Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1534/24 (k. 136 akt sądowych), na podstawie art. 88 w związku z art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) odrzucił wniosek P. sp. z o.o. z siedzibą w J. (dalej: Spółka lub Skarżąca) z dnia 18 czerwca 2024 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 29 listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r.
Sąd uznał ten wniosek za niedopuszczalny, gdyż został sporządzony przez adw. M. K. jako kuratora Spółki, ale bez wykazania - mimo wezwania Sądu - istnienia w dniu 18 czerwca 2024 r. tego rodzaju umocowania.
[Przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie wcześniej pod sygn. akt III SA/Wa 3/24 była już prowadzona inna sprawa ze skargi Spółki z dnia 29 listopada 2023 r. sporządzonej przez tegoż kuratora adw. M. K. na tę samą decyzję, ale rzeczona skarga, nadana w dniu 30 listopada 2023 r., została odrzucona prawomocnym postanowieniem z dnia 20 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 3/24, jako wniesiona po terminie. To zaś odrzucenie spowodowało złożenie wniosku z dnia 18 czerwca 2024 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze złożeniem kolejnej skargi tym razem z dnia 18 czerwca 2024 r., przy czym ta kolejna skarga została odrzucona postanowieniem z dnia 23 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1534/24, z dwóch powodów, a mianowicie złożenia jej po terminie, bo podanym na wstępie postanowieniem z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1534/24, odrzucony został wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi, oraz wniesienia jej przez osobę nieuprawnioną do reprezentacji Spółki (tu: kuratora) w dacie wniesienia owej skargi, czyli w dniu 18 czerwca 2024 r. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2026 r., sygn. akt I FZ 230/25, odrzucił zażalenie z dnia 21 lipca 2025 r., sporządzone przez pełnomocnika Spółki adw.
D. S. posługującego się dokumentem pełnomocnictwa z dnia 29 czerwca 2022 r., gdyż w chwili wnoszenia tego zażalenia zarząd Spółki pozostawał nieobsadzony i w konsekwencji ona sama nie mogła działać (nie miała zdolności procesowej), w tym dokonać tej czynności zaskarżenia, a jednocześnie sytuacja kilkuletniego nieobsadzania zarządu (poza jednostkowymi przypadkami kilkudniowego obsadzania zarządu, m.in. od 10 do 18 lutego 2025 r., gdy prezesem był R. S.) uzasadniała odstąpienie od konieczności wzywania Spółki do uzupełnienia tego braku - przyp. własny NSA].
2. Pismem z dnia 16 grudnia 2024 r., nadanym drogą pocztową w dniu 18 grudnia 2024 r., a sporządzonym przez adw. M. K. z ponownym wskazaniem na działanie w charakterze kuratora Spółki i w jej imieniu (a nie własnym - przyp. NSA), wniesione zostało zażalenie na przywołane na wstępie postanowienie Sądu z dnia 20 listopada 2024 r. odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (k. 149 akt sądowych). Od zażalenia tego została uiszczona opłata sądowa w kwocie 100 zł (k. 169 akt sądowych).
2.1. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 23 grudnia 2024 r. pismem sądowym z dnia 30 grudnia 2024 r. wezwano wspomnianego kuratora do usunięcia - w terminie 7 dni - braku formalnego zażalenia poprzez złożenie dokumentu z którego wynikałoby jego umocowanie na dzień 18 grudnia 2024 r. do wniesienia zażalenia w imieniu Spółki (informując, że przedłożony wyciąg z KRS nie wskazuje na taką okoliczność), a to pod rygorem odrzucenia zażalenia.
2.2. Przy odpowiedzi pisemnej z dnia 9 stycznia 2025 r. (k. 186-187 akt sądowych) adw. M. K. nie przedłożył dokumentu, który wykazywałby możliwość jego działania w dniu 18 grudnia 2024 r. w charakterze kuratora Spółki
Podał, że "w obrocie prawnym nie istnieje pozytywne orzeczenie stwierdzające trwanie kurateli dla Skarżącej". Domagał się przy tym zastosowania trybu przewidzianego w przepisach art. 30 § 1 lub art. 31 § 2 P.p.s.a.
- 2.3. Wobec niestwierdzenia w dniu 20 lipca 2026 r. podstaw do zastosowania w Sądzie pierwszej instancji przepisu art. 195 § 2 P.p.s.a. (k. 168 akt sądowych) względem zażalenia wniesionego w dniu 18 grudnia 2024 r. na postanowienie z dnia 20 listopada 2024 r. o odrzuceniu wniosku z dnia 18 czerwca 2024 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z dnia 18 czerwca 2024 r. na decyzję z dnia 29 listopada 2022 r., zażalenie to przedstawiono wraz z aktami Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
- 3.1. Zażalenie Spółki - wyrażone pismem z dnia 16 grudnia 2024 r. nadanym w dniu 18 grudnia 2024 r., sporządzone i wniesione w jej imieniu przez kuratora adw. M. K. - podlegało odrzuceniu. Mimo właściwego wezwania sądowego, braki formalne tego zażalenia nie zostały usunięte.
Nie doszło bowiem do wykazania dokumentem/dokumentami, że w dniu wniesienia zażalenia (18 grudnia 2024 r.), którym w tym przypadku było jego nadanie drogą pocztową za pośrednictwem operatora wyznaczonego (Poczty Polskiej), adw. M. K. posiadał status kuratora Spółki, czyli osoby uprawnionej do działania w jej imieniu.
