Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 594/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 26 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 594/15 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2009 r.
W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wyrokiem z 26 lutego 2016 r. oddalił skargę skarżącej na wyżej wymienioną decyzję. W dniu 17 marca 2016 r. (data stempla pocztowego) skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 26 lutego 2016 r. W uzasadnieniu podniosła, że oczekiwała na doręczenia wyroku i była przekonana, że dopiero od daty doręczenia wyroku zaczyna bieg termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazała, że tak zrozumiała pouczenie zawarte w zawiadomieniu o rozprawie. Oświadczyła, że nie uczestniczyła w rozprawie. Dopiero adwokat poinformował skarżącą o prawidłowym liczeniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem skarżącej pouczenie zawarte w zawiadomieniu o rozprawie jest mylące i wprowadziło skarżącą w błąd.
Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sąd stwierdził, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie upłynął 4 marca 2016 r. (piątek). Natomiast za termin, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu należało przyjąć datę, w której skarżąca została poinformowana przez adwokata o błędnym zrozumieniu pouczenia, co do daty wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jednakże w ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca daty tej nie określiła. Zatem nie można było wyliczyć czy wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu został złożony w terminie wynikającym z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej "P.p.s.a."). Zdaniem Sądu pierwszej instancji uznać zatem należało, że skarżąca spełniła przesłankę wynikającą z art. 87 § 4 P.p.s.a., nie spełniła natomiast przesłanki wynikającej z art. 87 § 1 P.p.s.a.
Ponadto WSA stwierdził, że w jego ocenie nie została również spełniona przesłanka braku winy. Pouczenie zawarte w zawiadomieniu o rozprawie było prawidłowe, a skarżąca powinna przeczytać całość pouczenia. Z punktu 2 pouczenia wynikało, że stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 2 P.p.s.a.). Z punku 3 pouczenia wynikało natomiast, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 P.p.s.a.).
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca została prawidłowo pouczona o sposobie i terminie wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła je w całości i zarzuciła obrazę prawa procesowego tj.:
- - art. 87 § 1 P.p.s.a. mającą wpływ na jego treść, polegającą na błędnym przyjęciu, iż we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazała daty uzyskania informacji od adwokata o błędnym zrozumieniu pouczenia co do daty wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, a zatem nie można ustalić, czy wniosek o przywróceni terminu złożono z zachowaniem 7 dniowego terminu, podczas gdy uzasadnienia wniosku skarżącej ponad wątpliwość wynika, iż ww. informacji adwokat udzielił jej dzień przed sporządzeniem wniosku (vide: str. 2 akapit 4 wniosku, cyt.: "W międzyczasie podjęłam starania, aby powierzyć dalsze czynności w tej sprawie adwokatowi, który mógłby udzielić mi wsparcia. W dniu wczorajszym spotkałam się z adwokatem, który w pierwszej kolejności zapytał mnie, kiedy zapadł wyrok i jakie było rozstrzygnięcie Sądu, a następnie czy złożyłam wniosek o sporządzenie jego uzasadnienia (....)", co jednoznacznie wskazuje, iż skarżąca wniosek złożyła w stosownym terminie.
- - art. 87 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 6 P.p.s.a., mającą wpływ na jego treść, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, iż skarżąca ponosi winę w przekroczeniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, albowiem dopuściłam się niedbalstwa, zaś pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy było prawidłowe, podczas gdy skarżąca nie zawiniła w przekroczeniu terminu, zaś pouczenie w zawiadomieniu o terminie rozprawy jest nieprecyzyjne i wprowadza w błąd, a skarżąca nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji tak sporządzonego pouczenia, zawartego w zawiadomieniu Sądu.
Na potwierdzenie swojej argumentacji skarżąca powołała postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 228/14. Wniosła o uwzględnienie zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast zgodnie z § 2 powołanego powyżej przepisu, w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Odnosząc się do kwestii określenia daty do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji uznał za początek biegu terminu do złożenia takiego wniosku datę, w której skarżąca została poinformowana przez adwokata o błędnym zrozumienia pouczenia, co do daty wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nietrafnie przyjął, iż skarżąca nie określiła daty ustania przyczyny uchybienia terminu, w konsekwencji czego przyjął, że nie jest możliwe ustalenie daty, w stosunku do której skarżąca winna w ciągu 7 dni taki wniosek złożyć. Podkreślić należy, że co prawda skarżąca nie określiła tego poprzez wskazanie konkretnej daty kalendarzowej, nie mniej jednak w oparciu o datę sporządzenia wniosku oraz treść uzasadnienia, można wskazać, iż datą tą był dzień 15 marca 2016 r.
