, co - w ocenie sądu - uniemożliwiło pełną ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nie uczynił tego również poprzez ich załączenie do sprzeciwu na wcześniejsze postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. W związku z tym sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Pismem z dnia 4 lutego 2008 r. strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gdańsku z 14 stycznia 2008 r. W zażaleniu strona podniosła, iż sąd I instancji błędnie przyjął, że skarżący uchylał się od przedłożenia wymienionych w wezwaniu dokumentów. Skarżący wskazał, że ze względu na konieczność poniesienia odpowiednich opłat nie miał środków aby te dokumenty uzyskać od właściwych instytucji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, dalej - p.p.s.a.), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, sąd musi wniosek oddalić.
Zatem ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie natomiast pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego do przedłożenia dokumentów mogących zobrazować jego sytuację majątkową oraz zdolności płatnicze.
Pomimo wezwania do przedłożenia ww. dokumentów, strona nie uczyniła tego. Należy zatem zgodzić się z oceną wyrażoną przez sąd I instancji, że skarżący nie spełnił ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy - nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Brak aktywności skarżącego we wskazanym zakresie nie może być przy tym usprawiedliwiony okolicznością, że uzyskanie niektórych wymaganych dokumentów wymagało poniesienia stosownych opłat. Jak słusznie zauważył sąd I instancji, nie wszystkie spośród dokumentów, o przedłożenie których wnioskował sąd, wiązały się z koniecznością poniesienia opłat. Np. oświadczenie o zarejestrowanych pojazdach mechanicznych czy też o uzyskiwaniu dochodu z najmu lokali użytkowych mogły zostać sporządzone przez samego podatnika, a więc nie wymagały ponoszenia kosztów. Z tego też względu całkowita bierność skarżącego w zakresie udokumentowania jego trudnej sytuacji majątkowej uniemożliwia sądowi uznanie, że strona wykazała, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zażalenie Strony - w oparciu o art. 184 w zw. zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. - oddalić.