Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie sygn. akt III SA/GL 1542/07 - ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 12 września 2007 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego - odmówił przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Sąd wskazał, iż wnioskiem z dnia 10 lipca 2008 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu, które to żądanie następnie powtórzył na urzędowym formularzu (druk PPF). Uwzględniając realia rozpatrywanej sprawy - w szczególności możliwości zarobkowe skarżącego (stała emerytura, prowadzenie działalności gospodarczej, która przynosiła w roku 2006 i 2007 r. straty, wynikające jednakże z dużych wydatków dotyczących tej działalności, pełnienie obowiązków prezesa spółki "G.", dożywotnia gaża wypłacana od tejże spółki w kwocie 1000 zł miesięcznie - wynikająca z załącznika Nr 02/08/2007 do umowy przedwstępnej kupna-sprzedaży z dnia 23 sierpnia 2007 r.), jego sytuację majątkowa (posiadanie udziałów w spółce "G.") oraz ponoszone koszty utrzymania (które nie mogły być uwzględnione w podanej przez niego kwocie, bowiem użytkuje on nieodpłatnie mieszkanie, na podstawie umowy darowizny tego mieszkania zawartej przez niego z wnukiem), w kontekście regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy, Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny i przekonywujący jakoby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Na powyższe postanowienia skarżący złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał przede wszystkim na przyczyny jego trudnej sytuacji materialnej związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem. Kontestował stwierdzenia Sądu, że straty przedsiębiorstwa wynikały z niegospodarności - według niego, wynikały one bowiem z pogorszenia koniunktury na sprzedawane wyroby. W odniesieniu natomiast do twierdzenia o dożywotniej gaży wskazał, że mimo, iż postanowienia w tym przedmiocie znalazły się w umowie przedwstępnej sprzedaży, to jako że nie były zawarte w sporządzonym akcie notarialnym straciły swą moc.
Ponadto podał, że pieniądze przekazane przez PTH "K." w miesiącu marcu i sierpniu (po 1000 zł) były rozliczeniami pomiędzy tym podmiotem a spółką "G.", w żadnym razie nie były przeznaczone na wypłatę gaży, czy też pobory prezesa spółki. Skarżący podkreślił, że wobec braku odpowiednich uregulowań odnośnie upadłości przedsiębiorstw prowadzonych przez osoby fizyczne, nastąpiło przekształcenie przedsiębiorstwa - PTH "K." w "G." spółka z o. o., w której całość udziałów w dniu 1.04.2008 r. przejął pan J. E. F., przy czym spółka do tej pory nie podjęła działalności i jej sytuacja jest zła.
Ponadto, w odniesieniu do aktualnej sytuacji majątkowej skarżący wyjaśnił, że: zakres świadczenia usług przez PTH "K." jest niewielki i z tego tytułu nie są osiągane wysokie dochody, które jedynie uzupełniają otrzymywaną emeryturę; ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, bowiem ma na utrzymaniu obłożnie chorą żonę, wymagającej stałej opieki i kosztownych leków, jak również dwoje dzieci w wieku szkolnym, z tego względu dochód otrzymywany nie wystarcza na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania własnej rodziny. Skarżący wskazał także, że uzasadnieniem przyznania mu pomocy prawnej jest jej przyznanie w innych sprawach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, lecz z powodów innych niż wskazane przez autora zażalenia.
Na wstępie należy przytoczyć treść przepisu artykułu 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej jako "P.p.s.a."), który stanowi, iż "Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych.".
W niniejszej sprawie, w dniu 21 kwietnia 2008 r. zapadło przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, na podstawie art. 58 § 1 pkt. 3 i art. 58 § 8 P.p.s.a. postanowienie - kończące postępowanie w sprawie, o odrzuceniu przedmiotowej skargi strony na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. Powyższe postanowienie zostało stronie skarżącej doręczone w dniu 14.05.2008 r., natomiast Dyrektorowi Izby Celnej w K. w dniu 30.04.2008 r. Wobec tego, że żadna ze wskazanych stron w terminie wynikającym z przepisu art. 173 § 1 P.p.s.a. nie zaskarżyła, tegoż postanowienia skargą kasacyjną, uznać trzeba, że z dniem 14.06.2008 r. stało się ono w świetle art. 168 § 1 P.p.s.a. prawomocne.
W kontekście wskazanego na wstępie art. 243 § 1 P.p.s.a., przez czas właściwy do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozumieć okres przypadający bezpośrednio przed wszczęciem postępowania, a więc zanim zostanie złożona skarga oraz okres w toku postępowania, czyli od momentu jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia. W tej sytuacji, niedopuszczalny był wniosek strony z dnia 10.07.2008 r. - w tym przedmiocie, doprecyzowany i uzupełniony pismem z dnia 20 sierpnia 2008 r., jako że został on złożony, po prawomocnym zakończeniu postępowania. Powyższego nie zmienia postanowienie Sądu z dnia 2 lutego 2009 r. o odrzuceniu zażalenia z dnia 10.07.2008 r., jako wniesionego po terminie na postanowienie z dnia 21 grudnia 2007 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien zatem, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a. wniosek w przedmiocie prawa pomocy jako niedopuszczalny odrzucić. W związku z tym, w oparciu o art. 189 w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany był uchylić zaskarżone postanowienie, a wniosek w przedmiocie prawa pomocy - odrzucić.