Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 września 2022 r., sygn. akt I FZ 155/22

Uzasadnienie

1. 1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji
2. 1.1. Postanowieniem z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Op 77/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił R. R. (dalej: Skarżący lub Strona) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 grudnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2016 r.
3. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji
4. 2.1. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 lutego 2022 r. wezwano poprzez pełnomocnika Skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.490 zł w związku z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535). W wezwaniu określono siedmiodniowy termin do uiszczenia wskazanej kwoty, liczony od dnia otrzymania wezwania, sposób jego uiszczenia, jak również zastrzeżono rygor w postaci odrzucenia skargi w przypadku nieuzupełnienia wpisu w wyznaczonym terminie (k. 43 akt sądowych).

Z pozyskanego od Poczty Polskiej S.A. duplikatu potwierdzenia odbioru wynika, że odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi został doręczony pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 28 lutego 2022 r. (k. 66 akt sądowych). Siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu upływał więc w dniu 7 marca 2022 r. Wobec braku uiszczenia wpisu, postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 77/22, Sąd odrzucił skargę Strony jako nieopłaconą (k. 71 akt sądowych).

1. 2.2. Pismem z dnia 4 maja 2022 r., nadanym również w tej dacie, Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, jednocześnie dokonując wpłaty (k. 82 i 83 akt sądowych). W uzasadnieniu wyjaśnił, że uchybienie terminu nie zostało przez niego zawinione, a wynikało z kilku okoliczności, w tym wywołanych epidemią Covid-19, która nosiła wszelkie znamiona siły wyższej. Podał, że: - zatrudniał niewielką liczbę osób do prowadzenia codziennej administracji, a w ramach tejże administracji jedna osoba zajmuje się prowadzeniem rozliczeń w imieniu Skarżącego, ale jedynie na wyraźne jego polecenie, przy czym oboje (zresztą, jak większość personelu) przebyli chorobę wywołaną wirusem SARS-CoV-2, co przejawiało się i wciąż przejawia tzw. mgłą mózgową, której skutkiem są zaburzenia postrzegania i pamięci krótkotrwałej oraz koncentracji; - w czasie biegu terminu na uiszczenie wpisu, a także później Skarżący przebywał u córki w Niemczech; - zlecenie wykonania przelewu kwoty wpisu wskazanego przez Sąd nie było możliwe, w szczególności z uwagi na brak dostępu przez uprawnione osoby do systemów transakcyjnych, w terminie zakreślonym przez Sąd.
2. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji
3. 3.1. W motywach rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, Sąd wskazał, że wniosek rozpoznał merytorycznie, gdyż z jego treści nie wynikało w sposób jednoznaczny, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu.

1. 3.2. Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że: - Skarżący ustanowił w sprawie zawodowego pełnomocnika, któremu doręczone zostało zrządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.490 zł; - we wniosku o przywrócenie terminu nie zostały opisane okoliczności przekazania Skarżącemu przez pełnomocnika informacji o konieczności uiszczenia wpisu; - w sytuacji jednak, gdy stronę reprezentuje zawodowy pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu trzeba oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego, gdyż to właśnie na takim pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych; - pełnomocnik zawodowy podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomości procedury sądowej i dlatego winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy; - w tej sprawie pełnomocnik nie przybliżył we wniosku okoliczności związanych z przekazaniem informacji o konieczności uiszczenia wpisu swojemu mocodawcy; - oceniając zasadność wniosku nie można było pominąć faktu, że to na pełnomocniku Skarżącego ciążył obowiązek poinformowania strony o konieczności uiszczenia wpisu w terminie i skutkach niedokonania tej czynności, jak i dołożenia staranności, aby Strona terminowo opłaciła skargę; - podniesione przez pełnomocnika przyczyny uchybienia terminu nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione; - chociaż skutkiem przebycia choroby wywołanej zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 mogą być zaburzenia pamięci i koncentracji, jednak dla uprawdopodobnienia wystąpienia takiej okoliczności nie było wystarczające tylko ogólnikowe powołanie się na to, że Skarżący i jego współpracownicy przebyli chorobę wywołaną tym wirusem, bez uściślenia kiedy doszło do wystąpienia choroby, czy bez przedłożenia stosownej dokumentacji medycznej; - nie zostało uprawdopodobnione, że w czasie biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi Skarżący przebywał za granicą; - okoliczności przedstawione we wniosku nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione, a zatem nie stanowiły wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu; - okoliczność braku dostępu przez uprawnione osoby do systemów transakcyjnych nie została we wniosku dokładnej opisana, niemniej jednak przy udziale w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, nawet wystąpienie opisanych we wniosku przeszkód nie powinno skutkować nieterminowym dokonaniem czynności procesowych ponieważ to na pełnomocniku spoczywa obowiązek podejmowania niezbędnych działań na rzecz mocodawcy, przy czym wszelkie zaniechania w tym zakresie obciążają Skarżącego i nie stanowią podstawy do przywrócenia terminu.
2. 4. Zażalenie
3. 4.1. W zażaleniu na postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę [przez uwzględnienie wniosku] i przywrócenie terminu. Zarzucił Sądowi naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.) przez odmowę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

