Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Po 936/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek C. sp. z o.o. w P. o przyznanie prawa pomocy.
- 2. Sąd pierwszej instancji oddalając wniosek zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Ze względu na sytuację prawno-majątkową skarżącej, która faktycznie nie prowadzi żadnej działalności, lecz jednocześnie prowadzona jest obsługa prawna spółki, a ponadto pozostaje ona w powiązaniu kapitałowym z podmiotem działającym pod firmą "X. S.A." – który, jak wynika z akt, będąc w dobrej kondycji finansowej i majątkowej udziela spółce stałej pomocy, udostępniając jej lokale w swojej siedzibie i finansuje pomoc prawną dla spółki – Sąd uznał, że koszty postępowań prawnych (w tym sądowych) stanowią w obecnej sytuacji spółki niezbędne koszty jej funkcjonowania.
W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykazała, by konieczność uiszczenia przez nią wpisu sądowego odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie w ostatnich okresach spółka była w stanie ponieść w związku z prowadzonymi przez nią postępowaniami (kontrolnymi, administracyjnymi, sądowymi).
3. Na powyższe postanowienie pełnomocnicy spółki złożyli zażalenia. W zażaleniach zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.) polegające na uznaniu, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W zażaleniach wskazano na sytuację majątkową spółki podkreślając, że zaległości podatkowe wynoszą ok. 32 mln zł. Spółka dwukrotnie wnioskowała o upadłość jednak Sąd upadłościowy oddalał wnioski ze względu na to, że majątek spółki nie wystarczał na pokrycie kosztów postępowania. Stwierdzono również, że wspólnik spółki odmawia jej dalszej pomocy finansowej, a spółka nie jest w stanie przymusić udziałowca do dalej idącego zaangażowania finansowego.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie pełnomocnicy spółki złożyli dwa zażalenia. Z uwagi na ich tożsamość należało przyjąć, że w istocie pełnomocnicy spółki złożyli jedno zażalenie.
W zaskarżonym orzeczeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że spółka powinna skorzystać z pomocy finansowej swojego wspólnika. Ocenę taką należy podzielić. Z akt sprawy wynika bowiem, że jedynym udziałowcem spółki jest Spółka Akcyjna X. Spółka ta, jak przyjął Sąd pierwszej instancji, a czego nie zakwestionowano w zażaleniu, jest w dobrej kondycji finansowej i majątkowej. Z akt sprawy wynika, że Spółka X. udziela skarżącej stałej pomocy. W tej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nic nie stoi na przeszkodzie temu aby Spółka zwróciła się do swojego wspólnika o pomoc. W orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 702/11, Sąd zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych.
Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja zażalenia nie podważa skutecznie stanowiska Sądu pierwszej instancji. Z akt sprawy rzeczywiście wynika, że sytuacja majątkowa skarżącej jest bardzo trudna. Wysokość zaległości podatkowych oraz fakt oddalenia wniosku o upadłość przez Sąd upadłościowy na to wskazują. Nie zmienia to jednak okoliczności, że jedynym udziałowcem skarżącej jest Spółka będąca w dobrej kondycji finansowej i majątkowej co potwierdza chociażby to, że Spółka ta udostępnia lokale w swojej siedzibie i finansuje pomoc prawną dla spółki.
Podejmując takie rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny miał na względzie, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 u.p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.
Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628).
Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.