Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 280/08, mocą którego oddalono wniosek K. B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w tej sprawie w dniu 5 listopada 2008 r.
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik strony – doradca podatkowy – podał, że powodem niezłożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie był jego wyjazd w dniu 4 listopada 2008 r. do kliniki chirurgicznej celem zdiagnozowania chronicznych dolegliwości jelita grubego oraz przeprowadzenia zabiegów chirurgicznych. Z uwagi na powyższe przekazał on skarżącemu sporządzone przez siebie wnioski o uzasadnienie wyroku z poleceniem, by ten złożył je w sądzie w razie oddalenia którejś ze skarg. Tymczasem pomimo kilku rozmów z sekretariatem sądu skarżący nie uzyskał informacji, czy w sprawie wydano wyrok, więc nabrał przekonania, że ogłoszenie wyroku ponownie zostało odroczone.
Skarżący, który jest rybakiem, tego samego dnia wypłynął w morze. Po jego powrocie, tj. 3 grudnia 2008 r., pełnomocnik uzyskał informację od klienta, że wniosek nie został złożony. Wcześniejszy kontakt z mocodawcą z uwagi na rejs nie był możliwy. Na poparcie swoich twierdzeń pełnomocnik załączył do wniosku dokumentację przebiegu swojego leczenia oraz kserokopię książeczki żeglarskiej strony. W jego ocenie przyczyną niezłożenia wniosku w terminie był brak informacji w sekretariacie sądu o ogłoszeniu wyroku.
Motywując oddalenie powyższego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie powoławszy się na treść art. 86 i następnych ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej P.p.s.a. - stwierdził, że w tej sprawie nie wystąpił brak winy w uchybieniu terminu przez stronę lub jej pełnomocnika. W ocenie Sądu wyjazd pełnomocnika nie stanowił nagłej przeszkody, lecz był zaplanowany w związku z odczuwanymi dolegliwościami. Co za tym idzie, pełnomocnik mógł dokonać spóźnionej czynności za pośrednictwem ustanowionej do tego osoby, np. pracownika czy samego skarżącego.
Przechodząc do kwestii braku informacji w sekretariacie sądu co do stanu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że z protokołu ogłoszenia orzeczenia wynika, iż ogłoszono je 5 listopada 2008 r. o godzinie 14 00. Z uwagi na powyższe nie jest uprawnione twierdzenie strony, że nie mogła uzyskać informacji, czy wyrok został ogłoszony. Nabranie przez skarżącego przekonania, że wydanie wyroku nastąpi w terminie późniejszym i zaprzestanie dochodzenia informacji o tym, kiedy zapadł wyrok i jaka jest jego treść dowodziło w ocenie Sądu niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Co więcej, skarżący winien był skontaktować się z pełnomocnikiem, bądź powierzyć dokonanie czynności w postaci dowiedzenia się o wyroku i złożenia wniosku innej osobie, zwłaszcza domownikom.
W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego uchylenie bądź zmianę poprzez przywrócenie terminu. Zarzucił mu naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że przepis ten umożliwia przywrócenie terminu wyłącznie w sytuacjach nagłych i niespodziewanych.
Podkreślił, że w jego ocenie przyczyną uchybienia terminu nie był jego pobyt w klinice chirurgicznej, lecz fakt, iż w dniu publikacji wyroku, pomimo wcześniejszego zapewnienia na rozprawie, sekretariat sądu do końca godzin pracy w dniu 5 listopada 2008 r. nie posiadał informacji, czy wyrok został wydany. Podkreślił, że Sąd w ogóle nie odniósł się do tej kwestii. W takich okolicznościach skarżący miał prawo nabrać przekonania, że publikacja wyroku została odroczona, tak jak to miało miejsce wcześniej. Odnosząc się do argumentu Sądu o możliwości wyznaczenia pracownika do dokonania czynności pełnomocnik, przedstawiając stosowne dokumenty, podał, że w tym czasie prawniczka zatrudniona w jego kancelarii przebywała w szpitalu onkologicznym. Z uwagi na powyższe powierzył on samemu skarżącemu dowiedzenie się o wyroku.
