Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 559/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, w trybie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019r., poz. 2325 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.), po rozpoznaniu ponownym rozpoznaniu sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w B. (dalej: Strona lub Skarżąca) na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: Organ lub DIAS) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2016 r.: 1) uchylił wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2021 r. o sygn. akt I SA/Bk 559/21, 2) oddalił skargę, 3) zasądził od DIAS na rzecz skarżącej kwotę 3615 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że o kosztach orzeczono na podstawie art. 203 p.p.s.a. wskazując, że "Koszty Sąd był zobowiązany zasądzić z uwagi na skuteczność jednego z zarzutów skargi kasacyjnej".
Na postanowienia zawarte w punkcie trzecim powyższego wyroku wniósł zażalenie Organ, zarzucając temu postanowieniu naruszenie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 207 § 1, § 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kwoty 3 615,00 zł tytułem zwrotu kosztów sądowego postępowania kasacyjnego, podczas gdy zdaniem Dyrektora Izby WSA powinien był odstąpić od zasądzenia w/w kosztów bowiem w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący, iż w działaniu organu podatkowego nie można dopatrzyć się naruszenia przepisów prawa art. 109 w zw. z art. 91 § 1, § 2 p.p.s.a. w zakresie nieprawidłowego zawiadomienia przez WSA pełnomocnika Skarżącej o terminie rozprawy odbytej 22 grudnia 2021r., sygn. akt I SA/Bk 559/21, jak również jej nieodroczenia, co stanowiło podstawę uchylenia przez WSA w ramach autokontroli wyrokiem z 27 kwietnia 2022r., sygn. akt I SA/Bk 559/21 wydanego wcześniej wyroku z 22 grudnia 2021r., sygn. akt I SA/Bk 559/21 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2016 r.
W uzasadnieniu swojego stanowiska Organ dodatkowo wskazał, że jego zdaniem w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w myśl art. 207 § 2 p.p.s.a., który uzasadnia odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Jego zdaniem jedyną przyczyną uchylenia uprzedniego wyroku w ramach autokontroli było nieprawidłowe zawiadomienie strony o terminie rozprawy, za które odpowiedzialności nie można przypisać organowi. Wskazał również, że już we wniesionej do WSA odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o odstąpienie od zasądzenia od DIAS na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Pomimo tego jednak WSA nie odniósł się do przedstawionej argumentacji w tym zakresie, wskazując jedynie, że "koszty Sąd był zobowiązany zasądzić z uwagi na skuteczność jednego z zarzutów skargi kasacyjnej", przez co brak jest możliwości poznania wyjaśnienia w tym zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co także wymyka się spod kontroli instancyjnej i wskazuje na naruszenie przez WSA również art. 141 § 1 p.p.s.a.
Konkludując, DIAS wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia polegającą na odstąpieniu od zasądzenia od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do WSA celem ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kosztów postępowania zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zażalenie przysługuje na postanowienia, których przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką sytuacją.
Z kolei na podst. art. 179a p.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.
Nie ulega wątpliwości, że postanowienie o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania sądowego w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej (art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.) wymaga podania w uzasadnieniu orzeczenia podstawy prawnej podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Obowiązek taki wynika z treści art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie uzasadnił prawidłowo swojego stanowiska w zakresie kosztów. Wskazując, że "Sąd był zobowiązany zasądzić [koszty] z uwagi na skuteczność jednego z zarzutów skargi kasacyjnej" WSA zdaje się wyrażać niezrozumiały dla tut. Sądu pogląd o obligatoryjnym charakterze zasądzania kosztów postępowania kasacyjnego w ramach autokontroli. Już sama wykładnia literalna przepisu art. 179a p.p.s.a. in fine wskazuje, że Sąd "rozstrzyga" o zwrocie kosztów postępowania. Użycie takiego sformułowania przez ustawodawcę powinno jasno wskazywać, że Sąd dokonujący autokontroli nie jest pozbawiony możliwości dokonywania oceny wniosku o zwrot kosztów postępowania – zarówno od strony formalnej jak i materialnej.
W konsekwencji nie można stwierdzić, jakoby orzekanie kosztów postępowania kasacyjnego w ramach autokontroli miało charakter niemal automatyczny. Z kolei uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia powinno w pełni odpowiadać standardowi ustanowionemu w art. 141 § 4 p.p.s.a., zaś na kanwie niniejszej sprawy takie uzasadnienie winno być szczególnie starannie sporządzone. W przedmiotowej sprawie bowiem wydanie przez WSA wyroku w trybie art. 179a p.p.s.a. wydaje się służyć przede wszystkim sanacji wadliwego zawiadomienia strony o terminie rozprawy. W takiej sytuacji, kiedy to de facto jedynie WSA naruszył przepisy postępowania, od których skuteczny zarzut skargi kasacyjnej wyprowadził skarżący, to właśnie do WSA należało szczególne pochylenie się nad zasadnością zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od organu i właściwe uzasadnienie rozstrzygnięcia w tej kwestii. Tym bardziej, że wniosek o odstąpienie od zasądzenia kosztów w myśl art. 207 § 2 p.p.s.a. został przedstawiony przez organ już w odpowiedzi na skargę kasacyjną z 3 marca 2022 r., a dodatkowo podnoszony również na rozprawie 27 kwietnia 2022 r. (k. 146v – protokół rozprawy).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA de facto uniemożliwił zarówno stronom postępowania jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu poznanie motywów leżących u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wobec tego przedmiotowe postanowienie wymyka się kontroli instancyjnej i jako takie podlega uchyleniu.
Należy podkreślić w tym miejscu, że Naczelny Sąd Administracyjny w tym postępowaniu nie przesądza o zasadności przyznania kosztów postępowania na rzecz Skarżącej od organu. Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku szczegółowo przedstawi motywy podjętego rozstrzygnięcia, wskazując nie tylko podstawę prawną orzeczenia, lecz również odniesie ją do całokształtu okoliczności sprawy, w tym przez pryzmat potencjalnego odstąpienia (w całości lub w części) od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na podst. art. 207 § 2 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego należy stwierdzić, że nie może on być uwzględniony, gdyż art. 209 p.p.s.a. nie przewiduje takiej możliwości w przypadku postępowania wpadkowego, toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego. Mając również na uwadze okoliczność, że zażalenia na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych są wolne od opłat sądowych pod warunkiem, że strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy (art. 227 § 2 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny zarządził zwrócić skarżącej 100 zł tytułem niezasadnie uiszczonego wpisu od zażalenia.