Wspomnieć należało i to, że w owej istotnej dla zażalenia dacie Spółka nie miała obsadzonego zarządu - nie twierdzono aby było przeciwnie, czyli że rzeczona Spółka mogła samodzielnie działać poprzez jej organ (osobę/osoby powołane do zarządu).
3.2. Stosownie do art. 28 § 1 P.p.s.a osoby prawne [do nich zalicza się spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością] oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu.
Na podstawie art. 29 P.p.s.a. w ówczesnym brzmieniu organ lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu.
Kurator, powołując się na etapie zażaleniowym na działanie w takim charakterze i "w imieniu Spółki", nie dowiódł/nie wykazał w wyznaczonym terminie 7 dni, aby dysponował prawnym umocowaniem w tym zakresie. Tymczasem ciążył na nim tego rodzaju obowiązek, którego nie dopełnił, chociaż powinno być to dla niego oczywiste, zważywszy na posiadany status zawodowy (adwokat) i w sytuacji gdy wprost podawał, że podejmuje czynność procesową obejmującą wniesienie zażalenia nie na swoją rzecz i we własnym imieniu, lecz na rzecz i w imieniu innego podmiotu (tu: Spółki).
3.3. Nie można akceptować stanu, w którym adwokat - z założenia mający cechować się profesjonalizmem prawniczym - próbowałby realizować czynności procesowe za stronę nie upewniwszy się wcześniej w drodze pozyskania oraz zweryfikowania odpowiednich dokumentów, że może to czynić w jej imieniu, w danym czasie i zakresie. Mogłoby to stanowić przewinienie dyscyplinarne.
Zaniedbanie tego rodzaju podstawowych działań w istocie mogłoby też doprowadzić do przypisania jemu samemu danej czynności procesowej, skoro jej realizacji nie towarzyszy sprawdzenie istnienia stosownej causy umożliwiającej rzeczywiste występowanie w imieniu i na rzecz innego podmiotu niż on sam.
W tym przypadku przeszkodą jednak dla takiej kwalifikacji wniesionego zażalenia było to, że jego autor wyraźnie podał, że zastępuje Spółkę jako kurator i w jej imieniu składa zażalenie.
Należało zatem poprzestać na tych konstatacjach, które wcześniej zostały już zaprezentowane (zob. pkt 3.1 i pkt 3.2 niniejszego uzasadnienia).
- 3.4. Odnośnie do oczekiwania autora zażalenia, aby Sąd zastosował przepisy art. 30 § 1 lub art. 31 § 2 P.p.s.a. stwierdzić należało, że nie wystąpiły ku temu odpowiednie przesłanki.
- 3.4.1. Po pierwsze, przepis art. 30 § 1 P.p.s.a. dotyczy możliwości ustanowienia przez sąd kuratora dla "strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania", ale "na wniosek strony przeciwnej". Stroną przeciwną w tej sprawie był zaś organ podatkowy, który tego rodzaju wniosku nie składał. Nieporozumieniem było zatem domaganie się przez autora zażalenia, nota bene podającego się za kuratora, zastosowania tego przepisu w celu ustanowienia kuratora.
- 3.4.2. Po drugie, przewidziana dla sądu w art. 31 § 2 P.p.s.a. możliwość - nie zaś obowiązek - dopuszczenia tymczasowo do czynności strony niemającej zdolności sądowej lub procesowej albo osoby niemającej należytego ustawowego umocowania, w okolicznościach tej sprawy nie jawiła się jako usprawiedliwiona do skorzystania.
Powtórzyć należało, że w ramach sprawy dotyczącej skargi objętej wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2026 r., sygn. akt I FZ 230/25, odrzucił zażalenie Spółki z dnia 21 lipca 2025 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1534/24, odrzucające skargę Spółki z dna 18 czerwca 2024 r. na decyzję Dyrektora IAS z dnia 29 listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r. (zob. pkt 1 niniejszego uzasadnienia).
Sąd uznał wówczas, że tamto zażalenie było niedopuszczalne jako sporządzone i wniesione przez pełnomocnika Spółki (adw. D. S.) w chwili, gdy ta miała nieobsadzony zarząd, a więc nie mogła działać samodzielnie.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu tym odnotował i taką wartą przypomnienia okoliczność, że "sytuacja nieobsadzenia zarządu utrzymuje się od kilku już lat (poza jednostkowymi przypadkami kilkudniowego obsadzania zarządu), co znane jest Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu i uzasadnia odstąpienie od konieczności wzywania skarżącej spółki do uzupełnienia tego braku". W tym względzie odwołano się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w innej sprawie Spółki, a mianowicie z dnia 30 kwietnia 2026 r., sygn. akt I FZ 140/25.
W niniejszej zaś sprawie zażaleniowej o zastosowaniu trybu z art. 31 § 2 P.p.s.a. tym bardziej nie mogło być mowy, skoro w czasie wnoszenia zażalenia (18 grudnia 2024 r.) zarząd Spółki był nieobsadzony ale osobą działającą za Spółkę był kurator, który właśnie na taki swój status się powoływał dokonując tej czynności procesowej. Konsekwencją zaś takiej prezentacji swojej osoby względem relacji ze Spółką było wspomniane wcześniej wezwanie sądowe i negatywne następstwa wobec braku jego realizacji.
3.5. Stosownie do art. 178 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Z kolei w świetle art. 180 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.
Natomiast art. 197 P.p.s.a. przewiduje w § 1, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, przy czym według § 2 do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w związku z art. 178 oraz w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.
- 3.6. O zwrocie wpisu uiszczonego tytułem zażalenia z punktu drugiego sentencji orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 P.p.s.a.