Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 7 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Po 305/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę T. sp. z o.o. z siedzibą w P.(dalej skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z 14 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2015 r.
2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji ustalił, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 12 kwietnia 2023 r. wezwano skarżącą spółkę do usunięcia braków formalnych skargi, przez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania skarżącej spółki, tj. wyciągu z KRS-u oraz złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącej spółki przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi.
Ponadto skarżąca spółka została wezwana do wyjaśnienia różnicy w wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w skardze do Sądu pierwszej instancji jak i przez organ drugiej instancji w odpowiedzi na skargę. W wezwaniu pouczono skarżącą spółkę o konsekwencjach prawnych niewykonania powyższych obowiązków w terminie zakreślonym przez Sąd.
- 3. Przesyłka zawierająca wezwania do usunięcia braków skargi została skutecznie doręczona skarżącej spółce 27 kwietnia 2023 r. Skarżąca spółka nie uzupełniła braków formalnych skargi.
- 4. Pismem z 12 maja 2023 r. skarżąca spółka wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Postanowieniem z 24 maja 2023 r., sygn. akt I FZ 326/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej spółki od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Po 305/23 odmawiającego przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
- 5. Mając na uwadze powyższe, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; ze zm. dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) odrzucił skargę.
- 6. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca spółka wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
- 6.1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła wadliwą subsumpcję stanu faktycznego do normy przepisu art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez uznanie że nie doszło do uprawdopodobnienia że termin przekroczono bez winy pełnomocnika, oraz art. 45 Konstytucji RP, przez pozbawienie skarżącego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy.
- 7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 7.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
- 7.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że przedmiotem rozpoznawanego środka zaskarżenia jest postanowienie Sądu pierwszej instancji z 7 marca 2024 r. odrzucające skargę skarżącej spółki od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z 14 lutego 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2015 r.
Kwestia przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi została prawomocnie przesądzona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2023 r., sygn. akt I FZ 326/23 oddalającym zażalenie skarżącej spółki od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Po 305/23 odmawiającego przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Bezprzedmiotowe były zatem zarzuty podniesione przez pełnomocnika skarżącej spółki w zakresie okoliczności warunkujących przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, skoro ta kwestia została prawomocnie rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu.
7.3. Przechodząc natomiast do oceny pozostałych zarzutów zażalenia wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 28 § 1 w związku z art. 29 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazania swojego umocowania dokumentem przy pierwszej czynności w tym postępowaniu. Organy lub osoby uprawnione do działania w imieniu jednostek organizacyjnych muszą udowodnić, że mają prawo do działania za stronę, a przepis art. 29 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje, aby udowodnienie umocowania miało formę dokumentu złożonego lub okazanego sądowi przy pierwszej czynności procesowej (por. M. Niezgódka – Medek. Komentarz do art. 29 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX/el 2018 r.).
Ponadto, w świetle art. 34 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników, ale jeżeli strona decyduje się uczestniczyć w postępowaniu sądowoadministracyjnym za pośrednictwem pełnomocnika, pełnomocnik ten jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zdanie pierwsze ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że w przypadku uczestników postępowania innych, niż osoby fizyczne, prawidłowe wykazanie umocowania pełnomocnika do udziału w postępowaniu obejmuje również wykazanie uprawnienia osoby, która udzieliła pełnomocnictwa, do reprezentowania strony. Dokumentem wykazującym umocowanie do działania w imieniu osoby prawnej jest odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS). Zaniechanie w tym zakresie stanowi brak formalny pisma w postępowaniu sądowym, podlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a jego nieuzupełnienie - po wcześniejszym wezwaniu przez sąd - skutkuje pozostawieniem pisma bez rozpatrzenia, a w przypadku skargi, skargi kasacyjnej, czy zażalenia - odrzuceniem wskazanych środków prawnych.
W orzecznictwie przyjęto (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2018 r., II GZ 156/18 oraz z 16 maja 2018 r., I FZ 116/18; CBOSA), że powyższej wykładni wskazanych przepisów, w odniesieniu do dokumentu mającego wykazać umocowanie do działania w imieniu podmiotu wpisanego do Rejestru Przedsiębiorców KRS, nie zmienia również treść art. 4 ust. 4a ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 700 ze zm.). (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2018 r., II GZ 156/18 oraz z 16 maja 2018 r., I FZ 116/18; CBOSA).
7.4. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że bezspornym jest, co wynika z akt sprawy, a także z treści zażalenia skarżącej spółki, że w terminie otwartym skarżąca spółka nie uzupełniła braków formalnych skargi, wobec czego zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
7.5. Zauważyć przy tym należy, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).
Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...]".
Prawo dostępu do sądu nie ma, charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uzupełniła braków formalnych skargi, do których uzupełnienia została wezwana przez Sąd pierwszej instancji.
- 7.6. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.
Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.
- - ---------------------- 1