Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 2000/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 i § 3 oraz 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej jako P.p.s.a., odmówił "P." s.c. B. H., B. S. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 5 października 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy podał, że pismem z dnia 30 listopada 2011 r. skarżąca spółka działając za pośrednictwem pełnomocnika – doradcy podatkowego – wnioskowała o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej podnosząc, że zapłata wskazanej w decyzji kwoty ponad 5 milionów złotych przekracza możliwości finansowe skarżącej, a w szczególności doprowadzi do wyrządzenia znacznej szkody w postaci niemożności zapewnienia nie tylko bytu rodzinie wspólników, ale także 6 pracownikom zatrudnionym w spółce (jeden na umowie zlecenia). Wspólnicy nie posiadają innego majątku poza spółką i domem, w którym zamieszkują ani też nie osiągają dochodów z innego tytułu. Zapłata wskazanej w decyzji zaległości podatkowej spowoduje utratę płynności finansowej spółki i zagraża jej dalszej działalności na rynku, co spowoduje nieodwracalne skutki, a wręcz zaprzestanie działalności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w myśl art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności, a w razie wniesienia skargi na decyzję lub postanowienie - organ, który wydał decyzję lub postanowienie, może wstrzymać z urzędu lub na wniosek skarżącego, ich wykonanie w całości lub w części, chyba że zachodzą przesłanki, od których w postępowaniu administracyjnym uzależnione jest nadanie decyzji klauzuli wykonalności albo, gdy ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania (§ 2 pkt 1 tego przepisu).
Natomiast § 3 tego artykułu stanowi, że po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Mając na uwadze powyższą regulację Sąd pierwszej instancji uznał, że pełnomocnik składając wniosek nie podniósł okoliczności wskazujących, jego zdaniem, na istnienie przesłanek, o których mowa w § 3 powołanego przepisu P.p.s.a. Sąd argumentował dalej, że przez szkodę majątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowania albo nie będzie możliwe przywrócenie do poprzedniego stanu rzeczy należy rozumieć utratę przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdy zachodziłoby niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Zdaniem Sądu, żadna z powyższych okoliczności w sprawie nie występuje.
Następnie Sąd podniósł, że nie sposób też nie zauważyć, że kwoty do zapłaty za poszczególne miesiące wskazane w decyzji są bardzo różne od 2 860,00 zł za luty 2009 r. do 407 201,00 zł za czerwiec 2009 r., czy 516 619,00 zł za październik 2007 r., co poddaje w wątpliwość oświadczenie strony o niemożności ich zapłaty.
Końcowo Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził również, że w przypadku oddalenia skargi kwoty wskazane w zaskarżonej decyzji i tak będą wymagały uiszczenia. Nie bez znaczenia dla Sądu jest także okoliczność, że spółka nadal prowadzi swoją działalność i osiąga dochody.
Nie godząc się z powyższym postanowieniem spółka, działając przez pełnomocnika – doradcę podatkowego – wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania powołanych decyzji, w sytuacji istnienia przesłanek do jej wstrzymania.
W uzasadnieniu zażalenia, które w przeważającej części stanowi powtórzenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, pełnomocnik spółki wskazał, że zapłata znacznej kwoty zaległości podatkowej wskazanej w decyzji, tj. ponad 5 milionów złotych przekracza możliwości finansowe skarżącej, a w szczególności doprowadzi do wyrządzenia znacznej szkody w postaci niemożności zapewnienia nie tylko bytu rodzinie, ale także 6 pracownikom zatrudnionym w spółce (jeden na umowie zlecenia). Zapłata wskazanej w decyzji zaległości podatkowej spowoduje utratę płynności finansowej spółki i zagraża jej dalszej działalności na rynku, co spowoduje nieodwracalne skutki, a wręcz zaprzestanie działalności. Wspólnicy nie posiadają innego majątku poza spółką i domem, w którym zamieszkują ani też nie osiągają dochodów z innego tytułu.
Ponadto za niezrozumiały uznano argument Sądu pierwszej instancji, że "kwoty do zapłaty za poszczególne miesiące wskazane w decyzji są bardzo różne od 2 860,00 zł za luty 2009 r. do 407 201,00 zł za czerwiec 2009 r. czy 516 619,00 zł za październik 2007 r., co poddaje w wątpliwość oświadczenie strony o niemożności ich zapłaty.".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 61 § 3 P.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 P.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (zob.: B. Dauter w pracy zbiorowej: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (zob.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, że w niniejszej sprawie skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 5 października 2011 r., utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 25 marca 2011 r., określającą kwoty podatku od towarów i usług od lutego do października 2007 r., od kwietnia do października 2008 r. oraz od stycznia do listopada 2009 r. na łączną kwotę 5.456.884 zł. Z okoliczności podanych przez skarżącą w zażaleniu wynika, że to właśnie ta znaczna kwota zaległości podatkowej (ponad 5 mln złotych) doprowadzi do nieodwracalnych skutków takich jak zakończenie bytu spółki, zwolnienie pracowników, utrata źródła utrzymania przez wspólników. Dodano również, że nawet w przypadku zwrotu wyegzekwowanej należności w wyniku pozytywnego zakończenia sprawy spółka nie będzie istnieć, utraci kontakty handlowe oraz pozycję rynkową, a pogorszenie się sytuacji materialnej wspólników doprowadzi do utraty majątku.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kwestia skutków wykonania decyzji w rozpoznawanej sprawie nie została przeanalizowana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia podnoszonej przez skarżącą okoliczności zagrożenia jej bytu. Wyegzekwowanie zaległości podatkowej w kwocie powyżej 5 mln zł w określonej sytuacji ekonomicznej podmiotu gospodarczego może bowiem spowodować zagrożenie dla jego bytu. Oczywiście, wykonanie decyzji dotyczących nawet znacznych należności pieniężnych nie zawsze skutkuje niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków w postaci likwidacji działalności gospodarczej, jeśli przedsiębiorca znajduje się w dobrej kondycji finansowej. Jednak znane są liczne sytuacje, w których ewentualny zwrot wyegzekwowanych kwot po korzystnym dla strony rozstrzygnięciu sądowym jest o tyle spóźniony, że nastąpiły już owe "nieodwracalne skutki", czy to w postaci znacznego ograniczenia działalności gospodarczej, której rozmiaru przywrócić się już nie da, czy nawet konieczności likwidacji takiej jednostki. Z tego też względu wskazane wyżej okoliczności powinny zostać rozważone przez Sąd przy uwzględnieniu sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Dodatkowo wskazać trzeba, że w zażaleniu skarżąca słusznie zwróciła uwagę na pozbawiony logiki argument Sądu pierwszej instancji, że "kwoty do zapłaty za poszczególne miesiące wskazane w decyzji są bardzo różne od 2 860,00 zł za luty 2009 r. do 407 201,00 zł za czerwiec 2009 r., czy 516 619,00 zł za październik 2007 r., co poddaje w wątpliwość oświadczenie strony o niemożności ich zapłaty.". Prawidłowo bowiem zauważono w uzasadnieniu zażalenia, że podatnik zobowiązany jest do zapłaty w całości i jednorazowo wskazanych w decyzji zobowiązań, a nie jak wynika z argumentacji Sądu, co miesiąc w kwotach odpowiadających wskazanym okresom rozliczeniowym.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało bez odpowiedniego zbadania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec tego należało na mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzec jak w sentencji postanowienia.