Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 22 września 2022 r., sygn. akt I FZ 191/22

Uzasadnienie

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji

Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Po 293/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił G. sp. z o.o. w P. (dalej: Skarżąca lub Spółka) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 10 lutego 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2018 r.

1. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji
2. 2.1. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 maja 2022 r. Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, na rachunek bankowy Sądu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Nieodebranie przez Skarżącą prawidłowo przesłanej korespondencji zawierającej odpis powyższego zarządzenia, spowodowało uznanie tej korespondencji za skutecznie doręczoną w dniu 2 czerwca 2022 r., w trybie art. 74a § 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.). W tej sytuacji siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał z dniem 9 czerwca 2022 r. (k. 112 akt sądowych).
3. 2.2. W dniu 16 czerwca 2022 r. Spółka złożyła w formie dokumentu elektronicznego wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, dopełniając tej czynności procesowej.

Skarżąca podała, że: - w zakreślonym przez Sąd terminie do uiszczenia wpisu, który upływał w dniu 9 czerwca 2022 r., ani Spółka, ani jej prezes, nie posiadali środków finansowych na opłacenie wpisu; - sytuacja ta wynikała z systematycznego nie regulowania w terminie zwrotu kosztów postępowania przed WSA przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu; - ma zajęte wszystkie konta bankowe; - jedynie prywatne środki prezesa zarządu umożliwiają dalsze prowadzenie postępowań sądowych, co potwierdza znane Sądowi z urzędu postępowanie o sygn. akt I SA/Po 830/21; - niedochowanie terminu do uiszczenia wpisu nastąpiło z powodu okoliczności za zaistnienie których prezes nie ponosi winy, gdyż z uwagi na swoją sytuację finansową nie był w stanie, nawet przy dołożeniu maksymalnej staranności, uiścić wpisu w terminie.

1. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji
2. 3.1. W motywach rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi Sąd uznał, że wniosek spełniał warunki formalne nałożone przez art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a., tj. został złożony w terminie, a czynność nim objęta została dokonana.
3. 3.2. Zdaniem jednak Sądu pierwszej instancji nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy Spółki w uchybieniu terminu, gdyż: - powołane we wniosku okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy Spółki, ani jej prezesa, w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu; - na uwzględnienie nie zasługiwała argumentacja odnosząca się do braku regulowania w terminie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu zasądzonych na rzecz Spółki kosztów postępowań sądowych, a to z powodu ich kompensaty przez organ skutkującej jeszcze pozostaniem zaległością po stronie Spółki; - przedłożony wyciąg z rachunku bankowego za okres 10-11 czerwca 2022 r. nie pozwolił również na ustalenia jaki był stan rachunku prezesa w trakcie biegu terminu do opłacenia skargi, a w konsekwencji uznanie za uprawdopodobnione twierdzeń o braki jego winy w uchybieniu terminu (zachowaniu odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw przez zarząd).
4. 4. Zażalenie
5. 4.1. W zażaleniu na postanowienie Skarżąca wniosła jego uchylenie w całości, uznanie faktu uwiarygodnienia przesłanki braku zawinienia w zakresie dokonania wpłaty wpisu od skargi oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Spółka zarzuciła Sądowi naruszenie:

1. 1) art. 87 § 2 P.p.s.a. przez uznanie, że Skarżąca nie uprawdopodobniła w wystarczający sposób braku winy przy dokonaniu wpłaty wpisu;
2. 2) art. 106 § 4 P.p.s.a. przez nie uwzględnienie z urzędu w rozstrzygnięciu ustaleń Sądu pierwszej instancji poczynionych w ramach postępowania o sygn. akt I SPP/Po 184/21 i pominięcie szeregu faktów oraz dokumentów urzędowych dotyczących sytuacji finansowej Skarżącej i jej prezesa znanych z tamtej sprawy.
3. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4. 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
5. 5.2. Z art. 85 P.p.s.a. wynika, że czynności w postępowaniu sądowym podjęte przez stronę po upływie terminu są bezskuteczne. Aby uniknąć negatywnych następstw uchybienia terminowi strona może skorzystać z przewidzianej w art. 86 P.p.s.a. instytucji przywrócenia terminu. W myśl § 1 tego przepisu jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - zgodnie z art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.
6. 5.3. W niniejszej sprawie wpadkowej Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził spełnienie przez Skarżącą przesłanek formalnych z art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a. Dalszymi rozważaniami merytorycznymi należało zatem objąć trzecią z przesłanek, która warunkuj przywrócenie terminu, czyli uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do dokonania wpisu od skargi.
7. 5.4. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 87 § 2 P.p.s.a. wskazać należało, że Skarżąca prowadzi polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, nie przedstawiając jednak konkretnych argumentów wykazujących jego zasadność. Twierdzenie o braku środków finansowych samo w sobie nie mogło skutecznie wykazać braku winy Skarżącej w uchybieniu terminowi do dokonania czynności uiszczenia wpisu od skargi.

