Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt III SO/Wa 30/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 245 § 3 pkt i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący we wniosku podał, iż uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 799,18 zł oraz, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni 700 m² (przy czym część mieszkalna to 150 m²) oraz działkę o powierzchni 4.181 m². Zaznaczył, że posiadany dom jest obciążony kredytem na kwotę 1.250.000 zł natomiast działka jest obciążona na kwotę 13.000.000 zł.
Na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji o sytuacji materialnej, skarżący przedłożył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu/poniesionej straty, z którego wynikało, że w 2010 r. osiągnął dochód w kwocie 8.413,10 zł, a jego żona dochód w kwocie 15.994,40 zł. Natomiast w 2011 r. skarżący osiągnął dochód w kwocie 8.694,38 zł., a jego żona dochód w kwocie 16.529,30 zł. Skarżący przedłożył także wyciągi z rachunków bankowych oraz wykaz spłat rat bankowych w kwocie 9.370,05 zł miesięcznie. Skarżący dokonał również wyliczenia wydatków na utrzymanie swoje oraz żony, z którego wynika, że: na gaz miesięcznie wydaje 400 zł, na energię – 200 zł, wywóz śmieci – 60 zł, telefon – 120 zł, leki – 400 zł, podatki – 100 zł, wodę i ścieki – 120 zł, ubezpieczenie – 180 zł, wyżywienie – 1.600 zł. oraz ratę kredytu bankowego 9.370 zł. Skarżący wskazał, że utrzymują się z żoną z emerytur uzyskiwanych w kwotach 800 i 1.400 zł oraz z wynajmu garażu w kwocie 150 zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym to postanowieniu stwierdził, że wskazywane wydatki skarżącego znacznie przewyższają jego i jego małżonki dochody, co nakazuje sądzić, iż skarżący posiada środki, których nie ujawnił na potrzeby niniejszego postępowania.
Skarżący w sprzeciwie stwierdził brak ustaleń Sądu odnośnie tego, że spłaty kredytu bankowego mogą być dokonywane nieregularnie i nie w pełnej wysokości. Dodatkowo podniósł, że w formularzu PPF brak jest rubryki celem opisania wymienionych okoliczności. Skarżący dodał, że nie może nadesłać dokumentów świadczących o zaleganiu ze spłatami kredytu z uwagi, iż raty te, dzięki pomocy jego dzieci, obecnie spłacane są regularnie. Wskazał, że obecnie korzysta z pomocy córki, syna oraz krewnych z zagranicy, którzy przekazują mu ok. 9000 zł. miesięcznie. Podał, że nie korzysta z pomocy społecznej a jedynym jego i jego żony źródłem utrzymania są otrzymywane świadczenia emerytalne (obecnie w stosunku do skarżącego zajęte przez urząd skarbowy w związku z egzekucją decyzji podatkowej).
Następnie podkreślił, że jest współwłaścicielem domu, który z uwagi na niemożność spłaty ciążącego na nim kredytu, został wystawiony na sprzedaż 4 lata temu. Stan techniczny domu kwalifikuje go do kapitalnego remontu. Wyjaśnił, że kwota 1 400 000 zł obciążająca hipotekę domu została wydatkowana na zrefinansowanie poprzedniego kredytu obciążającego ten dom. Natomiast poprzedni kredyt został wydatkowany na spłatę przeterminowanych zobowiązań związanych z nabyciem działki oraz inwestycjami na tej działce. Działka ta obecnie jest zajęta przez komornika sądowego w celu przeprowadzenia egzekucji.
Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie nadesłał dokumentów na podstawie których można by ocenić jego obecną sytuację finansową. Skarżący nie udokumentował bowiem m.in. otrzymywania od rodziny pomocy finansowej. Podał również sprzeczne informacje odnośnie spłaty ciążących na nim zobowiązań kredytowych. Sąd dodał, że nawet gdyby przyjąć, iż skarżący otrzymuje pomoc finansową w kwocie 9.000 zł to i tak nie byłby w stanie pokryć miesięcznych wydatków wynoszących 12.550 zł. Powyższe, zdaniem Sądu, czyniło oświadczenia skarżącego niewiarygodnymi.
Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wskazał, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych, które miały wpływ na treść zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest niezasadne i w związku z tym podlega oddaleniu.
