Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3379/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Uzasadniając orzeczenie Sąd stwierdził, że przedstawione oświadczenia wnioskującego nie dawały dostatecznych podstaw do oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do zwolnienia go z kosztów sądowych. Sąd wskazał, że niepowodzeniem zakończyła się próba weryfikacji danych dotyczących zarówno wysokości dochodów skarżącego, jak i wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego żonę. Skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobnił, że zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego i rodziny.
Odnosząc się do rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, Sąd podniósł, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy, również przy ponoszeniu kosztów postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony skarżącej wniósł o jego uchylenie. Orzeczeniu Sądu pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.) poprzez wadliwe przyjęcie, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu uiścić całość kosztów postępowania sądowo-administracyjnego.
Pełnomocnik strony nie zgodził się z WSA, że skarżący nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej. Tego rodzaju informacje przedstawione zostały bowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Argumentacja zażalenia nie podważa skutecznie oceny dokonanej w rozstrzygnięciu Sądu I instancji. Zwrócić należy uwagę, że wnioskujący nie uczynił w pełni zadość wezwaniu referendarza sądowego do przedłożenia odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący nie nadesłał bowiem zeznań podatkowych ani swoich ani swojej żony, ani dokumentów, z których wynikałaby wysokość otrzymywanego przez skarżącego i jego żonę wynagrodzenia. Nie nadesłał również wyciągów z rachunków bankowych.
Prawdą jest jak to wskazał żalący, że informacje dotyczącego sytuacji finansowej wnioskującego przedstawione zostały we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacje te jednak zostały uznane za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Dlatego też wnioskujący został w trybie art. 255 u.p.p.s.a. wezwany o nadesłanie dodatkowych informacji oraz dokumentów.
W tym stanie rzeczy za słuszną należy uznać konstatację WSA, że skutkiem uchylania się przez skarżącego od przedstawienia wyczerpującej argumentacji we wskazanym w przesłanym wezwaniu zakresie, uniemożliwiło przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można był jednoznacznie stwierdzić, iż poniesienie przezeń kosztów jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.