Podkreślić jednak należy, że dla uznania zasadności przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, prawo wymaga spełnienia kilku przesłanek. Mianowicie przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy; dopełniona została czynność, dla której określony był termin. (por. postanowienie NSA z 15 października 2013 r., sygn. akt II GZ 562/13 - opublikowane w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z argumentacją Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 87 § 2 P.p.s.a. tj. nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Zaznaczyć należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem.
W związku z tym przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku.(por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II 896/14 - opublikowane w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać na pouczenie w zawiadomieniu o terminie rozprawy, które zdaniem skarżącej było nieprecyzyjne i wprowadzało w błąd, co w konsekwencji przyczyniło się do przekroczenia przez skarżącą terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jak i konieczności wykazania przez skarżącą okoliczności uprawdopodabniających brak jej winy w złożonym wniosku o przywrócenie terminu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pouczenie nie jest błędne. Wywieść należy, że wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy skarżąca została prawidłowo pouczona, że uzasadnienie wyroku uwzględniającego skargę jest doręczane z urzędu w sytuacji, gdy strona działa bez profesjonalnego pełnomocnika i jest pozbawiona wolności. Co prawda pouczenie w pkt 2 zawiera informację, odnoszącą się do osoby pozbawionej wolności, lecz odczytując ten punkt pouczenia, należy stwierdzić, że zostało to w prawidłowy sposób przez Sąd pierwszej instancji wskazane, że tylko w takiej sytuacji uzasadnienie jest doręczane z urzędu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odczytując pkt 2 pouczenia osoba występująca bez profesjonalnego pełnomocnika, może wyciągnąć wnioski, że jest to sytuacja wyjątkowa, gdzie uzasadnienie wyroku jest doręczane z urzędu. Podnieść należy, że Sąd pierwszej instancji w pkt 3 pouczenia zawarł informację wskazującą, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane tylko na wniosek strony złożony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że treść pkt 3 pouczenia jednoznacznie wskazuje na konieczność wystosowania wniosku strony w celu sporządzenia uzasadnienia wyroku w ustawowym terminie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie Sąd pierwszej instancji uczynił zadość wymogom wynikających art. 6 P.p.s.a. nakazującym udzielanie stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczanie ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Podkreślić jednak należy, że wyrażony w art. 6 P.p.s.a. obowiązek udzielania stronie pomocy nie oznacza, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich jej możliwych zachowań, ani też do przestrzegania strony przed lekkomyślnym nietroszczeniem się o jej własne interesy i zalecania takich działań, które każdy dorosły i zapobiegliwy człowiek podejmuje z własnej inicjatywy w swoich życiowych sprawach, na podstawie własnych doświadczeń życiowych.(por. postanowienie NSA z 13 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 922/14 - opublikowane w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc się do powołanego w treści uzasadnienia zażalenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 228/14, Naczelny Sąd Administracyjny po zapoznaniu się z treścią powołanego orzeczenia stwierdza, że zapadło ono w odmiennym stanie faktycznym. Jak wskazano na wcześniejszym etapie niniejszych rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie wystosował prawidłowe pouczenie, które skarżąca mogła prawidłowo zinterpretować i w konsekwencji tego, w ustawowym terminie złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Na marginesie należy stwierdzić, że co prawda skarżąca działała bez profesjonalnego pełnomocnika, jednak jak sama wskazała, z uwagi na nieobowiązkowe stawiennictwo, postanowiła na rozprawie się nie stawiać. Podkreślenia wymaga, że co do zasady udział skarżącego w ogłoszeniu wyroku jest jego prawem, a nie obowiązkiem, jednakże gdy skarżący zdecyduje się z tego prawa skorzystać, sąd udziela wskazówek co do sposobu i terminu wniesienia środka odwoławczego, w myśl art. 140 § 1 P.p.s.a. Jeżeli jednak skarżący nie korzysta z tego prawa to świadomie rezygnuje z uczestnictwa w ogłoszeniu wyroku wraz z wszelkimi tego konsekwencjami.
Zatem w sytuacji posiadania wiedzy przez skarżącą co do terminu wyznaczenie rozprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, winna ona przy dołożeniu staranności podjąć próbę uzyskania informacji o treści rozstrzygnięcia, choćby poprzez kontakt telefoniczny z Sądem pierwszej instancji. W takiej sytuacji skarżąca mogła wyjaśnić wszelkie wątpliwości i uzyskać odpowiednie informację co do trybu wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.