Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3700/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu M. G. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 750 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Sąd oceniając nadesłane przez skarżącego dokumenty źródłowe i złożone oświadczenia stwierdził, że jego obecna sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 750 zł, który to wpis na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. Zauważył bowiem, że skarżący pomimo ogólnie trudnej sytuacji materialnej w jakiej się obecnie znajduje uzyskuje dochody w wysokości około 2.000 zł miesięcznie. Skarżący korzysta również – jak wynika z jego oświadczenia – z pomocy członków swojej rodziny. W tym stanie rzeczy można było zdaniem Sądu uznać, iż obecna sytuacja materialna skarżącego w zakresie jego bieżących potrzeb i wydatków jest zabezpieczona, tak iż może on poczynić starania w celu wygospodarowania w ramach posiadanych środków kwoty 750 zł stanowiącej ½ wysokości należnego wpisu.
W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika strony, zaskarżono powyższe postanowienie w całości, zarzucając:
- - naruszenie zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, wybiórcze uwzględnienie zebranego materiału dowodowego, które to doprowadziły do błędów w ustaleniu stanu faktycznego.
- - naruszenie przepisów postępowania a w szczególności art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a."), poprzez brak zastosowania, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wobec czego należało przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o zmianę pkt 2 zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie pkt 2 zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – art. 263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wymaga podkreślenia, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżącego. Jakkolwiek bowiem skarżący znajduje się w ogólnie trudnej sytuacji to, mimo to nie należy do grona osób najuboższych nieposiadających żadnego stałego dochodu ani majątku. Skarżący nie należy również do osób, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie osiągnąć żadnego dochodu. Z akt sprawy wynika bowiem, że sytuacja skarżącego choć jest trudna to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie daje podstaw do zwolnienia z całkowitego ponoszenia kosztów sądowych.
Skarżący uzyskuje comiesięczne stałe dochody oscylujące w okolicach 2000 zł, a także może liczyć na pomoc finansową ze strony rodziny (jak oświadczył pomaga mu teściowa). Na tle szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy, ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12).
Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że sytuacja materialna skarżącego nie kwalifikuje go do zwolnienia od kosztów sądowych w całości, a wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienie odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.