Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 762/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że aktualnie rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 roku sygn. akt II OZ 654/08). Rozpoznając zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a."), jednakże pod warunkiem wykazania, że nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. W przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy będą to w szczególności okoliczności wskazujące na pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sytuacji skarżący takich okoliczności nie powołał.
Sąd wskazał, że w obecnie rozpoznawanym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wnioskodawca ponownie wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego działalność gospodarcza, z której dochód określił tym razem na wyższym poziomie tj. 3.500 zł netto miesięcznie. Zadeklarowane koszty utrzymania wnioskodawcy zamykają się natomiast kwotą 1.500 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada żadnego majątku ani też oszczędności. Mimo wystosowanego wezwania dotyczącego udokumentowania wysokości posiadanych na utrzymanie dochodów oraz ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania skarżący nie wywiązał się z nałożonego przez sąd w tym zakresie obowiązku. Natomiast w dniu 3 lutego 2016 roku wpłacił na rachunek sądu kwotę 28.296 zł stanowiącą równowartość wypisu sądowego od skargi.
Sąd zatem stwierdził, że twierdzenia strony o niedysponowaniu środkami umożliwiającymi pokrycie niezbędnych kosztów postępowania należy uznać za całkowicie chybione w kontekście dokonanej przez skarżącego 3 lutego 2016 wpłaty wpisu od skargi w wysokości 28.296 zł, przy jednoczesnym braku odpowiedzi na wezwanie do udokumentowania wysokości posiadanych na utrzymanie dochodów, a także ponoszonych kosztów utrzymania.
Odnosząc się do natomiast do twierdzeń strony iż w sytuacji, gdy skarżący dokonał wpłaty wpisu sądowego w trakcie toczącego się postępowania o przyznanie prawa pomocy i w tej sytuacji dochował terminu do uiszczenia wpisu od skargi Sąd stwierdził, że są one całkowicie chybione. Zgodnie ze znajdującym się w aktach niniejszej sprawy (k.35) zarządzeniem z 30 października 2015 r. o ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący został pouczony, iż wniesienie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Następnie postanowieniem z 3 grudnia 2015 r. WSA w Łodzi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. odrzucił skargę z powodu nieuiszczenia wpisu, a postanowienie to stało się prawomocne z dniem 12 stycznia 2016 r., ponieważ skarżący nie wniósł środka odwoławczego.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które stanowiłoby podstawę do uznania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 165 P.p.s.a. poprzez przyjęcie i ustalenie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniły sytuację materialną skarżącego, w sytuacji gdy skarżący uiścił wpis sądowy za środki pieniężne pochodzące z pożyczki od rodziny. Zarzucono także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu i ustaleniu, że skarżący nie dokonał wymaganych prawem czynności, w sytuacji gdy w terminie wniósł opłatę od skargi w całości, a to w związku ze zmianą sytuacji materialnej, poprzez uzyskanie pożyczki od rodziny. Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyjęcie skargi skarżącego do rozpoznania.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na zmianę okoliczności, które w sposób zasadniczy wpłynęły na jego sytuację materialną - tj. wykazał okoliczności, które poprawiły jego sytuację materialną w związku z uzyskaniem pożyczki od rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 165 P.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach weryfikacji stanu faktycznego sprawy, dotyczącego sytuacji finansowej strony, sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej we wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie.
Zaznaczyć należy, iż w przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 P.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku.
W obecnie rozpoznawanym przez WSA wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wnioskodawca ponownie wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego działalność gospodarcza, z której dochód określił tym razem na wyższym poziomie, tj. 3.500 zł netto miesięcznie. Zadeklarowane koszty utrzymania wnioskodawcy zamykają się natomiast kwotą 1.500 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada żadnego majątku ani też oszczędności. Mimo wystosowanego wezwania dotyczącego udokumentowania wysokości posiadanych na utrzymanie dochodów oraz ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania skarżący nie wywiązał się z nałożonego przez sąd w tym zakresie obowiązku. Natomiast w dniu 3 lutego 2016 roku wpłacił na rachunek sądu kwotę 28.296 zł, stanowiącą równowartość wypisu sądowego od skargi.
Rację miał Sąd pierwszej instancji wskazując, że w takich okolicznościach twierdzenia strony o niedysponowaniu środkami umożliwiającymi pokrycie niezbędnych kosztów postępowania należy uznać za całkowicie chybione w kontekście dokonanej przez skarżącego 3 lutego 2016 wpłaty wpisu od skargi w wysokości 28.296 zł, przy jednoczesnym braku odpowiedzi na wezwanie do udokumentowania wysokości posiadanych na utrzymanie dochodów, a także ponoszonych kosztów utrzymania.
Skarżący podkreślając, że nastąpiła zmiana sytuacji materialnej zdaje się nie zauważać, że w jego sprawie "zmiana" polegała na polepszeniu, a nie pogorszeniu. Wskazano wyższą kwotę osiąganych odchodów, a co najważniejsze, skarżący wygospodarował kwotę w wysokości ponad 28 tysięcy złotych i wpłacił ja na rachunek bankowy Sądu.
W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.