Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 21 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1464/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 1000 zł.
Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.), uznał, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych. Świadczyły o tym nie tylko dane wynikające z przedłożonych dokumentów w niniejszej sprawie, ale również znane Sądowi z urzędu.
Sad zauważył, że zadeklarowane dochody faktycznie w całości przeznaczane są na bieżące opłaty rodziny skarżącej. Jednakże na jednym z rachunków bankowych, którego wyciągi zostały przedłożone, co miesiąc odnotowane są przelewy w wysokości 2.000 zł. W istocie wpłata pokrywa tylko saldo ujemne, a rachunek jest objęty egzekucją, niemniej strona musi posiadać źródło, z którego pochodzą wskazane środki pieniężne.
Zwrócił również uwagę na oświadczenie strony dotyczące źródła pozyskiwania środków na opłacenie wynagrodzenia dla doradcy podatkowego. Z przedłożonych dokumentów, zwłaszcza z wyciągów z rachunków bankowych, nie wynika, aby małżonkowie posiadali środki finansowe. Stąd należy wywieść, że dysponują zasobami pieniężnymi, ale bez pośrednictwa banku.
Istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku miały też fakty znane Sądowi z urzędu, tj. na dane wynikające z akt spraw I SA/Wr 127/10 i I SA/Wr 128/10, oraz z dokumentów złożonych w sprawie przez organ podatkowy, dotyczących zajęć w postępowaniu egzekucyjnym. W pierwszych dwóch sprawach, w wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowieniami z dnia 15 marca 2010 r. strona została zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisów od skarg z kwoty przekraczającej 2.000 zł, a następnie postanowieniami z 4 października 2010 r. – od obowiązku uiszczenia wpisów od skarg kasacyjnych powyżej 1.000 zł. Wszystkie te kwoty skarżąca uiściła mimo, że nie uzyskiwali z mężem dochodów z działalności gospodarczej, a posiadane nieruchomości i rachunki bankowe zostały objęte egzekucją już w listopadzie 2009 r. Wynika to z zawiadomienia o wpisie hipoteki, złożonym w niniejszej sprawie przez stronę oraz z dokumentów nadesłanych przez organ podatkowy. Powyższe ustalenia przeczyły zatem twierdzeniu sprzeciwu, że na skutek postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających skarżąca została pozbawiona środków na opłacenie kosztów postępowania.
W rezultacie powyższych ustaleń, Sąd uznał, że skoro skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi na opłacenie wpisów od skarg kasacyjnych w kwotach po 1.000 zł, uzyskuje i nadal posiada środki na opłacenie pełnomocnika zawodowego, powinna również mieć możliwość ich wygospodarowania na opłacenie części wpisu od skargi.
- 2. W zażaleniu pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. Wskazał, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż środki wydała na koszty sądowe prowadzonych spraw, opłatę pełnomocnika, pozostałe zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym, co spowodowało, że skarżąca nie ma już możliwości ponosić jakichkolwiek kosztów.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a. zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Odnosząc się do zarzutu żalącego należy zauważyć, że przytoczony w zażaleniu przepis, tj. art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. nie był podstawą zaskarżonego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie o art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Strona bowiem wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowym. Pomijając kwestie błędnie sformułowanego zarzutu, należy ocenę Sądu pierwszej instancji uznać za słuszną. Sąd ten w oparciu o przywołane przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyjaśnił istotę instytucji prawa pomocy.
Biorąc pod uwagę oświadczenie strony oraz przedstawione dokumenty przeprowadził analizę możliwości płatniczych skarżącej. Z wnioskami wyciągniętymi z tej analizy należało się zgodzić. Słusznie Wojewódzki Sąd administracyjny odnotował, że strona pomimo deklarowania braku środków finansowych była w stanie uiścić wpisy od skarg kasacyjnych w innych sprawach sądowoadministracyjnych. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że strona w przeszłości w związku z prowadzoną działalnością w zakresie handlu paliwami osiągała bardzo wysokie przychody, co pozwoliło jej na wygospodarowanie środków potrzebnych na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczności te, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazują, że strona ma możliwość wygospodarowania środków na opłacenie części wpisu od skargi w danej sprawie. Tym samym zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych.
Podniesiona w uzasadnieniu zażalenia argumentacja nie mogła się ostać. Sprowadzała się ona bowiem do wydanej wobec skarżącej decyzji organów podatkowych. Sąd pierwszej instancji wydając orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy nie rozstrzygał o zasadności wydanej przez organy podatkowe decyzji.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.