Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 10 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3024/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. Sp. z o.o. z siedzibą w M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wskazał, że spółka zawarła w skardze wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając, że wobec zablokowania wszystkich środków pieniężnych spółki oraz zajęcia jej środków trwałych, nie posiada środków na opłatę wpisu od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 100.000 zł. Wartość środków trwałych określiła na kwotę 487.930,64 zł. Za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w kwocie około 120.000 zł. Na wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych przedłożyła rachunek zysków i start, bilans, deklaracje VAT-7 od kwietnia do września 2014 r. oraz deklaracje CIT- 8 za okres grudzień 2012 r. oraz styczeń-grudzień 2013 r. Skarżąca przedłożyła ponadto wyciągi z dwóch rachunków bankowych.
Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem spółki był wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł. Oceniając jej sytuację finansową na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy Sąd odniósł się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej.
Odnosząc się do okoliczności zablokowania rachunków bankowych Sąd wskazał, że jak wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych za wrzesień 2014 r. spółka posiadała na nich debet w wysokości 102,52 zł oraz kwotę 89.173,71 zł. Zatem pozostała kwota wynikająca z przedstawionego bilansu pozostawała do dyspozycji spółki.
W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.) poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że spółka jest w stanie uiścić wpis sądowy w sytuacji gdy cały majątek spółki, w tym środki pieniężne, zostały zabezpieczone na mocy skarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powoływanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Należy podkreślić, że z treści art. 252 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym.
Odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak-Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r. s.628).
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W tym celu stosownie do art. 255 P.p.s.a. Sąd wezwał skarżącą spółkę do przedstawienia dodatkowych dokumentów, potwierdzających przytoczone we wniosku okoliczności. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 cytowanej ustawy regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą.
W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W ocenie tutejszego Sądu WSA dokonał wnikliwej i rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i doszedł do słusznego przekonania, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że spółka prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu przychody. Z przedłożonych deklaracji VAT – 7 wynika bowiem, że np. w sierpniu 2014 r. dokonała dostawy towarów w kwocie 1.778.625 zł oraz nabyła towary w kwocie 1.603.683 zł, a we wrześniu 2014 r. dokonała dostawy towarów w kwocie 1.792.532 zł oraz nabyła towary w kwocie 1.736.301 zł. Ponadto z rachunku zysków i strat wynika, że na koniec września 2014 r. uzyskała przychód w wysokości 16.400.609,99 zł. Zysk za ten okres wyniósł, jak wynika z przedstawionego bilansu sporządzonego na 30 września 2014 r. - 163.038,51 zł. Ponadto z przedstawionego rachunku zysków i strat wynika, że w 2013 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości 46.625.546,74 zł, a zysk wyniósł 213.734,56 zł. Środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych na wrzesień 2014 r. Skarżąca zgromadziła w wysokości 491.332,62 zł. Osiągane przez spółkę przychody i rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej są znacznej wielkości, a wartość przysługujących spółce należności krótkoterminowych w wysokości 753.839,34 zł oraz zapasy towarów w wysokości 248.825 zł (stany na wrzesień 2014 r.) również nie pozostają bez znaczenia.
Mając zatem na uwadze wielkość prowadzonej działalności i wysokość wpisu sądowego, który wynosi 500 zł, należy uznać, że jest to stosunkowo niska kwota, a spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Wobec nienaruszenia prawa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, Naczelny Sad Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.