Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 17/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej przez M. S.A. w W. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 listopada 2012 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od lutego do listopada 2007 r.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona w swym, zawartym w skardze, wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ograniczyła się jedynie do sformułowania samego wniosku i podniesienia, że istnienie zobowiązania podatkowego określonego decyzjami wydanymi w sprawie jest wysoce wątpliwe, a wykonanie decyzji przed rozpoznaniem skargi mogłoby spowodować dla niej istotną szkodę, ze względu na wysokość określonego zobowiązania podatkowego, w niebagatelnym stopniu wpływając na możliwość prowadzenia dalszej działalności spółki oraz bieżącego realizowania jej zobowiązań. Zdaniem strony w konsekwencji spowodowałoby to znaczną szkodę niedającą się w przyszłości naprawić. Sąd zaznaczył, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów na poparcie swoich argumentów.
Oddalając wniosek Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ocena, czy w sprawie zaistniały przesłanki z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), w dużym stopniu zależy od argumentacji przedstawionej we wniosku, stąd powinien on być wnikliwie uzasadniony – konieczna jest spójna argumentacja, poparta faktami oraz odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadnią wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Brak uzasadnienia wniosku lub uzasadnienie go w sposób lakoniczny, sprowadzający się w gruncie rzeczy do przytoczenia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., uniemożliwia ocenę, czy przesłanki te w sprawie zachodzą.
Sąd zaznaczył też, że sąd administracyjny nie dokonuje żadnych ustaleń faktycznych w sprawie o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zatem do strony należy takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami, sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za uwzględnieniem wniosku i możliwość zweryfikowania tej wiedzy. Dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. W przedmiotowej sprawie strona tego nie zrobiła, a z przedstawionych przez nią okoliczności nie wynika, by zachodziły przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Sąd pierwszej instancji zaznaczył też, że w toku rozpoznawania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji sąd nie dokonuje oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, stąd brak było możliwości wzięcia pod uwagę merytorycznych zarzutów skargi i przekonania skarżącej o naruszaniu przez zaskarżoną decyzję prawa. Sąd wskazał także, że obowiązkiem skarżącej jest zabezpieczenie wystarczających środków finansowych dla uregulowania jej zobowiązań, w tym danin publicznoprawnych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa. Zdaniem strony zaskarżone postanowienie narusza art. 61 § 3 P.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ze wskazaniem, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy w istocie rzeczy przesłanki te wynikają wprost z treści skargi.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że wymienione w skardze przesłanki wstrzymania wykonania decyzji zostały na tyle uzasadnione, że ich istnienie jest niewątpliwe. W pierwszej kolejności strona podała, że samo istnienie zobowiązania podatkowego objętego zaskarżoną decyzją jest wątpliwe – wynika to zarówno z materiału dowodowego sprawy, jak i z obszernej argumentacji skargi. Nadto przesłanką wstrzymania wykonania decyzji jest okoliczność, że jej wykonanie spowodowałoby istotne utrudnienie dla prowadzenia działalności gospodarczej spółki i uniemożliwiłoby praktycznie zaspokajanie jej wymagalnych zobowiązań – wynika to bezspornie z samej wysokości zobowiązania podatkowego określonego w zaskarżonej decyzji. Bezzasadnie też WSA wskazał na obowiązek zabezpieczenia środków finansowych wystarczających do uregulowania zobowiązań spółki – o takim obowiązku nie sposób mówić w przypadku obciążenia nienależnym zobowiązaniem podatkowym.
Z uwagi na wysokość nałożonego zobowiązania podatkowego oraz jego wysoce prawdopodobną nienależność, należy zdaniem spółki uznać, że po jej stronie występuje niebezpieczeństwo wystąpienia znacznej szkody.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy przede wszystkim podkreślić, że wniesienie skargi, zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a., nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji, zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej, mimo jej zaskarżenia. Sąd administracyjny może jednak, stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a., na wniosek strony wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części zaskarżonego aktu lub czynności, przy spełnieniu przesłanek z tego przepisu, tj. zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania, która powinna mieć świadomość, że uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji (por. np. postanowienie NSA z 26 listopada 2007 r., II FZ 338/07). Konieczne jest zatem wykazanie we wniosku szczegółowych przyczyn uzasadniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a.
Analizując pod tym względem argumentację zaprezentowaną przez stronę w toku niniejszego postępowania wpadkowego uznać w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy, że skarżąca nie wykazała, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Z rozpatrywanego zażalenia wynika, że zaistnienie przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. strona wywodzi z dwóch okoliczności – zasadności skargi i wysokości określonego zaskarżoną decyzją zobowiązania podatkowego. Wbrew mniemaniu spólki, żaden z tych argumentów nie przemawia za stwierdzeniem, że zachodzi w sytuacji strony niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody.
