Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 32/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." oddalił wniosek K. A. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz pełnoletnim synem. Na ich majątek składa się: niewykończony dom o pow. 200 m2, nieruchomości rolne o pow. 1,34 ha, gdzie część obciążona jest hipoteką, a także udział wynoszący 1/8 części we własności domu rodzinnego, wybudowanego w 1936 r. Źródłem utrzymania skarżącego i jego żony są pobierane przez nich świadczenia emerytalne, w wysokości 1828,58 zł i 1209,17 zł brutto miesięcznie, a także dochody z prowadzonego gospodarstwa agroturystycznego. Syn skarżącego jest osobą bezrobotną. Jeżeli chodzi o dochody z agroturystyki to skarżący w swoim oświadczeniu zaznaczył, że mają one charakter sezonowy.
Przedstawiając listę wydatków skarżący podał, że składają się na nie: spłata kredytu hipotecznego w wysokości 700 zł miesięcznie, koszty zakupu leków, w wysokości 200 zł, a także koszty zakupu polisy ubezpieczeniowej na dom oraz koszty mediów.
Uzupełniając oświadczenie na wezwanie Sądu skarżący stwierdził, że w budynku który zajmuje znajdują się cztery pokoje przeznaczone na wynajem dla turystów, a jego dochód z agroturystyki za 2010 r. nie przekroczył kwoty 7 000 zł. Oprócz tego przedłożył: roczne obliczenie podatku przez organ rentowy, kopię decyzji Wójta Gminy C., ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne za 2009 r., w kwocie 237 zł, zestawienie operacji z karty kredytowej z dnia 11 stycznia 2011 r., z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku wynosi 908,92, zł, potwierdzenie salda rachunku bankowego, zgodnie z którym saldo tego rachunku wynosi -7 474,76 zł, zestawienie operacji z rachunku bankowego, kserokopie rachunków za odprowadzanie ścieków, harmonogram spłat kredytu hipotecznego, z którego wynika, że raty obejmujące spłatę części kapitału i odsetek od tego kredytu, w lutym i marcu 2011 r. wynoszą po 426,34 zł, natomiast saldo zadłużenia, na dzień 1 lutego 2011 r., wynosi 56 123,12 zł.
Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący przedstawił w sposób wiarygodny swoją sytuację rodzinną i majątkową, a przytaczane przez niego okoliczności nie budzą wątpliwości. Jednakże wynikający z nich stan faktyczny nie uprawnia do stwierdzenia, że konieczność uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie mogłaby pociągnąć za sobą tak daleko idące skutki, jak pozbawienie skarżącego i jego rodzinę środków utrzymania. Taka ocena, zdaniem Sądu, wynika przede wszystkim z porównania wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego domowników (wynoszących 3 037,75 zł brutto miesięcznie, których uzupełnienie stanowią dochody z gospodarstwa agroturystycznego, w wysokości ok. 7 000 zł rocznie), z kwotą comiesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu, które nie odbiegają od średnich kosztów utrzymania trzyosobowej rodziny, a także wysokością wpisu w przedmiotowej sprawie.
Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu stwierdził, że zsumowane przez Sąd dochody jego rodziny nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistości. Stwierdził, że uzyskiwane środki są na bieżąco przeznaczane na ściśle określone wydatki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw i tym samym musi podlegać oddaleniu.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącego. Skarżący, jak wynika z oświadczenia, miesięcznie wraz z żoną uzyskuje stabilny dochód, który wyklucza uznanie go za osobę znajdującą się w ubóstwie. Zestawienie wydatków oraz dochodów, a także posiadanego majątku, pozwala stwierdzić, że wobec skarżącego zastosowanie instytucji prawa pomocy byłoby niezasadne. Jest to bowiem instytucja wyjątkowa, stosowana jedynie w szczególnych okolicznościach, które w sprawie rozpoznawanej nie nastąpiły.
Należy zauważyć, że strony co do zasady, same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej - art. 199 P.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowo-administracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwa, co w istocie oznacza, że pokrywane są m. in. z danin publicznych wnoszonych przez innych podatników, często znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może bez pomocy państwa zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Podkreślenia wymaga również, że na stronie, w rozpoznawanej sprawie, ciąży obowiązek uiszczenia opłaty stałej – wpisu od skargi, w kwocie 500 zł i to właśnie ta kwota, w zestawieniu z osiąganymi dochodami, nie dawała podstaw do uznania, że jej uiszczenie spowoduje wystąpienie ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Powyższej oceny skarżący w złożonym zażaleniu w żaden sposób nie podważył, nie podając żadnych konkretnych zarzutów dotyczących ustalenia stanu faktycznego. W szczególności nie wyjaśnił na czym miałyby polegać rozbieżności między kwotami dochodów zsumowanymi przez Sąd pierwszej instancji a stanem rzeczywistym.
W tym stanie sprawy należało stanowisko Sądu pierwszej instancji uznać za prawidłowe i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.