Uzasadnienie
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2008 r., wzywające Spółkę do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 18.185 zł, pismem z dnia 17 listopada 2008 r. skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tego wpisu. Do wymienionego pisma załączyła wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (PPPr), w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2009r. przyznano Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł.
We wniesionym w dniu 26 stycznia 2009r. sprzeciwie Spółka zarzuciła niewłaściwą interpretację jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wyraźnie zaznaczyła, że żąda przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w całości z uwagi na brak środków płatniczych.
Postanowieniem z dnia 27 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd administracyjny w Łodzi przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł.
Rozpoznając merytorycznie wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że wniosek ten zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie. W ocenie Sądu Spółka posiada dostateczne środki, by uiścić kwotę 1.000 zł tytułem tego wpisu. Pomimo twierdzeń o braku jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie pełnych kosztów postępowania, ponosiła miesięcznie, co wynika ze złożonych deklaracji VAT-7, wydatki na nabycie towarów i usług w wysokości 5 tys. zł, jak również w okresie od lipca od października 2008r. wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w wysokości od 15 do 17 tys., którą zadeklarowała do przeniesienia na pokrycie podatku VAT w kolejnych miesiącach. Z akt sprawy nie wynika też, aby pomimo trudnej sytuacji finansowej, Spółka podjęła działania zmierzające do uzyskania zwrotu bezpośredniego tej nadwyżki. Przemilczała również przyczyny takiego rozdysponowania wskazanej nadwyżki, jak i okoliczność nie podjęcia na przestrzeni lat 2006 i 2007 działań zmierzających do wyegzekwowania wynikających z bilansu należności od swoich kontrahentów (pozycja "należności dochodzone na drodze sądowej").
Ze sprzeciwu, pośrednio wynika również, że powołując Spółkę wspólnicy przewidzieli w umowie możliwość wniesienia dopłat w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych i że dopłaty takie wspólnicy ponosili. We wniosku nie wykazano jednak, że wspólnicy nie byli w stanie uiścić dopłat na rzecz Spółki, w celu pokrycia kosztów postępowania.
Pismem z dnia 20 marca 2009 r. Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie sądu I instancji, w której wskazała, że nie była w stanie swobodnie dysponować nadwyżką podatku naliczonego nad należnym, a także że nie mogłaby wykorzystać środków z dopłat do kapitału zakładowego na pokrycie kosztów postępowania, bowiem dopłata nie tworzy środków operacyjnych spółki, z których ewentualnie możliwe byłoby pokrycie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, określa przepis art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – P.ps.a.) Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy podmiot wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Jak słusznie zauważył sąd I instancji, zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
Zdaniem Sądu, podniesione przez Spółkę w zażaleniu zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Po pierwsze Strona – odnosząc się do kwestii zażądania zwrotu bezpośredniego nadwyżki podatku naliczonego na należnym – wskazała, że "nie zgodziłyby się na to organy podatkowe". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to spekulacja nie poparta żadnymi dowodami.
Również argument dotyczący braku możliwości przeznaczenia dopłat od wspólników na pokrycie części kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Strona nie wskazuje żadnych konkretnych okoliczności uniemożliwiających przeznaczenie dopłat na ten właśnie cel. Strona nie wskazała również na to, że uzyskanie dopłat od wspólników zakończyło się niepowodzeniem.
Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że WSA w Łodzi podał szereg argumentów dotyczących oceny sytuacji majątkowej spółki, a dwa zarzuty podniesione przez Stronę zmierzały do podważenia tylko części tych argumentów. W szczególności Strona nie ustosunkowała się do kwestii ponoszenia miesięcznie kwot rzędu 5 tys. zł na nabycie towarów i usług a także sprawę nie podjęcia na przestrzeni lat 2006 i 2007 działań zmierzających do wyegzekwowania należności od kontrahentów.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny – kierując się doświadczeniem życiowym oraz oceną niniejszej sprawy, a także mając na uwadze fakt, że Strona w znacznej części została zwolniona z ciężaru kosztów sądowych – uznaje, że ocena sytuacji majątkowej Strony została prawidłowo dokonana przez sąd I instancji.
Mając na uwadze powyższe, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.