Uzasadnienie
Postanowieniem z 7 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 1481/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił J. M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 14 września 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2004 r.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący wskazał, iż mieszka w P. i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną D., synem J., córką M. oraz wnuczkiem M.. Skarżący oraz jego żona i syn prowadzą działalność gospodarczą i osiągają z tego tytułu dochody w wysokości odpowiednio: 1.800 zł, 2.000 zł i 2.200 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem trzech działek budowlanych o powierzchni: 1.000 m2 w K., 1.000 m2 w miejscowości C. II i 700 m2 w miejscowości C., a także samochodu osobowego Ford Galaxy z 2000 r. oraz busa transportowego Volkswagen z 2003 r., nie posiada innego majątku ani oszczędności; syn skarżącego jest właścicielem działki budowlano-rolnej o powierzchni 5.800 m2.
Skarżący podał, że miesięcznie ponosi koszty: na spłatę raty kredytu w kwocie 1.760 zł, dostawa wody i odprowadzanie ścieków – 50 zł, dostawa energii elektrycznej – 60 zł, koszty ogrzania budynku 500 zł, należności za usługi telefoniczne – 500 zł oraz koszty wyżywienia 2.500 zł. Dodatkowo skarżący nadesłał zaświadczenia z urzędu skarbowego dotyczące dochodów członków swojej rodziny za rok 2010, z których wynikało, że żona wnioskodawcy uzyskała dochód w wysokości 19.811 zł, dochód skarżącego wyniósł 54.326 zł. Wnioskodawca nadesłał również zaświadczenia: I. M. i K. M., zamieszkałych w P. pod adresem wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zaświadczeń tych osób wynika, że osiągnęły one dochód w wysokości odpowiednio 15.979 zł i 54.348 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynikało, że z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej osobiście skarżący uzyskał w listopadzie 2011 r. przychód rzędu 3.000 zł, zaś za październik 2.356 zł. Działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego w listopadzie 2011 r. przyniosła przychody w wysokości 348.722 zł, zaś w październiku przychód wyniósł 62.836 zł. Skarżący nadesłał także wyciągi z rachunków bankowych, z których wynikało, że saldo jego rachunku w banku Millenium na koniec października 2011 r. wynosiło 3.785 zł przy czym suma uznań za ten miesiąc zamknęła się kwotą 12.478 zł zaś suma obciążeń stanowiła kwotę 10.408 zł; stan tego rachunku na koniec listopada wynosił 21. 446 zł, suma uznań to kwota 37.513 zł zaś suma obciążeń 19.852 zł, przy czym w miesiącu tym skarżący zaciągnął kredyt w wysokości 31.300 zł, którego miesięczna rata począwszy od grudnia 2011 r. wynosi 694 zł. Historia rachunku skarżącego w Banku Spółdzielczym w P. za okres od 31 października 2011 r. do 2 stycznia 2012 r. wskazuje, że jego saldo początkowe wynosiło 3.502 zł, saldo końcowe 1.755 zł, suma uznań za ten okres zamknęła się kwotą 9.600 zł, zaś suma obciążeń wynosiła 11.348 zł. Z nadesłanego wyciągu z rachunku żony skarżącego w tym samym banku spółdzielczym za okres od 15 listopada do 31 grudnia 2011 r. wynikało, że saldo początkowe wynosiło 46.926 zł, saldo końcowe 34.197, suma uznań w tym okresie zamknęła się kwotą 89.453 zł, zaś suma obciążeń wyniosła 102.182 zł. Skarżący przedstawił także faktury za usługi telefoniczne, z których wynikało, że miesięcznie ponosi na ten cel wydatki w granicach 120-180 zł, zaś wydatki jego żony w tym zakresie wynoszą około 250-260 zł. Nadto wnioskodawca wyjaśnił, że wskazane we wniosku koszty ogrzewania dotyczą budynku należącego do jego teściowej, w którym jego żona prowadzi działalność gospodarczą.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, iż spełnił ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Sąd wskazał, że porównanie zadeklarowanej przez skarżącego wysokości kosztów utrzymania (5.370 zł), z wysokością obrotu, który skarżący osiągnął w październiku i listopadzie 2011 r. (2.356 zł i 3.017 zł), świadczy nie tyle o tym, że skarżący nie jest w stanie uiść kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ale że oświadczenie skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej jest niewiarygodne. Zestawienie wysokości kosztów utrzymania z wysokością przychodu za te miesiące prowadzi – zdaniem Sądu – do wniosku, iż skarżący ponosi wydatki niemal dwukrotnie przewyższające przychody.