Przed przystąpieniem do oceny argumentacji, którą skarżący zawarł w złożonym środku odwoławczym wypada zauważyć, że nie jest kwestią sporną zastosowanie przepisów regulujących instytucję prawa pomocy. W złożonym zażaleniu skarżący podważa bowiem jedynie ustalenia faktyczne, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Trzeba zatem przypomnieć, że Sąd pierwszej instancji odmówił uwzględnienia złożonego wniosku w oparciu o stwierdzenie, iż oświadczenia skarżącego są sprzeczne i niewiarygodne, co z kolei wyklucza zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa.
Stosownie do powołanego przepisu prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może być przyznane gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Słusznie zatem skonstatował Sąd pierwszej instancji, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach, które są wewnętrznie sprzeczne oraz oświadczenia, które nie wyjaśniają wszystkich źródeł finansowania ponoszonych wydatków, nie mogą przyczynić się do uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Przechodząc do argumentacji zażalenia należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał skutecznie podważyć ustaleń Sądu pierwszej instancji, dotyczących wiarygodności i spójności składanych oświadczeń.
Skarżący po raz wtóry stwierdza, że raty kredytu bankowego mogą być dokonywane nieregularnie i w niepełnej wysokości. Dodaje, że w spłacie kredytu pomagają mu w miarę możliwości jego dorosłe dzieci. Należy jednak wspomnieć, że Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego o udokumentowanie zalegania ze spłatami kredytu, czego skarżący nie uczynił, gdyż, jak twierdził, dzięki pomocy finansowej najbliższych, spłaty są dokonywane obecnie terminowo. Oświadczenia skarżącego są zatem całkowicie sprzeczne i niewiarygodne. Skarżący stwierdza bowiem, że ciążą na nim pokaźne zobowiązania kredytowe. Gdy Sąd pierwszej instancji dostrzega, że raty kredytu przewyższają znacznie środki finansowe, którymi skarżący rzekomo dysponuje, ów oświadcza, iż spłaty kredytu są nieregularne i nie w pełnej wysokości. Wezwany przez Sąd o stosowne udokumentowanie tychże zaległości w spłatach skarżący oświadcza, że nie może takiej dokumentacji przedstawić, gdyż z pomocą rodziny kredyt spłaca na czas. Na etapie zażalenia znów jednak stwierdza, że spłaty kredytu są dokonywane nieregularnie lecz nie przedstawia na tę okoliczność żadnego wiarygodnego dowodu.
W dalszej części zażalenia skarżący koncentruje się na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazując, że brak w nim rubryki, w której można by opisać okoliczności korzystania z pomocy finansowej rodziny oraz zalegania w spłatach kredytu, a także informacji o konieczności dołączenia stosownych dowodów. Zarzuty te uznać należy za całkowicie chybione, albowiem Sąd pierwszej instancji na bieżąco wzywał skarżącego do przedstawienia stosownych wyjaśnień i dowodów, a zatem nie sposób uznać, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane wyłącznie w oparciu o niekompletne oświadczenia złożone we wniosku, a skarżącego pozbawiono możliwości uzupełnienia tychże oświadczeń na kolejnych etapach postępowania.
Warto dodać, że instytucja prawa pomocy nie opiera się jedynie na ocenie złożonego na formularzu wniosku. Stosownie bowiem do treści art. 255 Ppsa Sąd ma obowiązek wezwać stronę o złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, które należycie zobrazują rzeczywisty stan majątkowy oraz możliwości płatnicze skarżącego. W rozpoznawanej sprawie Sąd na bieżąco starał się wyjaśniać wszelkie powstałe wątpliwości, skarżący natomiast przedstawiał sprzeczne informacje, co spowodowało, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uwzględniony.
Nie można było również uchylić zaskarżonego postanowienia w oparciu o twierdzenie, że skarżący w sposób szczegółowy wyjaśnił źródła finansowania swojego życia i wydatków. Sąd pierwszej instancji ujął bowiem w swych rozważaniach wszystkie informacje przedstawione przez skarżącego, zestawił wydatki z uzyskiwanymi dochodami, włączając nawet rzekomą pomoc finansową ze strony rodziny. Uwadze skarżącego uszło jednak to, że Sąd pierwszej instancji bezskutecznie dopominał się złożenia zaświadczenia o zaleganiu ze spłatami rat kredytowych, na którą to okoliczność skarżący składał na różnych etapach postępowania (w tym w postępowaniu zażaleniowym) sprzeczne ze sobą wyjaśnienia.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.