Po pierwsze, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w toku postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie jest badana zgodność z prawem tejże decyzji. Przekonanie strony o nienależności określonego zaskarżoną decyzją zobowiązania podatkowego, niezależnie od tego czy jest obiektywnie słuszne, czy nie, pozostaje bez wpływu na ocenę wniosku, gdyż przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. odnoszą się do kwalifikowanej dotkliwości wywołanej dla wnioskodawcy w związku z wykonaniem zaskarżonego aktu administracyjnego, a nie merytorycznej oceny podejmowanych przez organy czynności. Zgodność z prawem zaskarżonej decyzji jest obojętna z punktu widzenia treści art. 61 § 3 P.p.s.a., nie ma zatem żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej.
Drugi z argumentów strony dotyczy wysokości określonego decyzją zobowiązania podatkowego – z zażalenia wynika, że w ocenie skarżącej wysokość ta niejako automatycznie powinna być uznana za spełnienie przesłanki zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody. Ze stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić, abstrahuje ono bowiem w istocie od tego, że - jak już wskazano wyżej - zasadę stanowi wykonanie aktu lub czynności (art. 61 § 1 P.p.s.a.), a wywieranie skutków finansowych dla dłużnika jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej i choć skutki w tym zakresie są oczywiste i ujemne (prowadzą do zmniejszenia majątku zobowiązanego), instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Tylko niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków stanowi przesłankę umożliwiającą skorzystanie z instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Nie bez znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. jest też to, że w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi strony uiszczone już, a nienależne zobowiązanie będzie podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, stanowiącymi swoistą formę odszkodowania. Stąd też nie sposób podzielić stanowiska, które z samej wysokości zobowiązania podatkowego określonego w zaskarżonej decyzji wnioskuje o podstawie do wstrzymania jej wykonania. Oczywiście możliwe jest, że w okolicznościach danej sprawy wykonanie zobowiązania podatkowego w wysokości takiej jak wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie (tj. ok. 250 000 zł) w istocie doprowadziłoby do trudnych do odwrócenia skutków lub wyrządzenia znacznej szkody, jednak nieprzewidzenie w art. 61 § 3 P.p.s.a. wysokości wartości przedmiotu zaskarżenia, która automatycznie powodowałaby wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu oznacza, że ustawodawca zdecydował się na odejście od tak sztywnych kryteriów i uzależnienie udzielenia ochrony tymczasowej od sądowej oceny okoliczności poszczególnych przypadków.
Ocena ta wymaga natomiast dla swej miarodajności dysponowania przez sąd konkretnymi i aktualnymi danymi dotyczącymi sytuacji finansowej wnioskodawcy (i poparcia ich – przez stronę – dowodami w postaci dokumentów źródłowych), dopiero bowiem ich konfrontacja np. z wysokością określonego zaskarżoną decyzją zobowiązania podatkowego, może prowadzić do stwierdzenia wystąpienia przesłanki zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W przedmiotowej sprawie strona w żaden sposób nie wskazała (już nie mówiąc o udokumentowaniu), że w istocie wykonanie zaskarżonej decyzji może doprowadzić do tak dalece idących skutków, by można było stwierdzić spełnienie wymogów z art. 61 § 3 P.p.s.a. Gołosłowne i ogólnikowe twierdzenia o "istotnym utrudnieniu dla prowadzenia działalności gospodarczej" i "praktycznym uniemożliwieniu zaspokajania wymagalnych zobowiązań", bez potwierdzenia tych okoliczności aktualnymi danymi dotyczącymi np. wysokości dochodów i kosztów spółki, wielkości zatrudnienia, majątku oraz zadłużenia, nie mogą prowadzić do uznania zasadności argumentacji zażalenia, w istocie niemożliwe pozostaje bowiem stwierdzenie, że rzeczywiście spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Wbrew stanowisku strony argumentacja zawarta we wniosku i w zażaleniu w tym zakresie nie może być uznana za wystarczającą.
Stąd też zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Ocena ta jest przy tym prawidłowa niezależnie od wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu poglądu o generalnej konieczności zabezpieczenia przez skarżącą środków na regulowanie zobowiązań, w tym publicznoprawnych, którego to stanowiska w kontekście wymogów wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela. Abstrahując od możliwości zaistnienia okoliczności niezależnych od przedsiębiorcy, które zabezpieczenie takich środków mogą uniemożliwić, zgodzić się można co do zasady z poglądem strony, że trudno oczekiwać od niej zabezpieczenia środków na zobowiązanie, które w jej mniemaniu jest nienależne, tj. takie, którego się ona nie spodziewa. Jednak wskazany argument Sądu pierwszej instancji nie był jedynym, ani tym bardziej determinującym rozstrzygnięcie zaskarżonego postanowienia, stąd jego bezzasadność nie świadczy o konieczności uwzględnienia zażalenia.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.