Przechodząc do kwestii możliwości skorzystania z pomocy domowników przez skarżącego pełnomocnik stwierdził, że w normalnych okolicznościach K. B. tak by uczynił. Tymczasem jego żona, która jest jedynym domownikiem, jest w złym stanie psychicznym spowodowanym skutkami decyzji będących przedmiotem zaskarżenia (ustanowienie hipoteki w wysokości 500 000 zł na domu skarżącego, zabezpieczenie majątku ruchomego służącego do prowadzenia działalności oraz utrata możliwości zarobkowania z uwagi na odmowę udzielenia kredytu przez bank na remont kutra). Z uwagi na powyższe skarżący nie powiedział żonie o wydaniu decyzji skutkującej zaległością podatkową na kwotę około 1 miliona złotych, a więc nie mógł skorzystać z jej pomocy, zwłaszcza że pozostawiał ją bez opieki na okres miesiąca w związku z pracą na kutrze innego rybaka.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Jak stanowi art. 86 § 1 P.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi przywrócenie terminu, jeżeli ta nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym w terminie bez swojej winy. Z powyższego przepisu wynika, iż konieczną, a zarazem podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy po stronie podmiotu dokonującego danej czynności. O braku winy można natomiast mówić wówczas, gdy strona dołożyła należytej staranności w prowadzeniu sprawy, a mimo tego nie zdołała dokonać czynności w przewidzianym w prawie terminie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym wystąpiła okoliczność, a raczej zbieg okoliczności, o których mowa w art. 86 § 1 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko pełnomocnika o wadliwości argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu. Sąd pierwszej instancji na wstępie uzasadnienia rozważa, czy okoliczność przebywania pełnomocnika w klinice chirurgicznej na planowanym zabiegu może być uznana za przeszkodę uniemożliwiającą stronie dokonanie czynności w terminie. Stwierdziwszy, że tak nie jest, bowiem okoliczność ta nie nosi znamion nagłej i niespodziewanej, Sąd stwierdza, że pełnomocnik mógł zapobiec uchybieniu terminu poprzez dokonanie czynności procesowej przez ustanowioną do tego osobę, np. poprzez skarżącego. Tymczasem, jak wynika z wniosku o przywrócenie terminu, pełnomocnik postąpił właśnie tak, jak wyżej wskazał Sąd. Polecił skarżącemu, by ten, po uprzednim dowiedzeniu się w sekretariacie sądu o stanie sprawy, wysłał wniosek o uzasadnienie wyroku. Innymi słowy, Sąd pierwszej instancji uznał, że posłużenie się w zaistniałym stanie faktycznym skarżącym jest dochowaniem przez pełnomocnika należytej staranności, jednocześnie stwierdzając, że zachowanie pełnomocnika nie wskazuje na brak winy w uchybieniu terminu. Co za tym idzie, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zaprzeczył sam sobie.
Następnie Sąd pierwszej instancji w oparciu o protokół z publikacji wyroku, która miała miejsce 5 listopada 2008 r. między godziną 14 00 a 14 10, wysnuł wniosek, że skarżący mógł uzyskać w sekretariacie sądu informację o wyniku sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że rozumowanie to jest wadliwe: z faktu publikacji orzeczenia nie wynika fakt posiadania przez pracowników sekretariatu wiedzy co do tej publikacji i jej wyniku. W ocenie tutejszego Sądu prawdopodobne jest, że w sekretariacie nie potrafiono skarżącemu udzielić takiej informacji.
Należy podkreślić, że skarżący tego samego dnia wypływał w rejs, co powoduje, że działania, które podjął, by uzyskać informację o stanie jego sprawy, świadczą w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o dołożeniu należytej staranności w prowadzeniu sprawy. Twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący winien był podjąć dalsze działania zmierzające do ustalenia stanu sprawy, abstrahuje od faktu, iż wypływał on tego samego dnia w rejs i nie miał możliwości skontaktowania się z sądem w następnych dniach. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu oceny, że skarżący mógł skontaktować się z pełnomocnikiem – ten bowiem przebywał w kluczowym okresie w klinice chirurgicznej, co wyłączało możliwość prowadzenia spraw zawodowych. Oceniając wszystkie fakty, które zaistniały w tej sprawie, należy stwierdzić, że zarówno pełnomocnik jak i sam skarżący podjęli szereg uzasadnionych działań zmierzających do ustalenia, czy wyrok w sprawie został wydany i jaka była jego treść. Z uwagi na powyższe zostało uprawdopodobnione, że skarżący nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku bez swojej winy.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o odpowiednio zastosowany art. 188 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 280/08.