Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 845/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił B. G. uwzględnienia wniosku w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z 7 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Ol 113/06, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 6 stycznia 2006 r. Nr... w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, maj, październik, listopad i grudzień 2002 r.
W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżąca po złożeniu tej skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. WSA postanowieniem z 24 marca 2010 r. odrzucił wniosek skarżącej o wznowienie postępowania sądowego. W związku z tym Sąd ten oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Bezzasadność skargi została zaś stwierdzona z uwagi na złożenie skargi o wznowienie postępowania sądowego z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu określonego w art. 277 p.p.s.a.
Strona zaskarżyła powyższe postanowienie, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na zamiar złożenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku spełnienia dwóch kategorii przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., a jest nią wykazanie przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek - określona w art. 247 p.p.s.a., który stał się podstawą rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji - ma charakter negatywny, bowiem jej wystąpienie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, nawet przy spełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub choćby częściowym z art. 246 § 1 p.p.s.a.
W doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia z uwagi na zajście przesłanek określonych w art. 58 § 1 p.p.s.a. lub też gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (vide J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 508).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma to jednak odniesienia do sytuacji powstałej w niniejszej sprawie w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie WSA oczywista bezzasadność skargi wynika z postanowienia tegoż Sądu datowanego na ten sam dzień, w którym wydano zaskarżone tu postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Tymczasem wydając 24 marca 2010 r. postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, WSA winien zważyć, że postanowienie z 24 marca 2010 r. odrzucające wniosek skarżącej o wznowienie postępowania sądowego było w tej dacie nieprawomocne, a stronie – z uwagi na dwuinstancyjność postępowania sądowoadministracyjnego – służy środek odwoławczy na to postanowienie w postaci skargi kasacyjnej (art. 173 p.p.s.a.).
W tej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy jest naruszeniem zasady prawa do sądu określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, a także art. 78 Konstytucji, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Konstytucyjne prawo do zaskarżania orzeczeń zostało skonkretyzowane w ustawie p.p.s.a. m.in. poprzez prawo strony do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi. WSA odmawiając prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. dokonał de facto – co jest niedopuszczalne w świetle art. 78 Konstytucji, art. 173 p.p.s.a. i art. 3 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - pozytywnej oceny swojego postanowienia o odrzuceniu skargi, do czego kompetencją dysponuje jednak wyłącznie Naczelny Sąd Administracyjny.
Nie była zatem zasadna odmowa przyznania prawa pomocy z uwagi na tę samą okoliczność, która stała się przyczyną uprzedniego odrzucenia skargi. W tej sytuacji nie zachodziła możliwość zastosowania art. 247 p.p.s.a., gdyż pozbawiało to stronę a limine możliwości weryfikacji orzeczenia odrzucającego skargę, co zresztą słusznie podnosiła ona w zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny winien wobec tego ocenić wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., a ewentualna odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić tylko, gdy strona przesłanek nie spełnia.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.