Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Go 1162/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania S. M. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 22 września 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2005 r.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, wskazując, że skarżący nie przedłożył wskazanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń mających na celu ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodacy. Przesłał natomiast pismo, w którym oświadczył, że z jego majątku prowadzona jest egzekucja administracyjna, w ramach której zajęto rachunki bankowe oraz ustanowiono zastaw na ruchomościach, w związku z czym nie dysponuje on środkami wystarczającymi na pokrycie kosztów postępowania.
Po złożeniu przez skarżącego sprzeciwu Sąd wezwał go ponownie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń w celu oceny jego sytuacji majątkowej.
W odpowiedzi na to wezwanie skarżący również nie przedłożył żądanych dokumentów i oświadczeń. Uzasadniał, że z powodu zajęć komorniczych, zastawu skarbowego oraz niemożności prowadzenia działalności gospodarczej z powodu nieposiadania bieżących środków na jej prowadzenie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W piśmie tym zwrócił się również o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów, gdyż jego zdaniem termin wyznaczony przez Sąd był zbyt krótki do tego, by mógł je złożyć w terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym zakresie wniosek. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy uzasadnionym jest przyznanie prawa pomocy zależy od oceny tych okoliczności przez sąd.
W oparciu o całokształt złożonych dokumentów, w szczególności sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy, opartą na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony, Sąd I instancji uznał, że przyznanie prawa pomocy byłoby nieuzasadnione.
Analizując dotychczasowy przebieg postępowania, w szczególności od momentu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd I instancji doszedł do wniosku, że skarżący nawet w minimalnym zakresie nie uprawdopodobnił, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu I instancji nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącego, że termin wyznaczony przez Sąd do przedłożenia dokumentów i oświadczeń wymienionych w piśmie z 25 stycznia 2011 r. był zbyt krótki. Podkreślono, że skarżący uprzednio (pismem z 10 grudnia 2010 r.) był już wzywany o te same dokumenty, a mimo upływu ponad miesiąca nie zdołał zgromadzić i przedłożyć żadnego z żądanych dokumentów i oświadczeń.
Pismem z 16 lutego 2011 r. (przed otrzymaniem odpisu wskazanego wyżej postanowienia) wnioskodawca przedłożył szereg dokumentów, w tym:
- - wyciągi z rachunku bankowego na dzień 5 stycznia 2011 r., 31 grudnia 2010 r., 8 grudnia 2010 r., 6 grudnia 2010 r., 3 grudnia 2010 r., 2 grudnia 2010 r., z których wynika, iż skarżący dokonywał pojedynczych transakcji, a wolne środki na dzień 5 stycznia 2011 r. wynosiły 536,83 zł;
- - zestawienie kosztów uzyskania przychodów z działalności gospodarczej za okres od listopada 2010 r. do stycznia 2011 r., które wyniosły 11.026,28 zł, przy przychodach w wysokości 10,21 zł;
- - zestawienie kosztów i przychodów z gospodarstwa rolnego za 2010 r., z którego wynika, iż koszty te wyniosły 195.515,59 zł, a przychody pochodzące ze sprzedaży zbóż 222.332,80 zł;
- - odpisy deklaracji miesięcznych dla podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od listopada 2010 r. do marca 2011 r., z których wynika, że sumaryczna wartość netto nabytych towarów i usług za ten okres wyniosła 12.441 zł;
- - oświadczenie o ilości i wartości posiadanych samochodów oraz sprzętu rolniczego, z którego wynika, iż oprócz samochodów (ciężarowy mercedes - rok produkcji 1998, dostawczy mercedes - rok produkcji 2002 oraz osobowy Daewoo Matiz - rok produkcji 2001) posiada on liczny sprzęt rolniczy, w tym kombajn zbożowy CLASS wyprodukowany w 2006;
- - oświadczenie o miesięcznych obciążeniach związanych ze spłatą kredytu (6.282 zł z terminem spłaty lipiec 2012 r.);
- - oświadczenie o miesięcznych kosztach związanych z utrzymaniem córki na studiach (1.400 zł).
- - dwie decyzje ustalające wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 r.
