Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie o sygnaturze akt I SA/Bk 661/14, działając na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., oddalił wniosek M.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 października 2014 roku w przedmiocie podatku od towarów i usług od grudnia 2008 roku do grudnia 2012 roku. M.D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, że obecna sytuacja nie pozwala mu na uiszczenie jakiegokolwiek wpisu, gdyż nie posiada żadnych środków finansowych. Wskazał, że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, z którego uzyskuje dochód w kwocie około 12.000 zł rocznie.
Skarżący pozostaje w orzeczonej przez Sąd separacji z żoną i jest zobowiązany do płacenia alimentów w kwocie 1.800 zł miesięcznie na trójkę dzieci. Ze względu na brak środków, reguluje z tego tytułu miesięcznie jedynie kwotę około 1.000 zł. Obecnie mieszka u rodziców i to oni pomagają mu w regulowaniu bieżących zobowiązań, głównie alimentacyjnych. Do wniosku Skarżący dołączył zaświadczenie o posiadaniu przez niego gruntów rolnych o powierzchni przeliczeniowej 3,8835 ha. Do bieżących miesięcznych wydatków zaliczył: opłaty za telefon – 60 zł, żywność – 300 zł, rata kredytu – 978,43 zł, alimenty – 1.800 zł (płacone w ratach), energia elektryczna – 50 zł, podatek rolny – 100 zł rocznie.
Skarżący posiada samochód osobowy marki Citroen DS4, rok produkcji 2012. Całkowite koszty jego utrzymania wynoszą około 1.200 zł wraz z ratą kredytu. Z uwagi na separację z małżonką Skarżący nie zna wysokości jej dochodów oraz nie wie jaki posiada ona majątek. Do akt sprawy przedłożył wyciągi z rachunku bankowego, harmonogram spłat kredytu oraz wyrok orzekający separację z żoną oraz alimenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy argumentował, że analiza okoliczności przedstawionych we wniosku nie daje podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd dodał, że Skarżący znajduje środki na comiesięczne wydatki kilkukrotnie przewyższające deklarowany dochód. Wśród ponoszonych wydatków deklaruje spłatę kredytu na zakup samochodu, uzyskanego na kwotę 88.110 zł. Świadczy to w ocenie Sądu o tym, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie jest na tyle zła, jak wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył je w całości oraz wniósł o jego zmianę poprzez zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych w całości. Postanowieniu zarzucił wadliwe uznanie, iż oświadczenie majątkowe Skarżącego jest niezgodne ze stanem rzeczywistym oraz uznanie, że Skarżący ma możliwość pokrycia kosztów postępowania poprzez przyjęcie, że Skarżący dysponuje nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych o czym świadczyć może fakt ustanowienia pełnomocnika procesowego z wyboru.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Sąd I instancji skonfrontował oświadczenia Skarżącego z nadesłaną przez niego dokumentacją źródłową dotyczącą sytuacji finansowej i wyciągnął w tym zakresie prawidłowe wnioski. W pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy Sąd zaprezentował względy, dla których uznał, że Strona nie wypełniła przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Z oceną dokonaną przez Sąd należy się zgodzić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że w myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA).
Sąd I instancji słusznie w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika by kondycja finansowa Skarżącego oraz jego możliwości płatnicze uniemożliwiały poniesienie wymaganych kosztów sądowych, na które składa się wpis od skargi. Słusznie Sąd I instancji argumentował, że skoro Skarżącemu przyznany został kredyt na kupno samochodu, czego Skarżący w zażaleniu nie kwestionuje, to jest to okoliczność wyłączająca możliwość przyznania mu prawa pomocy. Wprawdzie Sąd w uzasadnieniu wskazał, że umowę tą zawarto w 2014 roku, podczas gdy Skarżący w zażaleniu podnosi, że miało to miejsce w 2012 roku, to należy stwierdzić, że data zawarcia umowy kredytowej nie ma w tym wypadku znaczenia. Zaciągnięty przez stronę kredyt, szczególnie przewidujący kilkuletni okres spłaty, a taki przyznano Skarżącemu, gdyż harmonogram spłat sięga roku 2022, świadczy o jego możliwościach płatniczych co do zasady przez cały okres jej obowiązywania oraz wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy w tym czasie (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 roku, II GZ 56/05 CBOSA).
Wreszcie należy podnieść, że przyznanie stronie prawa pomocy uzależnione jest nie tylko od wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, lecz także od jej możliwości zarobkowych. Skarżący we wniosku o udzielenie mu prawa pomocy podniósł, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a utrzymuje się z działalności rolniczej. Oświadczył, że mieszka u matki, która pomaga mu w ponoszeniu kosztów utrzymania. Skarżący nie wykazał jednak, czy jest zdolny do dodatkowej pracy zarobkowej oraz czy próbował w pełni wykorzystać swoje możliwości zarobkowe w celu uzyskania niezbędnych środków na pokrycie wydatków, w tym kosztów toczącego się postępowania. Tymczasem do przyznania prawa pomocy osobie zdolnej do pracy zarobkowej konieczne jest ustalenie, że osoba taka ze względu na swój zawód, sytuację rodzinną czy osobistą, wiek a także stan zdrowia, nie ma realnych możliwości wykorzystania swojej zdolności zarobkowej, albo możliwość taką posiada lecz nie korzysta z niej, z przyczyn społecznie uzasadnionych (por. postanowienie SN z 4 września 1974 r., II CZ 167/74, OSP 1975, nr 7, poz. 176).
W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wykazał, że istnieją obiektywne trudności umożliwiające mu podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej umożliwiającej pokrycie kosztów postępowania. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 oraz § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.