Z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika przy tym, aby Sąd pomylił podmiot, którego dotyczył złożony wyciąg z konta bankowego, poprzez [rzekome] przyjęcie, że był to rachunek Spółki a nie prywatnego konta jej prezesa. W uzasadnieniu postanowienia sądowego napisano, że okres objęty tym wyciągiem (10-11 czerwca 2022 r.) nie pozwalał na ustalenie "czy w zakreślonym spółce terminie do uiszczenia wpisu prezes spółki dysponował gotówka do uiszczenia wpisu od skargi" i dalej, że "prezes spółki w żaden sposób nie wyjaśnił, w kontekście przesłanki z art. 87 § 2 p.p.s.a., dokonanej na jego rachunek bankowy wpłaty w dniu 11 czerwca 2022 r.". Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że w ten sposób Sąd wypowiadał się o stanie rachunku prezesa zarządu, a nie Spółki, co bezpodstawnie zarzucono w zażaleniu.

W kontekście braku zawinienia nieporozumieniem okazały się tłumaczenia Skarżącej oparte na twierdzeniu co do nieregulowania przez organ podatkowy wobec niej należności zasądzonych wyrokami sądowymi. Przedłożone dokumenty w tym zakresie pokazują, że wbrew jej twierdzeniom, to właśnie ona - po dokonanych przez organ kompensatach - posiada względem organu wciąż nieuiszczone należności.

Podobnie bezpodstawne są twierdzenia odnoszące się do zarzutu naruszenia art. 106 § 4 P.p.s.a. Spółka zarzuca jakoby Sąd pierwszej instancji nie wziął pod rozwagę licznych faktów znanych mu z urzędu, a świadczących o jej złej sytuacji finansowej, podnosząc przy tym argument w postaci przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego w innej sprawie.

Przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie wywiera skutku w postaci rozciągnięcia go na postępowanie w innej sprawie tego samego podmiotu. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Sama wiedza Sądu odnośnie kondycji finansowej Spółki i przyznania jej prawa pomocy pozyskana z równolegle toczącego się postępowania nie zwalnia jej z obowiązku złożenia wniosku o przyznanie tego prawa w innej toczącej się z jej udziałem sprawie, jeśli uważa, że nie jest w stanie ponieść żądanej opłaty, ani tym bardziej nie uprawdopodabnia braku winy w nieuiszczeniu wpisu od skargi do której prawo pomocy się nie odnosi.

Skarżąca w sposób wewnętrznie sprzeczny buduje swoją argumentację w płaszczyźnie złej kondycji finansowej Spółki, jako przesłance braku winy w uchybieniu terminowi czynności. W zażaleniu przyznaje bowiem, że "wpłata z dnia 11 czerwca 2022 r. świadczy jedynie o zaradności przedstawiciela Skarżącej i nie ma znaczenia w jaki sposób w ramach majątku prywatnego pozyskał te środki, gdyż nie jest to istota niniejszego postępowania" (s. 6 zażalenia). Zacytowany fragment bezsprzecznie odnosi się, wbrew twierdzeniom Skarżącej, do sytuacji finansowej podmiotu, a ponadto uprawdopodabnia okoliczność wprost przeciwną do braku winy w nieuiszczeniu wpisu, albowiem przedstawiciel Skarżącej był w stanie pozyskać środki potrzebne do jego uiszczenia.

5.5. W doktrynie i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia.

W realiach tej sprawy istotnym było, że wpis nie został uiszczony w terminie, a przedłożone dokumenty takie jak wyciąg z konta obejmujące okres po upływie terminu do uiszczenia wpisu, a także załączone wyroki i pisma organu, nie mogły być uznane za uprawdopodabniające brak winy w niedokonaniu czynności uiszczenia wpisu od skargi w terminie.

1. 5.6. Wobec powyższego stwierdzić należało, że Skarżąca, w czasie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi, nie dochowała staranności, jakiej należałoby wymagać od podmiotu należycie dbającego o swoje interesy. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

1. 5.7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.