Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt VIII SO/Wa 2/08, w oparciu o art. 220 § 1 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wezwano K. i I. L. do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego od ich wniosku o ukaranie Dyrektora Izby Skarbowej w W. grzywną. Wysokość wpisu określono na 100 zł, stosownie do § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).
W zażaleniu na powyższe zarządzenie I. L. wniósł o jego uchylenie, twierdząc, iż nie ma on obowiązku uiszczenia wpisu od przedmiotowego wniosku, bowiem wniosek o wymierzenie grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. nie wszczyna nowego postępowania, odrębnego od tego, które zostało już uruchomione skargą. Postępowanie wszczęte tym wnioskiem powinno być traktowane jako incydentalne, ściśle wiążące się z już wniesioną skargą, stąd też strona nie ma obowiązku uiszczenia wpisu od tego wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Należy przede wszystkim zauważyć, że art. 230 § 2 p.p.s.a. nie zawiera zamkniętego katalogu pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym, od których pobiera się wpis (skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania). W piśmiennictwie (por. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; Zakamycze 2006, str. 527) oraz w orzecznictwie (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., OZ 1018/04 oraz postanowienie NSA z dnia 11 października 2006 r., I FZ 298/06) nie budzi wątpliwości, że do pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji, od których pobiera się wpis, należy również zaliczyć wnioski wszczynające postępowanie. Zgodnie bowiem z art. 64 § 3 p.p.s.a. do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
To stanowisko znalazło także wyraz w § 4 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., który stanowi, że wpis stały od wniosku o wszczęcie postępowania, bez względu na przedmiot sprawy, wynosi 100 zł.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do przesądzenia, czy wniosek o wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. jest wnioskiem wszczynającym postępowanie, o którym mowa w art. 63 i art. 64 p.p.s.a. i czy w związku z tym ma do niego zastosowanie ogólna reguła wynikająca z art. 230 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, wpis pobierany jest od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji.
Na powyższe pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Zgodnie bowiem z art. 55 § 1 p.p.s.a. w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. - przekazanie skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Okoliczność, że organ zastosował się bądź nie, do dyspozycji art. 54 § 2 p.p.s.a. zostaje jednak ustalona dopiero przez Sąd w postępowaniu wszczętym wnioskiem o wymierzenie organowi grzywny. Dopiero bowiem przesądzenie o stanie faktycznym sprawy, tj. ustalenie, że skarga wraz z aktami nie została przez organ wysłana, czyni postępowanie z wniosku zasadnym. W przeciwnym wypadku postępowanie to byłoby bezprzedmiotowe, bowiem regulacja zawarta w art. 55 § 1 p.p.s.a. zmierza do dyscyplinowania organów administracji publicznej, co oznacza, że wymierzenie grzywny jest środkiem służącym do realizacji tego celu.
Gdyby przyjąć, że postępowanie z wniosku o wymierzenie organowi grzywny ma jedynie charakter wpadkowy, to postanowienie rozstrzygające ten wniosek nie miałoby oparcia w zawisłej sprawie, gdyż takowej zazwyczaj jeszcze nie ma. Innymi słowy, skoro instytucja z art. 55 § 1 p.p.s.a. znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacji, gdy w sądzie brak jest skargi inicjującej sprawę, to nie sposób twierdzić, iż wniosek z powołanego przepisu wszczyna jedynie postępowanie incydentalne, którego byt jest zależny od bytu samej sprawy. Powyższego nie zmienia okoliczność, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy akta wraz ze skargą zostały przesłane, jednakże – w ocenie wnioskodawcy – w stanie niekompletnym. Okoliczność ta bowiem nie może być uznana za mającą decydujący wpływ na charakter wniosku z art. 55 § 1 p.p.s.a., który nie może być zależny od stanu faktycznego danej sprawy. Należy mieć tu bowiem na uwadze stypizowany przypadek zastosowania wskazanej instytucji i cel nadany jej jako normie generalnej i abstrakcyjnej przez ustawodawcę.
Wobec tego należy uznać, że postępowanie z wniosku o wymierzenie organowi grzywny wszczyna odrębne postępowanie sądowe (art. 63 i art. 64 p.p.s.a.) niezależnie od postępowania wszczętego skargą na decyzję organu, mimo że jest z tym postępowaniem związane.
Za przyjęciem powyższego poglądu przemawia również okoliczność, że wniosek, o którym mowa w art. 63 p.p.s.a. składa się, zgodnie z art. 64 § 1 p.p.s.a., bezpośrednio do sądu, tak jak ma to miejsce w przypadku wymierzenia organowi grzywny. Trudno bowiem byłoby wyobrazić sobie sytuację, w której wniosek kierowany do sądu z powodów wymienionych w art. 55 § 1 w zw. z art. 54 § 2 p.p.s.a., strona składałaby za pośrednictwem organu.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podzielił poglądu wyrażonego w powołanym w zażaleniu postanowieniu NSA z dnia 8 grudnia 2005 r., II OZ 1197/05, LEX nr 163919, iż wniosek o wymierzenie organowi grzywny nie wszczyna nowego postępowania, odrębnego od tego, które zostało uruchomione skargą i w związku z tym strona nie ma obowiązku uiszczenia wpisu od tego wniosku. Za przyjęciem odmiennego poglądu przemawia fakt, że przedmiot obydwu postępowań jest zgoła odmienny. W przypadku skargi przedmiotem rozstrzygnięcia sądu jest bowiem akt administracyjny, którego ta skarga dotyczy, podczas gdy w przypadku wniosku o wymierzenie organowi grzywny sąd zajmuje się jedynie kwestią ewentualnego niewywiązania się organu z obowiązków nałożonych na niego w drodze art. 54 § 2 p.p.s.a. Wskazać też można na nowsze orzecznictwo w tej kwestii, które prezentuje stanowisko analogiczne do tego, za którym opowiada się w przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny – por. postanowienie NSA z dnia 23 maja 2007 r., II GZ 77/07 czy postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2007 r., II OZ 1104/07.
Pogląd ten został także zaakceptowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2008 r., II FPS 1/08, który na pierwsze z przedstawionych mu przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego pytań: "Czy wniosek o wymierzenie organowi grzywny, wymieniony w art. 55 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jest pismem wszczynającym postępowanie w rozumieniu art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a., od którego pobiera się wpis sądowy ?" udzielił odpowiedzi twierdzącej: "wniosek o wymierzenie organowi grzywny, wymieniony w art. 55 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie w rozumieniu art. 63 p.p.s.a., od którego na podstawie art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. pobiera się wpis sądowy".
Z powyższych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.