Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1832/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Spółce z o.o. A. przyznania prawa pomocy. Sąd uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia, wskazał, że Spółka prowadziła działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach. Przychody w 2006 r. wynosiły 2.075.938, 21 zł, przy jednoczesnych kosztach jego uzyskania w wysokości 2.354.355,22 zł. Z deklaracji VAT - wynika natomiast, że poziom sprzedaży w miesiącach styczeń – sierpień 2007 r. wyniósł ok. 76 tys. zł (netto). Ponadto Spółka ma niezrealizowane należności od innych podmiotów w wysokości 3.356 zł. Sąd następnie wskazał, że Spółka nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów, w tym m.in. odpisów zeznań podatkowych za 2006 i 2007 r. i części wyciągów z rachunków bankowych.
Sąd zaznaczył również, że w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka ta nie może powoływać się na brak środków finansowych, gdyż może ona pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników.
Skarżąca Spółka wniosła zażalenie na to postanowienie. W jego uzasadnieniu podniosła, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy w sposób dostateczny obrazują bardzo trudną sytuację ekonomiczną, w jakiej znajduje się skarżąca spółka. Podkreślono jednocześnie, że niedopuszczalne jest przyjęcie, że dla oceny możliwości pokrycia przez Spółkę kosztów wpisu mają znaczenie zachodzące wcześniej zdarzenia gospodarcze. Następnie podniesiono, że nie powinno się uwzględniać potencjalnych należności pieniężnych od kontrahentów w wysokości 3.356 zł. Środki te bowiem nie znajdują się we faktycznym władaniu Spółki, a ich egzekucja może wiązać się z upływem dłuższego czasu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym może być przyznane – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ratio legis tego przepisu polega na wyłączeniu strony z ogólnej zasady partycypowania w kosztach procesu określonej w art. 199 p.p.s.a., pod warunkiem, że wykaże ona, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na to, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, rola Sądu ogranicza się do wydania rozstrzygnięcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują.
Należy mieć na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości.
Należy zauważyć, że z możliwości tej Sąd I instancji skorzystał, wzywając stronę do nadesłania dokumentów mogących pomóc w zobrazowaniu sytuacji materialnej strony skarżącej i potwierdzających jednocześnie prawdziwość złożonych przez nią oświadczeń. Skarżąca jednakże nie nadesłała ani deklaracji podatkowych za poszczególne lata ani wszystkich wymaganych wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd I instancji dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania oświadczeń strony za prawdziwe, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. To samo tyczy się również wszelkich innych twierdzeń strony nie popartych dokumentami.
Bez przedstawienia odpowiedniej dokumentacji twierdzenia strony w tym zakresie pozostają bowiem gołosłowne. Trudno zatem uznać, że wierzytelności w wysokości 2.408 zł jakie posiada Spółka u A. są nieosiągalne, skoro nawet nie jest wiadome, czy były podejmowane jakiekolwiek próby ich ściągnięcia.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.