Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26.05.2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny umorzył postępowanie wywołane zażaleniem D. M. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23.03.2010 r., sygn. I SA/Ke 510/09, w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wobec cofnięcia tego środka odwoławczego.
Zażaleniu towarzyszył wniosek pełnomocnika z urzędu wymienionej o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej stronie w postępowaniu zażaleniowym, który zawierał wymagane prawem oświadczeniem o ich nieziszczeniu.
O kosztach tych nie orzeczono w powołanym wyżej postanowieniu tut. Sadu.
W tej sytuacji do tut. Sądu wpłynął w terminie z art. 157 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej "popsa" wniosek o uzupełnienie przedmiotowego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotowy wniosek co do zasady jest słuszny. W istocie opisane wyżej postanowienie nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu mimo, że przed jego podjęciem stosowne żądanie zostało zgłoszone.
W tej sytuacji zachodzą przesłanki z art. 157 § 1 popsa, stosowanym tu po myśli art. 166 w zw. z art. 193, art. 197 § 2 tej ustawy, do uzupełnienia opisanego postanowienia.
Co zaś się tyczy meritum żądania zawartego w przedmiotowym wniosku to w ocenie tut. Sądu jest ono przedwczesne i jako takie podlega oddaleniu.
W punkcie wyjścia takiej oceny odnotować trzeba, że przepis art. 250 popsa stanowi generalną regułę, w myśl której wymienionym w tym unormowaniu pełnomocnikom, w tym doradcy podatkowemu, należy się wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu. Unormowanie to nie zawiera jednak postanowień dotyczących zasad orzekania w tej materii. Stąd też uzasadnione wydaje się odesłanie w tym zakresie do unormowań mających za przedmiot orzekanie o kosztach postępowania. Wniosek taki wspiera fakt, że wynagrodzenie fachowego pełnomocnika wchodzi w zakres kosztów postępowania – o czym przesądza art. 205 § 2 popsa. Zatem per analogiam taki sam status posiadać musi wydatek ponoszony przez Skarb Państwa w zastępstwie za stronę korzystającą z prawa pomocy.
Powyższe uwagi mają istotne znaczenie dla sformułowanej wyżej oceny przedmiotowego żądania.
Otóż zauważyć należy, że zasady zwrotu kosztów postępowania stanowią przedmiot regulacji zawartych w rozdziale 1 Działu V popsa (art. 199 – 210). Z unormowań tych wynika, że prawodawca nie przewidział możliwości orzekania o kosztach w postępowaniu wpadkowym, jakim niewątpliwie jest postępowanie zażaleniowe. A contrario wniosek taki wynika z treści art. 200 – 201 oraz art. 203 – 204 popsa. Wprost zaś da się go wyprowadzić z treści art. 209 ustawy, zgodnie z którym orzeczenie o kosztach zawrzeć należy w orzeczeniu:
- a) uwzględniającym skargę,
- b) określonym w art. 201, 203 i 204.
Brak jest zatem podstaw do orzekania o kosztach w innych niż wymienione w art. 209 popsa orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji. Powyższe stanowi bowiem wyraz zasady koncentracji kosztów postępowania.
W braku odmiennych regulacji zasadę tą odnieść należy także do trybu i zasad wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Dla takiej oceny nie bez znaczenia zresztą pozostaje fakt, że regulacja dotycząca wynagrodzenia rzeczonego pełnomocnika pomieszczona została przez prawodawcę w tym samym dziale (Dział V popsa), co przywołane wyżej przepisy. Kierując się zatem regułami wykładni systemowo – funkcjonalnej dojść należy do przekonania, że w przypadku, gdy w toku danej instancji toczą się postępowania wpadkowe, które kończone są orzeczeniami nie rozstrzygającymi sprawy co do istoty (czyli orzeczeniami, które nie mieszczą się w katalogu orzeczeń wymienionych w art. 209 popsa) koszty nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu winny być rozliczone dopiero w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji. Brak jest bowiem unormowania ustawowego, które zaprzeczałoby takiej konkluzji, która zarazem – co trzeba wyraźnie zaznaczyć – nie wyklucza a wprost podkreśla potrzebę przyznania kosztów postępowania wpadkowego w przypadku, gdy prawo je przewiduje, w jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 popsa.
Kierując się zatem tymi względami Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 157 § 1 – 2 w zw. z art. 166 oraz art. 209 i 250 popsa, orzekł jak w sentencji.