W uzasadnieniu zażalenia powtórzono argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Do zażalenia załączona została korespondencja e-mail pełnomocnika ze Skarżącym na potwierdzenie okoliczności przekazania mu wezwania do uiszczenia wpisu oraz oświadczenie córki Skarżącego mające potwierdzić pobyt Strony w Niemczech.

1. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
2. 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
3. 5.2. Z treści art. 85 P.p.s.a. wynika, że czynności w postępowaniu sądowym podjęte przez stronę po upływie terminu są bezskuteczne. Aby uniknąć negatywnych następstw uchybienia terminowi strona może skorzystać z przewidzianej w art. 86 P.p.s.a. instytucji przywrócenia terminu. W myśl § 1 tego przepisu jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - zgodnie z art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie.
4. 5.3. W niniejszej sprawie wpadkowej Skarżący w wyznaczonym terminie nie dokonał czynności uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.490 zł. Do zrealizowania tego obowiązku został wezwany Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 lutego 2022 r., które doręczono jego pełnomocnikowi w dniu 28 lutego 2022 r. (k. 66 akt sądowych). Mimo to Skarżący nie opłacił żądanej kwoty w terminie podanym w zarządzeniu, którego koniec przypadł na dzień 7 marca 2022 r. Następnie pismem z dnia 4 maja 2022 r. wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, powołując się na stan zdrowia większości i tak niewielkiej liczby zatrudnionych przez niego pracowników, w tym osoby zajmującej się prowadzeniem rozliczeń w jego imieniu, skutkujących brakiem dostępu przez uprawnione osoby do systemów transakcyjnych, a także swój pobyt w Niemczech u córki.
5. 5.4. Mając na uwadze, że wniosek złożony przez Skarżącego został uznany przez Sąd pierwszej instancji za wniesiony w terminie oraz że dokonana została czynność nim objęta (uiszczono wpis), prawidłowe było objęcie dalszymi rozważaniami trzeciego z warunków wynikających z art. 87 P.p.s.a., tj. kwestii uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.

Samo ogólnikowe wskazanie na zdarzenie jakim jest choroba, czy pobyt za granicą, nie mogło stanowić o braku winy Skarżącego w uchybieniu terminowi. Powinien bowiem uprawdopodobnić dlaczego choroba, czy ów pobyt zagraniczny miał wpływ na jego zaniechanie. Co więcej Skarżący na etapie składania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu w punkcie wyjścia nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie tych okoliczności faktycznych. Dołączone zaś do zażalenia załączniki (korespondencja Skarżącego z pełnomocnikiem, oświadczenie córki Skarżącego) nie mogły być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, albowiem ten ocenia jedynie prawidłowość wydanego postanowienia w ramach wówczas nakreślonych Sądowi pierwszej instancji przez wnioskodawcę.

Bezpodstawne było przy tym oczekiwanie Skarżącego co do powinności Sądu w zakresie wezwania go do uzupełnienia informacji w składanym wniosku. W świetle obowiązujących przepisów to na Skarżącym ciąży obowiązek należytego uprawdopodobnienia okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminowi, a jeśli powołuje się na określone fakty temu towarzyszące, to powinien je udowodnić.

5.5. W doktrynie i orzecznictwie sądowym przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody trudnej do przezwyciężenia. W przypadku reprezentacji przez zawodowego pełnomocnika, to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych.

Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przy odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie miało znaczenie działanie Skarżącego z udziałem zawodowego pełnomocnika, w stosunku, do którego brak winy w uchybieniu terminowi należało oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności wymaganego od tego rodzaju podmiotów. Pełnomocnikowi Strony prawidłowo doręczono wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi i w konsekwencji na nim ciążył obowiązek dołożenia należytej staranności, aby Skarżący w terminie uiścił żądany wpis. Ani w treści wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, ani w zażaleniu nie znalazły się dostatecznie uprawdopodobnione okoliczności świadczące o braku winy w uchybieniu terminowi przez Skarżącego.

1. 5.6. Wobec powyższego stwierdzić należało, że Strona, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, w czasie biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi nie dochowała staranności, jakiej należałoby wymagać od podmiotu należycie dbającego o swoje interesy. Zasadnie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

1. 5.7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.