Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 4 września 2014 r., sygn. akt I FZ 217/14

Uzasadnienie

1. Zaskarżonym postanowieniem z 22 kwietnia 2014 r., I SA/Wr 1595/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

2.1. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że skarżąca, po odrzuceniu skargi na wskazaną w sentencji decyzję, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. We wniosku wskazała, że obecnie ma na utrzymaniu całą rodzinę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Podała, że mieszka wspólnie z rodzicami i bratem. Rodzice chorują, brat uczęszcza do liceum. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku – nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.

Do rozpoznania przedmiotowego wniosku przyjęte zostały dane z dokumentów, które strona przedłożyła do spraw I SA/Wr 1624-1632/13 za pismem z dnia 14 lutego 2014 r. Wynika z nich, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała w 2012 r. przychód o wartości 1.312.420,80 zł i zysk w kwocie 36.732 zł. W czwartym kwartale 2013 r. wartość sprzedanych towarów i usług wyniosła 254.365 zł. Miesięczne wydatki rodziny skarżącej wynoszą 4.486,27 zł. Kwota ta obejmuje opłaty za media, abonament telewizyjny i ratę kredytu hipotecznego, która wynosi 3.100 zł. Na rachunku bankowym za ostatnie pół roku nie odnotowano żadnych operacji.

1. 2.2. Postanowieniem z dnia 3 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

1. 2.3. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza.
2. 3.1. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącej przyznawania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Jak zauważono w motywach tego orzeczenia, w obecnej chwili skarżąca prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów. Świadczą o tym nie tylko dane z zeznania podatkowego za 2012 r. (przychód powyżej 1.000.000 zł), ale również z deklaracji VAT-7, z której wynika, że kwartalna sprzedaż towarów i usług wynosi ponad 250.000 zł. Fakt, że jednocześnie dochód jest niewielki, pozostaje dla oceny możliwości płatniczych skarżącej bez większego znaczenia.

Zauważono ponadto, że skarżąca nie podała wydatków na wyżywienie czteroosobowej rodziny i zakup środków higieny, a więc pozycji związanych z podstawowymi potrzebami socjalnymi. Co za tym idzie, wartość miesięcznych wydatków powinna być znacznie wyższa niż podana kwota 4.486,27 zł. Potwierdza powyższe, że nawet jeśli skarżąca odnotowała stratę z działalności gospodarczej (nie podano w urzędowym formularzu żadnych wartości w zakresie dochodów), to fakt ten nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Wymierna jest tutaj natomiast wartość wynikająca z deklaracji VAT-7, gdyż wskazuje na wysokość obrotów z prowadzonej działalności.

Jeśli zaś chodzi o brak odnotowanych operacji na rachunku bankowym, to przy uwzględnieniu kwot z deklaracji VAT-7 uznać należy, że działalność gospodarcza strony jest prowadzona z pominięciem tego rachunku, którego wydruk został przedłożony.

W świetle powyższych danych sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca była w stanie poczynić oszczędności na opłacenie kosztów postępowania, przy czym dotyczy to obciążenia wynikającego ze wszystkich zawisłych w sądzie spraw (skarżąca obowiązana jest do uiszczenia wpisów od skarg w kwocie łącznej 13.377 zł).

Mając powyższe na uwadze, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

1. 4.1. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego.

Skarżąca podniosła, że obecna sytuacja materialno-bytowa jej oraz jej rodziny nie daje jej możliwości zdobycia środków finansowych na ponoszenie kosztów postępowania. Wskazała, że zysk netto z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł za 2012 r. 36.732 zł, a za 2013 r. 40.531 zł. Wskazała też, że dużym obciążeniem jest spłata kredytu hipotecznego, przy czym w koszcie tym partycypują dziadkowie płacąc 2.000 zł miesięcznie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

1. 5. Zażalenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
2. 6. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny zajmował się już oceną stanu majątkowego skarżącej w oparciu o ten sam stan faktyczny, co w sprawie niniejszej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2014 r. I FZ 252/14, 253/14, 254/14).

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznający zażalenie w sprawie niniejszej w pełni podziela przedstawione tam wnioski.

7. Trafnie wyjaśnił przy tym sąd pierwszej instancji, że kwota dochodu wykazanego w zeznaniach podatkowych nie jest jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy będącego przedsiębiorcą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2013 r., I FZ 302/13). Dochód w podatku dochodowym od osób fizycznych nie jest bowiem wbrew przekonaniu skarżącej tą samą kategorią co zysk w ujęciu ekonomicznym i nie przedstawia per se jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, "istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów".

Nie sposób więc, jak tego chce skarżąca, skoncentrować się tylko na jednym z wyżej wskazanych elementów obrazujących jej aktywa. Nie można zwłaszcza tracić w tym kontekście z pola widzenia wysokich przychodów skarżącej (w 2012 r. 1.312.420,80 zł, a w 2013 r. 806.053,01 zł), jak i obrotów uzyskiwanych w działalności gospodarczej (w czwartym kwartale 2013 r. 254.365 zł). Jak zauważył sąd pierwszej instancji, świadczy to o prowadzeniu przedsiębiorstwa relatywnie dużych rozmiarów, co oznacza z kolei, że skarżąca powinna była wygospodarować środki na zabezpieczenie swoich interesów w postępowaniu sądowym.

8. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13).

9. Nie bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje również okoliczność, że według oświadczenia skarżącej jej dziadkowie w istotnym zakresie (2.000 zł) partycypują w jej bieżących wydatkach (spłata kredytu hipotecznego), odciążając domowy budżet.

10. Prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji skonstatował, biorąc pod uwagę także wysokość wpisów od skarg w innych sprawach skarżącej zawisłych przed sądem pierwszej instancji, że przedstawiony przez skarżącą stan majątkowy nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sama skarżąca w rozpoznawanym środku zaskarżenia akcentuje, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła zysk, zarówno w 2012 r., jak i w 2013 r. Skarżąca sama wskazuje też na osoby (członków rodziny), które w pierwszej kolejności powinny pomóc jej w ewentualnym poniesieniu ciężarów prowadzonego postępowania, przed przerzucaniem tego ciężaru na pozostałych podatników. Powyższe, a przede wszystkim prowadzenie działalności gospodarczej w rozmiarach wielokrotnie przewyższających wysokość przewidywanych kosztów postępowania (przede wszystkim wpisów sądowych), wyklucza zatem możliwość przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie może być bowiem o mowy o wykazaniu w powyższych okolicznościach, podstawowej przesłanki tj. niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – por. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym pogląd, że zwolnienie od kosztów w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wobec osób żyjących w ubóstwie lub w tak trudnej sytuacji materialnej, że bez większych wątpliwości można przyjąć, że taka osoba nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012 r. s. 736). Natomiast z całą pewnością w przedmiotowej sprawie skarżąca tego stanu rzeczy nie wykazała.

1. 11. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oddalił zażalenie skarżącej.