Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 393/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odmówił J. S. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 grudnia 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień-grudzień 2003 r.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł, skarżący reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym, gdyż jego sytuacja materialna stale się pogarsza na skutek przymusowego wykonania zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych, w tym w drodze zajęcia składników jego majątku oraz rachunków bankowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwojgiem nieletnich dzieci i jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,32 ha. W rubryce dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał swój dochód miesięczny z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.500 zł (brutto) oraz fakt zakończenia działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę z dniem 5 stycznia 2011 r.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego to kwota ok. 1.100 zł. W roku 2009 J. S. oraz jego żona uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 2.439.776,87 zł i 3.781.151,308 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 2.612.852,10 zł i 3.787.742,71 zł. W roku 2010 natomiast skarżący uzyskał dochód w łącznej kwocie 16.059,76 zł, z kolei jego żona w samym grudniu 2010 r. poniosła z pozarolniczej działalności gospodarczej stratę w kwocie 48.623,77 zł, przy przychodach w kwocie 101.858,27 zł.
Dodatkowo skarżący oświadczył, że środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez niego dochodów z działalności gospodarczej oraz, że korzysta z pomocy finansowej ojca (pismo procesowe z dnia 31 marca 2011 r.).
Tytułem uzupełnienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w aktualnie zawisłych sprawach ze skarg J. S. (sygn. akt I SA/Wr 485/10, I SA/Wr 486/10 i I SA/Wr 895/10) został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skarg w łącznej kwocie 22.363 zł, natomiast w sprawach o sygn. akt od I SA/Wr 234/09 do I SA/Wr 245/09 oraz I SA/Wr 1038/09 skarżący uiścił opłaty sądowe w łącznej kwocie 11.568 zł. We wszystkich tych sprawach wnioskodawca reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika.
Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, sytuacja finansowa strony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie wyklucza poniesienia ciężaru uiszczenia wpisu od skargi, a tym samym nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, małżonkowie regulują na bieżąco płatności związane z utrzymaniem nieruchomości, a ponadto, jak sam wnioskodawca przyznał, korzysta on z pomocy finansowej ojca. Z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynikało także, aby skarżący był pozbawiony możliwości dodatkowego zarobkowania.
Sąd stwierdził ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej, która może stanowić przedmiot zbycia, gdyż ze złożonych oświadczeń nie wynika, aby stała się ona przedmiotem zajęcia. Sąd wskazał również, że okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza opłacanie usług doradcy podatkowego, regularne pokrywanie kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości, jak również prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie handlu paliwami, w której osiągał on znaczne dochody, dzięki którym sfinansował m.in. koszty pomocy prawnej występującego w sprawie doradcy podatkowego, pozwalały na przyjęcie, iż skarżący dysponuje zasobami majątkowymi (oszczędnościami), pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych w zainicjowanych wszystkich sprawach i tym samym nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., gdyż strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania – środki, jakie posiadała do tej pory, wydała na koszty sądowe prowadzonych spraw, opłatę pełnomocnika, a pozostałe środki zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym i nie ma już możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów. Strona stwierdziła, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spowoduje utratę prawa do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący w głównej mierze przedstawił okoliczności, których następstwem było, w jego ocenie, niezasadne wydanie decyzji wymiarowej w podatku od towarów i usług. Poruszył kwestię prawa do odliczenia, pustych faktur oraz pominięcia przez organy, że jego kontrahent był podmiotem zarejestrowanym. Strona w uzasadnieniu podniosła ponadto, że korzystanie z pomocy pełnomocnika "z wyboru" nie może, stosownie do orzecznictwa sądowego (postanowienie NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt I GZ 313/10), skutkować oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała na okoliczność prowadzenia kilku spraw przed Sądem pierwszej instancji, w których opłaty sądowe przekroczyły 32.000 zł oraz na fakt, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodu ze sprzedaży paliw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy stwierdzić, że kwestia zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniach z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt I FZ 457/10 oraz z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I FZ 47/11 zajął analogiczne stanowisko jak Sąd pierwszej instancji w sprawie rozpoznawanej. Trzeba zauważyć, że wobec faktu, iż okoliczności faktyczne w sprawie się nie zmieniły, Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi podstaw by od tej oceny odstąpić. Podzielając zatem w pełni wywody poczynione w powołanych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wnioskodawca nie wykazał, iż jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy.
Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, żona skarżącego nadal prowadzi działalność gospodarczą, małżonkowie regulują na bieżąco płatności związane z utrzymaniem nieruchomości, a ponadto, jak sam wnioskodawca przyznał, korzysta on z pomocy finansowej ojca. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, iż konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. Należy ponadto podkreślić, że strona konsekwentnie nie odnosi się szczegółowo do argumentacji, która legła u podstaw zaskarżonego orzeczenia, skupiając się w głównej mierze na okolicznościach związanych z wydaniem wobec niej decyzji wymiarowej.
Przechodząc do kwestii posiadania środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, skarżący oprócz powołania orzeczenia sądu kasacyjnego nie wykazał, że w jego przypadku postanowienie z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt I GZ 313/10 mogłoby mieć zastosowanie. W orzeczeniu tym Sąd kasacyjny skrytykował uznanie za przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy korzystanie z profesjonalnego pełnomocnika, gdyż jak stwierdził "strony stosunku prawnego obejmującego udzielenie pomocy prawnej mogły dowolnie ukształtować formę i sposób wynagrodzenia za tę pomoc." Skarżący nie udowodnił, że w jego przypadku mamy do czynienia z sytuacją, o której mowa powyżej, a zatem nie podważył ustalenia, iż stać go na ponoszenie kosztów związanych z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.
- - ---------------------- 4