W zażaleniu na postanowienie z 8 lutego 2011 r. skarżący wniósł o jego uchylenie, podnosząc, że uzasadnienie postanowienia jest niezrozumiałe, gdyż nie jest jasne, w jaki sposób Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nawet w minimalnym zakresie nie uprawdopodobnił, że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Tymczasem nie jest to prawdą, gdyż skarżący wskazał na szeroki zakres prowadzonej przeciwko niemu egzekucji administracyjnej, w tym zajęcie rachunków bankowych oraz ustanowienie zastawu. Poza tym skarżący złożył żądane przez Sąd dokumenty, do których Wojewódzki Sąd Administracyjny się nie odniósł, choć z ich treści wynika, że skarżącemu powinno być przyznane prawo pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zwrócić uwagę trzeba, że w świetle art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym przez Sąd terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że wezwanie o złożenie oświadczeń i przedłożenie dokumentów było do wnioskodawcy wystosowywane dwukrotnie, jak i to, że skarżący nie uczynił tym wezwaniom zadość w zakreślonym terminie. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, skarżący miał w związku z tym w istocie ponad miesiąc na zgromadzenie i przedłożenie żądanych danych. Zważywszy nadto na to, że większość z tych informacji miała mieć charakter oświadczenia wnioskodawcy, nie można się zgodzić, że niemożliwe było wypełnienie wezwań w zakreślonym przez Sąd terminie. Nie dysponując precyzyjnymi danymi na temat sytuacji majątkowej skarżącego słusznie Sąd I instancji uznał, że skarżący, na którym ciążył obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wykazał, iż spełnia wymogi z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Podkreślenia bowiem wymaga, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego (por. art. 199 i art. 220 P.p.s.a.). Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. Stwierdzić co prawda należy, że Sąd I instancji nie odniósł się do poszczególnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącego, którymi dysponował w aktach sprawy (wniosek złożony na formularzu PPF i inne pisma procesowe, gdzie skarżący wskazywał np. na toczące się postępowanie egzekucyjne), co nie zasługuje na aprobatę, jednakże nie ulega wątpliwości, że brak zastosowania się do wezwania, którego celem było uzyskanie precyzyjniejszych danych na temat sytuacji skarżącego powodował uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, a ogólnikowość twierdzeń w zakresie np. egzekucji nie pozwalała na uznanie, że w wystarczający sposób skarżący wykazał spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Stąd też brak szczegółowego odniesienia się do poszczególnych informacji podanych przez skarżącego nie wpływa w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na prawidłową konkluzję Sądu I instancji o niespełnianiu przez stronę wymogów koniecznych do przyznania jej prawa pomocy.
Niezasadnie też strona uważa, że przedłożone przez nią (po zakreślonym do tej czynności terminie) dokumenty i oświadczenia świadczą o konieczności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważenia wymaga, że w innych sprawach skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny, dysponując tymi oświadczeniami i dokumentami, oddalał wnioski strony, wskazując m.in. na istotne sprzeczności w podanych informacjach, nieprawidłowe wypełnienie wezwania w zakresie np. wyciągów z rachunków bankowych i to, że porównanie wydatków i ujawnionych w toku postępowania dochodów skarżącego wskazuje na to, że jego dochody są wyższe niż te, na które wnioskodawca się powołuje. Zażalenia na te postanowienia zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. postanowienia NSA z 26 maja 2011 r., I FZ 130-133/11). Niewiarygodność informacji udzielanych przez skarżącego w zakresie jego sytuacji finansowej znajduje bezpośrednie potwierdzenie w znajdujących się w aktach przedmiotowej sprawy dokumentach dotyczących płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny pismem z 14 marca 2011 r. zwrócił się mianowicie do skarżącego o udzielenie informacji o tym, czy w latach 2010-2011 otrzymywał on dopłaty bezpośrednie, a jeśli tak, to w jakich miesiącach i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z 21 marca 2011 r. wskazał, że w latach 2010-2011 nie otrzymał dopłat bezpośrednich, a Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie rozpoczęła jeszcze wypłat płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za rok 2010. Tymczasem – również pismem z 14 marca 2011 r. - Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się o udzielenie analogicznych danych do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w odpowiedzi uzyskując informację, że skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w 2010 r., na który otrzymał płatności w kwocie 33.745,83 zł, która to suma została przekazana na konto skarżącego 18 lutego 2011 r. Powyższe świadczy również o niespełnianiu przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy.
Oceniając informacje, częstokroć sprzeczne, przedstawione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy przez wnioskodawcę, biorąc przy tym pod uwagę brak potwierdzenia części twierdzeń jakąkolwiek dokumentacją, jak i niewypełnienie w sposób prawidłowy wezwań do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych oraz uwzględniając sprzeczność oświadczeń skarżącego z dokumentacją uzyskaną z innych źródeł (w zakresie płatności bezpośrednich) uznać zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy, że prawidłowe było stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Ponieważ ciężar wykazania wymogów ustawowych w tym zakresie – jak już wyżej wskazano – leży po stronie wnioskodawcy, zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.