Biorąc pod uwagę wyłącznie powyższe dane należałoby stwierdzić, że wysokość tych wydatków została zawyżona, bądź że skarżący uzyskuje wyższe dochody lub posiada oszczędności, których nie ujawnił we wniosku. Istnieje również uzasadnione przypuszczenie, że oprócz skarżącego wydatki na utrzymanie mieszkania i jedzenie (2.500 zł) ponoszą oprócz skarżącego również inne osoby, które prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe, a w konsekwencji, iż wydatki skarżącego są znacznie niższe. W ocenie Sądu nie sposób przyjąć, że koszty utrzymania całej rodziny ponosi wyłącznie skarżący, w sytuacji gdy osoby z nim zamieszkujące prowadzą działalność gospodarczą i uzyskują z tego tytułu dochody.
Ponadto Sąd uznał, że oświadczenie skarżącego o wysokości wydatków zostało udokumentowane szczątkowo. Skarżący przedstawił jedynie dokumenty dotyczące wydatków na usługi telefoniczne. Koszty ogrzania budynku, które w formularzu określono na kwotę 500 zł, okazały się być kosztami związanymi z innym budynkiem, należącym do teściowej skarżącego. Sąd stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niewiarygodny również w zakresie osób, które pozostają ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Z wniosku o wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D., córką M., synem J. oraz wnukiem M. Tymczasem nadesłane na wezwanie referendarza zaświadczenia o wysokości dochodu dotyczą I. M. i K. M.. Treść tych zaświadczeń wskazuje, że wymienione osoby mieszkają razem ze skarżącym.
W ocenie Sądu przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia również analiza wyciągów z rachunku bankowego skarżącego. Z wyciągu z rachunku w Banku Millenium za październik 2011 r. wynika, że skarżący posiadał środki w wysokości 12.478 zł. Saldo końcowe wyniosło wprawdzie 3.785 zł, jednakże jest to następstwem wypłaty gotówki w wysokości 10.000 zł dokonanej przez skarżącego 18 października 2011 r., tj. w dacie wniesienia skargi z zawartym w niej wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Zestawienie tych kwot z wpisem od skargi, który jest należny w niniejszej sprawie (1.342 zł) a także z kwotą kosztów w innych sprawach zainicjowanych przez skarżącego, pozwala przyjąć, że skarżący jest w stanie partycypować w kosztach postępowania w pełnym zakresie.
Również dane zawarte w wyciągu z rachunku za listopad 2011 r. wskazują, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tym bardziej że w miesiącu tym skarżący uzyskał kredyt w wysokości 31.300 zł, a zatem musiał wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, trudno uznać, aby skarżący nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny, czy z prowadzoną działalnością gospodarczą i rolną, w tym ewentualnych kosztów postępowania.
W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu pierwszej instancji w całości. Skarżący ponownie nakreślił swoją sytuację majątkową. Podniósł ponadto – w odpowiedzi na zarzuty Sądu odnośnie niewiarygodności danych zawartych we wniosku – że w ponoszonych przez niego kosztach utrzymania partycypują członkowie jego rodziny, jednakże brak jest podstaw do obciążania ich kosztami postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.).
W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. Należy bowiem zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, że informacje przedstawione przez skarżącego zarówno w formie jego oświadczeń, jak i w ramach złożonej dokumentacji nie uzasadniają zwolnienia go od wpisu od skargi, nawet przy uwzględnieniu obowiązku uiszczenia wpisów sądowych od skarg w ośmiu innych sprawach zainicjowanych przez skarżącego.
Należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dokonał wnikliwej analizy materiału zebranego w sprawie i słusznie stwierdził, że oświadczenia skarżącego w zestawieniu z nadesłaną przez niego dokumentacją budzą wątpliwości szczegółowo opisane w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłową uznaje ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, tym bardziej, że skarżący w zażaleniu nawet nie próbował wyjaśnić wątpliwości, na które zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Skarżący podjął jedynie ogólną polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, a w ten sposób nie zdołał skutecznie podważyć ustaleń tegoż Sądu.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.