Uzasadnienie
Z akt sprawy wyłania się następujący przebieg postępowania. Skarżąca spółka - S. Sp. z o. o. w G. - złożyła na urzędowym formularzu wniosek w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w powyższej sprawie. Uzasadniając wniosek wskazano na utratę płynności finansowej spółki oraz negatywny wpływ niskich kursów walut obcych na rentowność prowadzonej działalności i terminowość regulowanych zobowiązań.
Po wniesieniu przez spółkę sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w ww. zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 stycznia 2008 r. sygn. akt I S.A./Op 279/07 odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji stwierdził, że biorąc pod uwagę wykazany przez wnioskodawcę stan majątkowy i finansowy należy stwierdzić, że pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym pozostaje w granicach możliwości finansowych strony (690 zł na ówczesnym etapie postępowania). Wyszczególnione w zeznaniach podatkowych kwoty (przychód w 2006 r. - 2.950.791,24 zł, w 2007 r. - 735.695 zł) świadczą - w ocenie sądu - o tym, że spółka prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, co powoduje, iż kwota wpisu oraz inne koszty mogące zaistnieć w tej sprawie wydają się nie być nadmiernie wygórowane w stosunku do możliwości finansowych strony. Jak stwierdza sąd, za uwzględnieniem wniosku nie przemawiał również fakt dysponowania przez skarżącą znacznymi środkami znajdującymi się na rachunku bankowym, z czego kwota 58.411 zł wpłynęła na rachunek bankowy strony w okresie po sporządzeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważył jednocześnie, że z ww. środków strona zaspokajała swoich wierzycieli, a w tej sytuacji nie można oczekiwać, że sąd pominie preferencyjne traktowanie zobowiązań cywilnoprawnych.
W zażaleniu z dnia 1 lutego 2008 r. strona wskazała, że sąd I instancji nie uwzględnił poniesionych przez spółkę w 2006 r. kosztów (2.966.562,96 zł) oraz dokonanych w 2007 r. zakupów (685.693 zł), a także innych niezbędnych wydatków związanych z funkcjonowaniem firmy (opłacenie pracowników, podatek od nieruchomości, opłacenie składek ZUS).
Ponadto spółka powołała się na szereg innych wpisów i opłat sądowych w związku z innymi sprawami podatkowymi (I SA/Op 215-218/06). Jak dalej zauważa strona, ponad 60 % jej zobowiązań jest przeterminowanych, natomiast środki zgromadzone na kontach są niezbędne do funkcjonowania firmy i nie stanowią oszczędności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak słusznie zauważył sąd I instancji, zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - p.p.s.a.) jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić w sytuacji wyjątkowej, o której mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, sąd musi wniosek oddalić.
Należy zgodzić się z oceną wyrażoną przez sąd I instancji, że skala działalności prowadzonej przez spółkę upoważnia do stwierdzenia, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania. Nawet uwzględniając wysokie koszty działalności spółki (2.966.562,96 zł w 2006 r. oraz co najmniej 685.693 zł w 2007 r.), przewyższające jej przychody, wciąż można stwierdzić, że koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie (690 zł) stanowiłyby ich bardzo niewielką część. Również uwzględnienie kosztów innych postępowań sądowych strony, które to strona powinna wykazać składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wpływają w sposób znaczący na ocenę całokształtu ponoszonych wydatków.
Podzielić należy również ocenę wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, że strona skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie potraktowała swoje zobowiązania cywilnoprawne, kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Nie ma wpływu na tę okoliczność fakt, że 60% zobowiązań spółki była przeterminowana. Odnosząc się do podniesionej przez skarżącą kwestii przeznaczenia posiadanych przez nią środków na niezbędne koszty funkcjonowania firmy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że spółka - prowadząc swoją działalność na tak dużą skalę i zdając sobie przez wiele miesięcy sprawę z faktu, że toczą się z jej udziałem postępowania sądowoadministracyjne - powinna zabezpieczyć w swoim majątku środki niezbędne na prowadzenie tych - wszczętych przez siebie - postępowań.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego koszty postępowań sądowych również należy uznać za niezbędne koszty funkcjonowania spółki, a strona miała wystarczająco dużo czasu na przewidzenie i zabezpieczenie środków na ten cel.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zażalenie Strony - w oparciu o art. 184 w zw. zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. - oddalić.